Кіріспе

Израиль саясаткері (туған 1959) Арье Махлуф Дери (; أريه مخلوف درعي), сондай-ақ Арье Дери, Арье Дери немесе Арье Дери (туған 17 ақпан 1959). Бұрын ол Ішкі істер министрі, Негев және Галилеяны дамыту министрі, Экономика министрі, сондай-ақ Израильдің қауіпсіздік кабинетінің мүшесі болды. 1999 жылы Дери пара алу, алаяқтық және сенімді сақтамағаны үшін кінәлі деп танылды және үш жылға бас бостандығынан айырылды. 2012 жылдың соңында, он тоғызыншы Кнессет сайлауына дейін ол Shas партиясын қайта басқаруға кірісті. Ол тізімде екінші орынға қойылды, осылайша Кнессетке қайта сайланды. 2013 жылдың мамырында ол Shas партиясының төрағасы болып қайта тағайындалды. 2021 жылдың желтоқсанында Дери салық заңнамасын бұзғаны үшін жасалған келісім аясында Кнессеттен отставкаға кететіні хабарланды. 2022 жылғы сайлауда Кнессетке қайта оралғаннан кейін, ол 2022 жылдың желтоқсанында отыз жетінші үкіметте вице-премьер, Ішкі істер министрі және Денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды. Алайда, 2023 жылдың қаңтарында Израильдің Жоғарғы Соты Деридің қылмыстық істері мен келісім шарттарына байланысты министрлік лауазымды атқаруға құқығы жоқ деген шешім шығарды, нәтижесінде ол Израиль кабинетіндегі лауазымдарынан босатылды.

Ерте өмір

Арье Махлуф Дери Марокконың Мекнес қаласында Эстер мен Елияху Дери отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы қаланың жаңадан гүлденген аудандарының бірінде тұрды және француз мәдениетінің ықпалында болды. Оның әкесі табысты тігіншілік кәсіп иесі болған; оның отбасы дәстүрлі яһудилер еді, бірақ ортодоксал емес. 1985 жылы ол Ішкі істер министрі Ицхак Перецтің көмекшісі ретінде қызмет етті, ал сол жылдың соңында ШАС партиясының Бас хатшысы болып тағайындалды. 1986 жылғы маусымда ол Израиль қорғаныс күштеріне 3 айлық қысқартылған мерзімге қатарына басты.

Ішкі істер министрі

27 жасында әскери қызметін аяқтағаннан кейін және 12-ші Кнессетке сайлау өткен соң, ол Ицхак Шамир үкіметінде ішкі істер министрі болып тағайындалды. Дери 1988 жылдың 22 желтоқсанында қызметке кірісті. 29 жасында Израиль тарихындағы ең жас үкімет мүшесі болды. Ішкі істер министрі ретінде ол театрлардағы пьесаларға цензураны жойды. Израильдің Еңбек партиясы үкіметтен бөлініп, тар коалиция құруға тырысқанда, Дери және Еңбек партиясының Кнессет депутаты Хаим Рамон Еңбек партиясы мен харедимдік бағыттың бірігуі үшін келіссөздер бастады. 1990 жылдың 15 наурызында үкіметке сенімсіздік білдіретін ұсыныс енгізілді, бірақ Шас партиясынан Кнессетке бес депутат дауыс беруге қатыспады. Бұл келісім кейін "Лас амал" деп аталды. Екі раввин, Менахем Мендель Шнеерсон және Элазар Шах, саяси солшылдармен ынтымақтастыққа қатаң қарсы болды. Осының салдарынан келісім орындалмады және Еңбек партиясының төрағасы Шимон Перес коалиция құра алмады. Ақырында, Ликуд төрағасы Ицхак Шамир Ликуд-оңшыл-харедим коалициясын құрды, онда Дери Ішкі істер министрі қызметін жалғастырды. 1992 жылы Ысқақ Рабин басқаратын Еңбек партиясы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін, Шас партиясы коалицияға қосылды, ал Дери Ішкі істер министрі қызметін жалғастырды және алғаш рет Кнессет депутаты болды. Ол 1993 жылдың мамырына дейін Ішкі істер министрі болып қызмет етті, содан кейін Портфелі жоқ министр болып тағайындалды, ал маусым айында Ішкі істер министрлігіне қайта оралды. 1993 жылдың қыркүйегінде ол үкіметтен кетті. 1996 жылы Кнессетке қайта сайланды.

Сенім

Дери ішкі істер министрі қызметін атқарып жүрген кезінде 155 000 доллар көлемінде пара алғаны үшін сотталды және 2000 жылы үш жылға бас бостандығынан айырылды. Оның орнына Ели Ишай тағайындалды. Жақсы мінез-құлқының арқасында Дери 22 ай өтеген соң 2002 жылы Маасияху түрмесінен босатылды.

