Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Моңғол саясаткері және спортшы
Mongolian politician and athlete
Сумиабазар Долгорсюрен (Сумиабазар Долгорсюрен, [tɔːɮɢɔrsureːŋgiːŋ sʊmiaːpat͡sar]; сонымен қатар Сумиабазар Долгорсюрен деп те аталады; 7 қаңтар 1974 жылы туған) – моңғол саясаткері және бұрынғы еркін күреспен айналысушы. Ол Уланбатор қаласының бұрынғы әкімі және мэрі, сондай-ақ қалалық МХП комитетінің төрағасы. Ол үш рет Моңғолия Парламентіне сайланды, бір рет Министрлер кабинетінің мүшесі және Тау-кен және ауыр индустрия министрі болды. Еркін күрес спортында ол Моңғолияны Олимпиада ойындарында өкілдік етті және моңғол ұлттық бөксөлеу (күрес) чемпионы атанды. 2020 жылғы жергілікті сайлауда Сумиабазар қалалық МХП комитетін үлкен жеңіске жеткізді, содан кейін ол үшінші рет Парламент депутаты лауазымынан кетуге және Уланбатор қаласының әкімі және мэрі болып қала басқаруын жүзеге асыруға шешім қабылдады. Осылайша, ол елорданың мэрі болу үшін депутаттық өкілеттігінен басқан аз ғана моңғол саясаткерлерінің бірі. Бұл оның депутаттық иммунитетінен айырылуына және саяси тәуекелдер мен жауапкершілікті арттыруына әкелді. Ол парламенттік жеңілдіктерінен бас тартып, атқарушы билікті басқарған тарихтағы алғашқы моңғол саясаткері, "Жаңа Уланбатор қаласының дамуына" деген ұранмен жұмыс істейді.
Sumiyabazar Dolgorsüren (, Sumiyabazar Dolgorsuren, [tɔːɮɢɔrsureːŋgiːŋ sʊmiaːpat͡sar]; also referred to as Sumiyabazar Dolgorsuren; born 7 January 1974) is a Mongolian politician and former freestyle wrestler. He is former Governor of the Capital City and Mayor of Ulaanbaatar and the Chairman of the Capital City MPP Committee. He was elected to the Parliament of Mongolia three times, served as a Member of Cabinet and Minister of Mining and Heavy Industry once. In freestyle wrestling, he represented Mongolia in the Olympic Games and was a Mongolian national Bökh (wrestling) champion. In the 2020 local elections, Sumiyabazar led the Capital City MPP Committee to a landslide victory, after which he decided to resign from his position as a third time Member of Parliament to lead the capital city as Governor and Mayor of Ulaanbaatar. Thus, he is one of few Mongolian politicians who has made non standard decisions in terms of resigning from his MP position to become Mayor of the capital city. This resulted in him giving up his MP protection whilst taking up more political risks and responsibilities. He is the first Mongolian politician in history to relinquish his parliamentary privileges to take over an executive branch, working under the slogan “Towards the development of the new Ulaanbaatar City”.
Ерте өмір және спорттық мансап
Сумиабазар 1974 жылғы 7 қазанда Доңгорсүрен Доновтың отбасында дүниеге келді. Оның үш інісі бар, барлығы да сәтті күрескерлер. Сумиабазардың балалық шағы спорттық жетістіктерге толы болды. Оның әкесі, Долгорсүрен Донров, сондай-ақ моңғол ұлттық бохы (күрескер) және ұлттық заан (пил, Ұлттық Наадам күресінің жартылай финалы) дәрежесіне ие. 1991 жылы Астана қаласының 77-ші орта мектебін бітірді. Кейін 2005 жылы Моңғолия ғылым және технология университетін бизнес-әкімшілік мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен аяқтады. Ол ұлттық күресте чемпион (National Naadam күресінен Avarga атағы), Азия ойындарының күміс жүлдегері, Азия чемпионатының күміс жүлдегері, Шығыс Азия ойындарының алтын жүлдегері және еркін күрестен халықаралық шебер. Моңғол күресі тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі – 1997 жылғы Наадам күресі, онда Сумиабазар өзінің інілері Шугаргча Долгорсүрен, начин дәрежелі Сержбуди Долгорсүрен, Дагвадорж Долгорсүрен (сумодан зейнеткерлікке шыққан Йокозуна, Асашори Акинури есімімен танымал) және әкесі Долгорсүрен Донровпен бірге күресті. Бұдан бөлек, ол Моңғолия еркін күресі федерациясының вице-президенті болып сайланды және Атланта мен Сидней Олимпиада ойындарында Моңғолияны өкілдік етті.
