Кіріспе

Беларусьтік орталық кеңес (; Weißruthenischer Zentralrat) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия басып алған Беларусь территориясындағы марионеттік әкімшілік орган. Ол 1943–44 жылдары Рейхкомиссариат Остланд құрамында, Германияның қолдауымен Беларусь мемлекетін құруды үміттенген беларусь саясаткерлерінің өтініші бойынша құрылды. SS офицері Артур Небе басшылығымен Einsatzgruppe B алдыңғы жасақтары еврейлерді жаппай қудалауды бастады. Оннан астам қалада еврейлер қырғынға ұшырап, геттолар құрылды. Беларусьтік көмекші полиция құрылып, 1942 жылдың ақпан-наурыз айларында кісі өлтіру операцияларына жұмылдырылды. РКО-ның Генералбезирк Вайсрутенин ауданы жақын арада құрылды. Ауданға 1941 жылғы шекарадағы Беларусь Кеңес Социалистік Республикасының батыс және орталық бөліктері кірді (Глыбокае, Вилейка, Наварудак қалалары және Польшадан КСРО-ға бұрын қосылған басқа да аумақтар). 1942 жылы неміс азаматтық билігі Минск, Слуцк және Барысау қалаларына дейін кеңейтілді. Аймақ нацистердің Lebensraum ("өмірлік кеңістік") жобасының бір бөлігі болуы тиіс еді, онда арий емес деп саналғандар жойылған немесе неміс колонизаторларына орын беру үшін қуылған, ал қалған жергілікті тұрғындар мәжбүрлі германизацияға ұшыратылар еді. Оккупацияланған Беларусь үшін өзін-өзі басқаруды сұраған беларусь өкілдерінің барлық әрекеттері осындай өтініш білдіргендерге қарсы неміс репрессияларына әкелді.

Функциялары мен жұмысы

Беларусь Орталық Кеңесінің басқарудағы рөлі шектеулі болды, маңызды шешімдерді Генерал-безирк Вейсрутениидің неміс әкімшілігі қабылдады. Кеңес көбінесе әлеуметтік мәселелермен қатар мәдениет және білім беруді басқарды. Кеңестің құрамында он екі бөлім болды: Білім, ғылым және мәдениет; Ұранда тарату және баспасөз; Әлеуметтік қамтамасыз ету; Қаржы; Жастар саясаты; Дің; Бақылау; Әкімшілік мәселелер; Экономика; Ұлттық азшылықтар; және Ұлттық қорғаныс.

Белоруссияның ішкі қорғанысы

1944 жылдың наурыз айында Белоруссияның Орталық Кеңесі жас белорустардың арасында жалпы әскери шақыру ұйымдастырды. Белоруссияның Ұлттық Қорғанысы (Белорусская Краевая Абарона, БКА) құрылды, 28 000 саяқ дайындыққа келді, ал Белоруссияның көмекші полиция батальондарының бірнеше мың мүшесі көмектесті. Немістер Белоруссиядан шегінгеннен кейін Белоруссияның Ұлттық Қорғанысы СС-тің 30-шы Вафен-Гренадерлік дивизиясына қосылды. Бұл жаяу әскер дивизиясы 29-шы Ваффен СС дивизиясының қалдықтарынан құрылды, оған белорусь және украин бөлімшелері кірді. Немістер офицерлер мектебін ашып, Waffen SS штурм бригадасы «Белоруссия» деген атаумен форма киімдерін шығарды. Белоруссия күштерін Андрей Власовтың Ресей Азаттық Армиясына (РОА) қосу туралы бұйрық берілді, бірақ Астроуский оған қарсы шықты. Ол сондай-ақ «Ресей халықтарын азат ету комитеті» идеясын саботаж жасады, себебі ол ресейліктермен одақтасуды қаламады. БКА-ның және Белоруссияның көмекші полициясының басқа мүшелерін СС Оберштурмбаннфюрер Отто Скорзени Берлинге жақын Дальвицте жау тылында жасырын шабуылдар жасау үшін оқытуға шақырды. Бұл бөлімшелер Балтық теңізінен Қара теңізге дейін созылған «Liebes Kätzchen» деген құпия операцияның бір бөлігі болды. Белоруссиялық «Қара мысық» партизандық тобын Михас Витушка басқарды. Олар 1945 жыл бойында Беловежский орманында (Бяловежа) совет әскерлеріне қарсы коммунизмге қарсы операциялар жүргізді, бірақ көп жетістікке жете алмады. НКВД олардың қатарына еніп, 1945 жылы жойды.

Жер аудару

1944 жылы Қызыл Армияның батысқа қарай жылжуымен Белоруссияның Орталық Кеңесі, шегінетін неміс әскерлерімен бірге, әлі де нацистік Германияның бақылауында болған Шығыс Пруссия және Польша жерлеріне көшірілді. 1944 жылдың 27 маусымында, эвакуацияға бірнеше күн қалғанда, БКР Минскіде Готтберг санкциялаған «Екінші Бүкілбеларусь съезі» деп аталған конгресс өткізді. Конгреске Беларусьтің түрлі аймақтарынан және белорустер эмигранттық ұйымдарынан 1039 делегат қатысты, олардың арасында неміс шенеуніктері де болды. СС өкілдері балкондан осы мәжілісті бақылады. Съезд Беларусьтің тәуелсіздігін жариялауды (Беларусь Халық Республикасы ретінде) бекітті және Белоруссия Орталық Кеңесін белорустер халқының жалғыз заңды өкілді органы және БНР Радасының мұрагері деп жариялады. Кеңес мүшелері Үшінші рейхке және жеке Адольф Гитлерге адалдығын қайта растады. Конгрестің мақсаты – БКР-нің заңдылығын неміс әкімшілігінің емес, белорустер қоғамының өкілдерінің шешімімен қамтамасыз ету болды. Соғыс аяқталғаннан кейін БКР Антибольшевистік Ұлттар блогына қосылды. 1945 жылдың соңында Астроуски «Беларусь Орталық Комитетінің» арнайы мәжілісін өткізді, онда нацистермен ынтымақтастық айыбынан қашу үшін эмиграциядағы үкіметті уақытша тоқтатуға (бірақ таратуға емес) шешім қабылданды. Бұл ұйым 1995 жылдың сәуір айында соңғы мүшелерінің қайтысымен таратылғанға дейін Батыстағы белорустер эмигранттық қауымының маңызды ұйымдарының бірі болды.