Кіріспе

Мәтіндік таңбаларды пайдаланатын бейне ойын. Мәтіндік ойын немесе мәтінге негізделген ойын – мәтінге негізделген пайдаланушы интерфейсін қолданатын электрондық ойын, яғни пайдаланушы интерфейсі биттік карта немесе векторлық графиканың орнына ASCII сияқты кодталатын таңбалар жиынтығын пайдаланады. Барлық мәтіндік ойындар кем дегенде 1960 жылдан бері жақсы құжатталған, сол кезде телепринтерлер мен негізгі компьютерлер кіріс түрі ретінде байланыстырылып, нәтижесі қағазға басылған. Осыған байланысты 1960 және 1970 жылдары спринтерді пайдаланатын компьютерлер үшін маңызды ойындар жасалды, ал 1970 жылдардың ортасынан бері біздің бейне терминалдарымыз үшін көптеген ойын атаулары жасалды, олар сол онжылдықта және 1980 жылдары ең жоғары танымалдылыққа жетті және 1990 жылдардың ортасына дейін онлайн ойындар ретінде жалғасты. Көбінесе мәтіндік емес графикалық бейне ойындардың пайдасына ауысса да, мәтінге негізделген ойындар тәуелсіз әзірлеушілермен әрі қарай жасалып келеді. Олар бейне ойындар жанрларын, әсіресе оқиғалық және рөлдік бейне ойындарды қалыптастыруға негіз болды.

Шолу

Қатаң айтқанда, мәтіндік негіздес құралдар – мәтіндік дерек ретінде басып шығаруға арналған символдардың кодтау жүйесін пайдалануды білдіреді. Мәтіндік ойын – пайдаланушы интерфейсінде ақпарат кодталған мәтін түрінде берілетін кез келген электрондық ойын. Компьютерлік мониторда көрсетілгенде техникалық тұрғыдан графикалық болғанымен, мәтіндік деректер кейде графикалық деректермен салыстырылады, себебі ол тек мәтін ғана; шығыс құрылғысы арқылы берілетін деректерді көрсету белгілі бір кодталатын символдар жиынтығымен және олардың жалпы санымен, сондай-ақ графикалық мүмкіндіктермен шектеледі. Мысалы, ASCII 128 символдан тұратын жиынтығында 96 басып шығаруға болатын символдарды қолданады, ал ANSI ASCII және кеңейтілген ASCII-ден 128 қосымша символдарды қолданып, мәтінге әртүрлі түстер беруге мүмкіндік береді, бұл қосымша мүмкіндіктерді ашады және графикалық деректерге қарағанда өндіріс шығындарын едәуір төмендетеді. Мысалы, пайдаланушы телепринтер арқылы командаларды жіберіп, оны негізгі компьютермен байланыстырады, ал нәтиже қағазға басылады. Ерте негізгі компьютерлік ойындардың ішінде «Сумерлік ойын», «Айға қону», «Орегон жолы» және «Жұлдызды жол» бар. 1970-ші жылдардың ортасында, видеотерминалдар бірнеше пайдаланушылар үшін негізгі компьютерлермен өзара әрекеттесудің ең арзан құралы болған кезде, басқа ойындар сияқты, оларда көбінесе сақтау мүмкіндігі сияқты функциялар болмады. Сақтау мүмкіндігінің болмауына себептер ретінде ерте компьютерлік ойындардың қарапайым болғаны және ойын сеанстарының қысқа болғаны, сондай-ақ аппараттық шектеулер мен құны қарастырылды. Бұл, ішінара, ертерек компьютерлік ойындар эпизодтық құрылымда жасалғанын түсіндіруге болады, бірақ кез келген адам бастапқы кодына қол жеткізе алатын ойындар өзгертілуі мүмкін еді, ал дизайнерлер үлкен ойын әлемдерін жасаған сайын ойын сеанстары ұзарды және тоқтаған жерден жалғастыру қажеттілігі туды. Бұл 1977 жылы Дон Вудстың 1976 жылғы мәтіндік приключение ойыны «Colossal Cave Adventure» (кейін «Adventure» деп аталды) жасауымен басталды, ол кеңейтілген ойын және сюжетке ие болды, сондай-ақ, ең маңыздысы, сақтау мүмкіндігіне қол жеткізді. Мәтіндік ойындар онлайн ойындардың алғашқы баламасы болды. 1970-ші жылдардың соңынан бастап, клиенттер үшін графикалық бағдарлама болмағандықтан, көптеген онлайн компьютерлік ойындарды мәтіндік графиканы қолдану арқылы ғана іске қосуға болады. Алайда, терминал эмуляторлары бүгінге дейін қолданылуда, ал адамдар MUD (көп пайдаланушылы лабиринт) ойындарын ойнауды және интерактивті әдебиеттерді зерттеуді жалғастыруда. 1995 жылы тәуелсіз интерактивті әдебиеттерді дамытуға және зерттеуге ынталандыру мақсатымен Интерактивті әдебиеттер конкурсы құрылды және одан бері ең жақсы ойынды жасай алатын адамдар үшін жыл сайын жарыстар өткізіліп келеді.

Жанрлары

Мәтіндік ойындар нақты бір жанрмен шектелмесе де, бірнеше танымал жанрлар мәтіндік ойындар ретінде пайда болып, осы арқылы танымал болды.

Мәтіндік оқиға

Мәтіндік оқиғалар (кейде интерактивті әдебиет деп те аталады) – әлемдері мәтінмен сипатталатын және ойыншының әлеммен өзара әрекеттесуі үшін көбінесе қарапайым командаларды қолдану арқылы ойналатын ойындар. Colossal Cave Adventure – алғашқы оқиғалық ойын деп есептеледі, және осы жанрдың аты осы ойынның атауынан шыққан. 1970-ші және 1980-ші жылдарда мәтіндік оқиғалық ойындар ең жоғары танымалдылыққа жеткен кезде, Zork және Infocom компаниясының "Галактикаға саяхатшының нұсқаулығы" сияқты әртүрлі әзірлеушілермен жасалған танымал ойындар жарық көрді.

МУД

MUD (алғашқыда Multi User Dungeon, кейіннен Multi User Dimension және Multi User Domain) – көп пайдаланушылы, нақты уақыт режиміндегі онлайн виртуалды әлем. Көптеген MUD-тар толығымен мәтінмен бейнеленеді, бірақ графикалық MUD-тар да кездеседі. MUD-тар рөлдік ойындардың, «hack and slash» жанрының, интерактивті әдебиеттің және онлайн чаттың элементтерін біріктіреді. Ойыншылар виртуалды әлемдегі бөлмелердің, заттардың, басқа ойыншылардың, ойын емес кейіпкерлердің және орындалатын әрекеттердің сипаттамаларын оқи алады немесе көре алады. Ойыншылар әдетте бір-бірімен және әлеммен табиғи тілге ұқсайтын командаларды теріп қарым-қатынас жасайды.

Қарақшы

Roguelike – рөлдік бейнеойындардың бір түрі, қайта ойналатындық үшін кездейсоқтық, қалыпты өлім және кезекті қозғалыс сипатталады. Көптеген ерте roguelike ойындары ASCII графикасын қолданған. Ойындар көбінесе түрлі монстрлар, заттар мен қоршаған ортаның ерекшеліктері бар, зындан аршып-талқандайтын ойындар болып табылады. Компьютердегі roguelike ойындары әдетте заттармен және қоршаған ортамен өзара әрекеттесуді жеңілдету үшін пернетақтаның көп бөлігін пайдаланады. Бұл жанрдың аты 1980 жылғы Rogue ойынынан келген.