Sumiyabazar was born in the family of Dolgorsuren Donrov, on 7 October 1974. He has three brothers, all were successful wrestlers. Sumiyabazar's childhood was filled with athletic success. His father, Dolgorsuren Donrov is also a Mongolian national Bökh (wrestler) with the national zaan (elephant, Semi final in National Naadam Wrestling) rank. Sumiyabazar finished 77th Secondary School of the Capital City in 1991. Afterwards, he graduated from the Mongolian University of Science and Technology with a bachelor's degree in Business Administration in 2005. He is a national wrestling champion (Avarga title from National Naadam Wrestling), Asian Games silver medalist, Asian Championship silver medalist, East Asian Games gold medalist, and international master of freestyle wrestling. One of the significant highlights of Mongolian wrestling history is the wrestling match of the Naadam of 1997 where Sumiyabazar along with his brothers Sugarragchaa Dolgorsuren, nachin rank wrestler Serjbudee Dolgorsuren, Dagvadorj Dolgorsuren (retired Yokozuna in sumo who used the name Asashōryū Akinori) and father Dolgorsuren Donrov all wrestled together. Furthermore, he was elected as the Vice President of the Mongolian Freestyle Wrestling Federation and represented Mongolia at the Atlanta and Sydney Olympic Games.
Моңғол ұлттық күресі
Сумиабазар Долгорсүрен жаттықтырушыларының "Ұлттық күреске асығудың қажеті жоқ" деген кеңесін естіген соң, ұлттық күрестегі мансабын 1994 жылға дейін бастамады, бұл басқалармен салыстырғанда кеш саналды. Кейін ол: "Мен жасырын күрес жасап жүргенімді ұстап алып, мұғалімдерім сөккен. Бірақ 1994 жылға дейін күресімді үздіксіз жаттығдым, жеті жыл бойы сары спорт алаңында жаттығып, қарсыласымның көптеген қимылын сезінуге үйрендім" деп еске алды. 12 жыл өткен соң, 2006 жылы Моңғол империясының 800 жылдығы мен Халық революциясының 85 жылдығына арналған Наадам мерекесінде, 1024 күрескер қатысқан ұлттық күресте Сумиабазар 10 раундта жеңіске жетіп, ұлттық күрестің чемпионы атанды.
Sumiyabazar Dolgorsuren, after hearing advice from his coaches who said, “You don't need to rush into national wrestling”, did not start his national wrestling career until 1994 which was considered late compared to others. He later recalled “I would get caught wrestling in secret somewhere and would be scolded by my teachers. But until 1994, I consistently practiced my wrestling spending nearly 7 years in the yellow sports ground to the point where I could intuitively feel most of my opponent’s wrestling moves”. After 12 years, in 2006 During the Naadam festivities for the 800th anniversary of the Mongolian Empire, 85th anniversary of the People's Revolution, where 1024 wrestlers participated in the national wrestling match, Sumiyabazar won 10 rounds and was named a national wrestling champion.
Іскерлік мансап
2003 жылы Сумиабазар "ABC Development" ЖШС бас директоры болып тағайындалды. Кейін 2006 жылы ол Моңғолия Ұлттық инвестициялық банкінің директорлар кеңесінің төрағасы болып тағайындалды. Моңғолияның Ұлттық инвестициялық банкі (МҰББ) коммерциялық банк қызметтерінің толық спектрін ұсынады және капитал көздерін құру және ірі жобаларды қаржыландыру үшін шетелдік және ішкі қаржы нарықтарына қатысу арқылы экономикалық тұрақтылыққа үлес қосады. 2013 жылы ол Моңғол халық партиясынан (МХП) 26-шы сайлау округінен кандидат ретінде ұсынылып, Парламент депутаты болып сайланды және кәсіби мансабын аяқтады.