Қоғамдық өмірге оралу

2011 жылғы маусымда ол саясатқа қайта оралуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2013 жылы Кнессетке қайта сайланды. Алайда, 2014 жылдың 28 желтоқсанында 2-арнада Шастың негізін қалаушы Овадия Йосефтің Дериді шабуылдап, оны зұлым адам және ұры деп атаған видеожазбасы жарияланды. Сол күні Дери Шас раввиндік кеңесіне отставка туралы хат тапсырды, бірақ олар оны қабылдамады. Келесі күні Дери Кнессет спикері Юли Йоэль Эдельштейнге отставкасын ұсынды, оның орнын Лиор Эдри басты. Кнессеттен отставкаға шыққанға қарамастан, Дери 2015 жылғы наурыздағы сайлауда Шас тізімін басқарды және жаңа үкіметте Экономика министрі және Негев пен Галилеяны дамыту министрі болып тағайындалды. Ол 2015 жылдың 3 қарашасында газ монополиясы бойынша келісімге байланысты Экономика министрі лауазымынан кетті, ал оның орнына келісімді жеделдетуге уәде берген Нетаньяху тағайындалды. 2016 жылдың 11 қаңтарында Ішкі істер министрі болып тағайындалды. 2016 жылдың қазан айында Майкл Малхиели Кнессетке сайлануына мүмкіндік беру үшін Кнессеттен отставкаға кетті, ол министр қызметін жалғастырды. 2018 жылы Дэвид Азулай қайтыс болғаннан кейін ол уақытша Діни қызметтер министрі болып қызмет етті. 2020 жылдың 17 сәуірінде Al Monitor-ға сұхбат берген Ликудтың жоғары лауазымды министрі Деридің Нетаньяху мен оппозициялық «Көк және ақ» альянсының басшысы Бени Ганц арасындағы саяси коалиция келіссөздерін жүргізіп жатқанын мәлімдеді. Деридің «Көк және ақ» партиясымен жаңа одақ құруға дайын болуы мүмкін екені хабарланды, себебі партияның дінге қарсы бағытының өкілі Яир Лапид партиядан шығып кетіп, жеке жолмен кеткен, және ол Нетаньяху коалициясында келесі сайлауға дейін қалуға міндеттенді. 2019 жылы мемлекеттік прокурор Шай Нитзан бұл ұсынысты толығымен қабылдады, бірақ 2021 жылы Израильдің бас прокуроры Авихай Мандельблит салық бойынша құқық бұзушылықтан басқа барлық айыптауларды түсіріп тастады. Дери Ішкі істер министрі қызметін жалғастырды, ал Израильдің отыз алтыншы үкіметі құрылғаннан кейін министрліктен айырылып, Шас партиясының депутаты және төрағасы болып қызмет етті. 2022 жылдың 23 қаңтарында ол сот келісімі аясында Кнессеттен отставкаға кетті. Дери ағасы Шломо Дериге сатылған жылжымайтын мүліктің құнын артық көрсетпеу, сатудан түскен табысты жасыру және Green Ocean инвестициялық қорынан ағасына жасалған төлемдер арқылы 534 000 шекел салықтан қашуға тырысқанын мойындады. Дери бір жылға шартты жаза алды және 180 000 шекел айыппұл төлеуге міндеттелді. Келісім шартында Деридің қылмыстары «адамгершілікке қайшы келе ме» деген мәселе шешілмеді, егер осылай болса, ол сот келісіміне қол қойғаннан кейін 7 жыл бойы Кнессетке сайлануға құқығы болмас еді.

Кнессетке қайта оралу

2022 жылдың 2 ақпанында Дери сөз сөйлеген кезде, оның қудалауына Марокколық тегі себеп болды деп айыптады және Шас партиясының төрағасы ретінде қалу ниетін білдірді. Дери партияны 2022 жылғы сайлауға жетекшілік етті және он бір орын жеңіп алғаннан кейін Кнессетке қайта оралды. 2022 жылдың 29 желтоқсанында Дери Израильдің 37-ші үкіметінде Ішкі істер министрі, Денсаулық сақтау министрі және вице-премьер болып тағайындалды. 2023 жылдың 18 қаңтарында Израильдің Жоғарғы соты Деридің салық қылмыстары үшін сотталғандықтан министр лауазымын атқаруға құқығы жоқ екенін мәлімдеді. Оның орнына Дери Михаэль Малхиелиді әрекет етуші Ішкі істер министрі, ал Йоав Бен Цурды әрекет етуші Денсаулық сақтау министрі етіп тағайындады.

Жеке өмір

1981 жылы Дери Яффа Коэнге үйленді. Олардың тоғыз баласы бар. Ол Иерусалимнің Хар-Ноф ауданында тұрады. Еврей тілінен өзге, Дери марокколық араб және француз тілдерін жетік біледі. Оның үлкен ағасы, Ехуда Дери, Беэр-Шева қаласының бас раввині және Ав Бейт-Дин. Ол сондай-ақ Бас раввинат кеңесінің мүшесі. Деридің тағы бір ағасы, Шломо – заңгер.