In 2003 Sumiyabazar appointed as the General Director of “ABC Development” LLC. Afterwards in 2006 he is appointed as the chairman of the board of directors for the National Investment Bank of Mongolia. National Investment Bank of Mongolia (NIBank) provides comprehensive services of a commercial bank and contributes to the economic stability in a way of participating in foreign and domestic financial markets to establish capital sources and finance large scale projects. In 2013 he nominated from the Mongolian People's Party (MPP) in the 26th parliamentary constituency and elected as a Member of Parliament and ended his business career.
Саяси мансап
2006 жылы күрес спортынан ұлттық чемпион атанғаннан кейін Сумиабазар Долгорсүрен спорттық карьерасын аяқтады және 2008 жылы саяси карьерасын ресми түрде бастады. Содан кейін, 2008 жылы ол МХП-дан қалалық кеңеске сайланды, бұл оған Сонгинохайрхан ауданынан қалалық кеңесте өкілдік ету мүмкіндігін берді. Бұған қоса, МХП Басқару комитеті алғаш рет Елордадағы мәселелерге жауапты хатшы лауазымын құрып, Сумиабазарды тағайындады, бұл оның мансабын ерекшелендірді. Осылайша, 2013 жылы ол Астана қалалық МХП комитетінде жетекші рөл атқаруға бастау берді.
After receiving the national wrestling champion title in 2006, Sumiyabazar Dolgorsuren ended his sports career and officially began his political career in 2008. Subsequently, in 2008, he was elected to the City Council from the MPP giving him the chance to represent Songinokhairkhan District in the city council. Additionally, for the first time ever the MPP Steering Committee established the role of Secretary in Charge of the Capital City and appointed Sumiyabazar, which distinguishes his career from the rest. Thus in 2013, this became the starting point for taking a leadership role in the Capital City MPP Committee.
Заң шығарушылық мансап
Сумиабазар 2013, 2016 және 2020 жылдары үш рет Парламентке сайланды. Сумиабазар Долгорсүрен 2012 жылғы Парламент сайлауында 26-шы сайлау округінде дауыстардың 53,3%-ын алып, 2013 жылдың 10 мамырында Парламент депутаты болып ант берді. 2016 жылғы Парламент сайлауында 73-ші сайлау округінде МПП атынан қатысып, дауыстардың 52,5%-ын жинап, екінші рет Парламент мүшесі болып сайланды. 2020 жылғы Парламент сайлауында Сумиабазар МПП-ның 26-шы сайлау округінен кандидат болып тіркеліп, үшінші рет Парламент мүшесі болып сайланды. Содан кейін МПП Басқару комитетінің шешімімен 2020 жылдың 23 қазанында Парламент мүшесі қызметінен босатылып, Астана қаласының әкімі және Уланбатор қаласының мэрі болып тағайындалды.
Sumiyabazar was elected to the Parliament three times, in 2013, 2016, and 2020. Sumiyabazar Dolgorsuren was sworn in as a Member of Parliament on May 10, 2013, after winning 53.3% of the votes in the 26th constituency in the 2012 Parliamentary election. During the 2016 Parliamentary election, in the 73rd constituency, Sumiyabazar ran for the MPP winning 52.5% of the vote and was re elected as a Member of Parliament for the second time. In the 2020 Parliamentary election, Sumiyabazar was a candidate for the 26th constituency for MPP and was elected as a Member of Parliament for the third time. Subsequently, by the decision of the MPP Steering Committee, he resigned from his duties as a Member of Parliament on October 23, 2020, and was appointed as the Governor of the Capital City and Mayor of Ulaanbaatar.
Сонгинохайрхан ауданының өкілі
Сумиабазар Долгорсүрен елдің жалпы халқының 10 пайызы және елорданың жалпы халқының 30 пайызы тұратын елорданың Сонгинохайрхан ауданынан үшінші рет сайланды. Оның мақсаты – ауданды өнеркәсіптік және бизнес орталығына айналдыру болды. Осы мақсатта 2016-2020 жылдар аралығында бірқатар шаралар іске асырылды, онда Сумиабазар Долгорсүрен ауданды ірі өндіріс кәсіпорындарынан кейін шағын және орта бизнес орталығына дамытуды көздегенін жеткізді. Түскен 15 380 өтініш пен шағымның 13 953-і қаралып, шешілді. Ол ауданның инвестициялық бюджетін 82 миллиард теңгеге дейін үш есеге арттырды. 1300 орындық 7 балабақша мен 240 орындық 2 балабақшаны пайдалануға берген арқасында Сонгинохайрхан ауданындағы балабақша жасына жеткен балалардың 86 пайызы балабақшаға қабылданды. 2240 орындық 4 мектеп, 170 төсектік 2 жатақхана және 2 спорт залын салу және тапсыру арқасында Сонгинохайрхан ауданында мектептерде 3 смена бойынша оқу практикасы тоқтатылды. Ауданның 58 колледж студентіне шетелдік және отандық университеттерде, соның ішінде тіл курстарында оқуға арналған стипендия ретінде 1 миллиард 750 миллион теңге инвестиция салынды. Аудан ішінде 10,6 шақырым асфальтталған жол пайдалануға берілді. 7000-нан астам зейнеткер профилактикалық медициналық тексеруден өтті. Бұрын өртенген "Жұмысшының жасыл ғимараты" қайта жаңартылып, пайдалануға берілді. Сонгинохайрхан ауданында көшелерді жарықтандыруға 1,5 миллиард теңге инвестиция жұмсалды.
Sumiyabazar Dolgorsuren was elected for the third time from the Songinokhairkhan District of the capital city which is home to around 10% of the country's total population and 30% of the capital city's total population. His vision was to develop the district into an industrial and business hub. In this context, the following activities have been implemented between 2016 and 2020, in which Sumiyabazar Dolgorsuren revealed his aim to develop the district region into a SMEs hub following large manufacturing plants. From the 15,380 requests and petitions submitted 13,953 have been resolved. He tripled his district's investment budget to MNT 82 billion. By commissioning 7 kindergartens with 1,300 beds and 2 kindergartens with 240 beds, around 86% of the kindergarten age children in the Songinokhairkhan district were enrolled in kindergartens. The initiative to build and hand over 4 schools with 2,240 seats, 2 dormitories with 170 beds and 2 gymnasiums, put an end to the practice of attending school in 3 shifts in the Songinokhairakhan District. A total of 1 billion 750 million MNT was invested in scholarships for 58 college students in the district to study in foreign and domestic universities including language courses. Within the district, 10.6 km of paved roads were commissioned. More than 7,000 senior citizens were included in preventative health check ups. The “Worker’s green building”, previously burnt down, was rebuilt and put into operation. Around 1.5 billion MNT was invested in providing street lights for Songinokhairkhan District.
Тау-кен және ауыр өнеркәсіп министрі
Сумиабазар Долгорсүрен 2017 жылдың 19 қазанында парламенттік пленарлық отырыста 89,6% дауыспен Моңғолияның Министрлер кабинетінің мүшесі және Тау-кен және ауыр өнеркәсіп министрі болып тағайындалды. Министрлік қызметінің барысында Сумиабазар «Моңғол азаматтары өз байлықтарының иесі болуы керек» деген мақсатты қойды. Осы мақсатта, тау-кен секторының бірнеше ірі инфрақұрылымдық жобаларын іске асырумен, қаржыландыруды ұйымдастырумен және мемлекеттік басқаруға берумен қатар, «Эрденес Тавантолгой» АҚ-ның 1072 акциясына меншік құқығын жеткізіп, он жылға жуық уақыттан бері талқыланып келген дивиденд төлеу туралы шешімді қайта бекітті. Ол Тавантолгойдың халықаралық нарықтағы бастапқы акциялық ұсынысын (IPO) дайындауды және 1072 акцияға 96 480 млн теңге көлемінде дивиденд төлеу туралы шешімді басқарды. «Жауапты тау-кен өндіру» мақсаты аясында 420 тау-кен лицензиясы күштен шығарылып, 650 гектар жер қалпына келтірілді. Бірнеше келіссөздер нәтижесінде министр Сумиабазар бензин мен дизель отынының бағасын литріне 300-400 млн теңгеге төмендетті. Оның тағайындалуы кезінде мемлекеттік бюджетке тау-кен секторынан түскен кірістер күрт өсті: 2017 жылы – 1,9 трлн теңге, 2018 жылы – 2,4 трлн теңге, 2019 жылы – 2,92 трлн теңге. Сальхит күміс кен орнынан түскен кірістер есебінен шамамен 229 400 зейнеткердің 6 миллион теңгеге дейінгі зейнетақылық қарыздары жабылды. Тау-кен және ауыр өнеркәсіп министрлігі «Тавантолгой Тулш» ЖШҚ-ның іске қосылуына және бірінші мұнай өңдеу зауытының құрылысын басқарды, бұл Уланбатор қаласының ауаның ластануын едәуір азайтуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, министр Сумиабазар Тавантолгой-Зунбаян арасындағы 414 шақырымдық темір жол құрылысын бастады. Дорногови аймағының Алтаншир аймағында салынатын мұнай өңдеу зауытының инфрақұрылымына қатысты жұмыстар, оның ішінде темір жол, жол және электр желілері 2019 жылдың қазан айында аяқталды. Тау-кен және ауыр өнеркәсіп министрлігі Таван Толгой кен орнының негізінде көмір химиясы, көмір энергетикасы және метан газын өндіру өсімдіктерін қоса алғанда, өнеркәсіптік және технологиялық парк құруды зерттеу үшін ғылыми-зерттеу бөлімін құруды қолдады. Министрлік индустриалды-технологиялық парк құру туралы ұсыныс бойынша ұсынымдар жасады және осы ұсынысты саясат деңгейінде қолдады. «Эрдэнэт» тау-кен корпорациясының негізінде тау-кен металлургиялық химиялық өндірістік және технологиялық парк құруды зерттеу үшін жұмыс тобы құрылып, жобалық ұсыныс әзірленді.
Sumiyabazar Dolgorsuren was appointed as a Cabinet Member and Minister of Mining and Heavy Industry of Mongolia during the Parliamentary plenary session on October 19, 2017, with an 89.6% vote. During his tenure as Minister, Sumiyabazar initiated the goal that “Mongolian citizens should be owners of their wealth” and thus in addition to implementing various major mining sector infrastructure projects, sourcing funding and organizing the transfer to state control, he was able to bring ownership to the 1072 shares of “Erdenes Tavantolgoi” JSC and reaffirm the decision to pay dividends which had been in discussion for nearly a decade. He led the preparation completion of Tavantolgoi’s initial public offering on the international markets and the decision to pay dividends of MNT 96,480 for the 1072 shares. As part of the goal of “For responsible mining”, 420 mining licenses were revoked, and 650 hectares of land were rehabilitated. Through several negotiations, Minister Sumiyabazar, reduced the prices of gasoline and diesel fuel by 300 400 MNT per liter. During his appointment, he was able to drastically increase mining sector revenues collected to the state budget which reached MNT 1.9 trillion in 2017, MNT 2.4 trillion in 2018 and MNT 2.92 trillion in 2019. Pension loans of up to MNT 6 million were written off for nearly 229,400 senior citizens through the issuance of securities which will be repaid with revenues from the Salkhit silver deposit. The Ministry of Mining and Heavy Industry led the launch of the “Tavantolgoi Tulsh” LLC and the commissioning of the first refined fuel plant which was critical in significantly reducing Ulaanbaatar's air pollution. Furthermore, Minister Sumiyabazar also started the implementation of the Tavantolgoi Zuunbayan 414 km railroad. The construction works related to the infrastructure of the oil refinery to be built in the Altanshiree soum of Dornogobi aimag which includes railways, roads and power transmission lines were completed in October 2019. The Ministry of Mining and Heavy Industry supported the formation of a research unit to investigate the establishment of an industrial and technological park based on the Tavan Tolgoi deposit including coal chemical, coal energy and methane gas production plants. The Ministry produced recommendations on the proposal to establish an industrial and technological park and supported this proposal at the policy level. Based on the Erdenet Mining Corporation, a working group was formed to conduct research on the establishment of a mining metallurgical chemical industrial and technological park and a draft project proposal was created.
Отбасылық және жеке өмірі
Сумиабазар Мичидма Чуваамедпен студент кезінде танысып, 1998 жылы үйленді. Мичидма Чуваамед, 1991 жылы Моңғолияның ең әдемі әйелі атанған және Халық әртісі, Құрметті мәдени қызметкер Чувамед Л.-дің қызы. Олардың екі ұлы бар.
Sumiyabazar met Michidmaa Chuvaamed when they were students and in 1998 they got married. Michidmaa Chuvaamed, who was once crowned as the most beautiful woman of Mongolia (1991) and is the daughter of the People's Artist and Honorary Cultural Meritorious Person Chuvaamed L. They have two sons.