Кіріспе

Пол Кернидің фэнтези сериясы

"Құдайдың монархиясы" – ирланд жазушысы Пол Керни жазған эпикалық фэнтези сериясы. Бұл серия 1995 және 2002 жылдар аралығында бес томдық болып жарық көрді. Серия басты кейіпкерлерді бейсақтықпен жоюымен, көптеген эпикалық шайқастарымен және оқ атар қару мен зеңбіректерді пайдалануымен ерекшеленеді. Керни теңіз саяхаты және шайқас сипаттамаларын дамыту үшін теңізшілік туралы терең білімді қолданады. Серия сыншылардың мақтауына ие болды және фантастика авторы Стивен Эриксон оның жанкүйерлерінің бірі болып табылады, ол 2000 жылдың мамыр айында Нил Уолшпен сұхбаттасқанда айтқан. Серия пессимизмі үшін де сынға ұшырады, бұл кейбіреулерді оны және Кернидің басқа да туындыларын қараңғы фэнтези ретінде сипаттауға алып келді. Серияның ерекше бір белгісі – оның шағын көлемі. Бес томның әрқайсысы қазіргі фэнтези стандарттары бойынша жұқа болып келеді.

Өмірбаян

Сериал Норманния құрлығын бейнелейді, ол қайта өркендеу дәуірі Еуропасына негізделген. Құрлықта бес күшті патшалық үстемдік құрады: Хебрион, Астарак, Перигрейн, Алмарк және Торуна. Канделярия, Тулм және Финнмарк сияқты басқа, кіші герцогтіктер мен княздықтар да бар. Фимбрия Республикасы (сондай-ақ Фимбрия сайлаушылықтары деп те аталады) бес ірі патшалықтың арасында орналасқан және Рим империясының үлгісімен жасалған. Фимбрия діни келіспеушіліктерден туындаған азамат соғысынан кейін, шамамен төрт ғасыр бұрын империясын жоғалтқанға дейін құрлықтың барлық бөлігін биледі. Римнен айырмашылығы, Фимбрия тек провинцияларын жоғалтып, негізгі патшалықтарын оқшауланған мемлекет ретінде сақтап қалды. Дегенмен, империясын жоғалтқан және оқшауланған саясатқа қарамастан, Фимбрия әлі де әскери жағынан күшті және оның әскерлері құрлықтағы ең күшті армия саналады. Құдайдың бес монархиясы Оның елшісі, қасиетті Рамузио арқылы Құдайға құлшылық етуде біріккен. Рамузионың құдайлық тегі жоқ (дегенмен Рамузиандық доктринада ол өлімге ұшырамастан, көкке көтерілгендігі айтылады), бірақ көптеген жағынан Рамузиандық шіркеу христиан дініне ұқсас. Христиан шіркеуі сияқты, Рамузиан шіркеуінің де ұйымдық және билік орталығы (Римге ұқсас Шарибон) және рухани орталығы (Константинопольге ұқсас Айкир және шамалы дәрежеде Иерусалим) бар. Рамусиандар Норманнияның шығысында тұратын Мердуктар деп аталатын көрші діни және мәдени топпен күрделі қарым-қатынаста. Мердуктармен қанды соғыстар болғанымен, батыс патшалықтарының көптегені олармен сауда арқылы байыды. Мердуктар пайғамбар Ахримуздың үйретіктерін ұстанады және олардың діні исламды еске түсіреді, бірақ тікелей салыстырулар аз.

Толық сипаттамасы

Сериал басталады, Острабар сұлтандығының Мердук әскерлері ұзақ қоршаудан кейін қасиетті Айкир қаласын басып алумен. Тороннанның аңызға айналған қолбасшысы Джон Моген қаланы қорғағанда қаза тапты, ал оның әскері жойылды. Оның қалдықтары жойылғаннан кейін, 200 000-нан астам азаматтың қаладан қашуы қамтамасыз етілді. Азаматтар жақын маңдағы Орман Дайк бекінісіне жетеді, онда Тороннан генералы Мартелл тағы да қарсы тұруға дайындалуда. Оқиғаның бұл бөлігі қаланың құлауынан құтылып, Орман Дайкке жеткен ең жоғары шенді әскери қызметкерге айналған, жас атқыштар әскерінің прапорщигі Корф Сиар Инафтың тағдырымен байланысты. Корфке жолда көмектесетін соқыр адам Рамзия шіркеуінің Жоғарғы Папасы Макробиус болып шығады, ол Мердук тонаушыларынан соқыр қалған. Корф Мартеллдің сенімді кеңесшісі болады және әйелі Херияның өліміне қайғырады. Алайда, Херия аман қалған және Острабан сұлтаны Аурунжебтің кәнизагы болады, ол күйеуінің де өлгеніне сенеді. Корф Орман Дайкты қорғауда өзгеше көзге түседі, бірақ Мердуктар ұзақ шабуылдан кейін оны ала алмайды. Олар қысқы лагерьге шегінеді, ал Корф патша Лофантирге хабар жеткізу үшін оңтүстікке жіберіледі. Астанада Корф жас патшаның әуесқойлар мен попийлермен қоршалғанын көріп қорқынышқа ұшырайды, олар патшаны астананы қорғау үшін негізгі Тороннан күштерін ұстап тұруға көндіреді. Осы уақытта, құрлықтың батыс жағалауындағы Хеврион патшалығында король Абелейн Двемерді немесе сиқырды қолданушыларға қарсы погромды жариялаған прелат Гимрерийдің тазалауын тоқтатуға тырысады. Мыңдаған адамдар ауылдағы және астанасы Абрузиодағы өртке жіберіледі. Двемер халқының бір бөлігін құтқару үшін Абелейн және оның кеңесшісі Голофин 200-ге жуық сиқыршыны екі кемемен Батыс мұхиты арқылы елден тымыздан шығарып жіберуге тырысады. Абелейннің туысы Мурад теңіздің арғы жағында орналасқан беймәлім құрлықтың дәлелін табады және патшаның рұқсатын алып, сол жерде колония құрады. Кеме капитаны Ричард Хоуквуд, өзінің жын-перілерімен күресіп жүрген тәжірибелі капитан. Хеберионда Абелейн мен Гимриус патшалықты басқару үшін ерік-жігердің шайқасына түседі, бұл Абелейн Гимриусты Харибонға шақырып, көпшілік өлген деп санайтын Макробтың табысын талқылауға мүмкіндік берген кезде басымдыққа ие болады. Абелейн өзі Мердуктың қатеріне қалай жауап беру керектігін талқылау үшін Вол Эфрирдегі (Перигрейн астанасы) Корольдер конклавына қатысу үшін көп ұзамай кетуі керек. Екі кездесу де күтпегендей аяқталады. Гимрий Жоғарғы понтифик болып сайланады, дәл сол кезде Макробтың аман қалғаны туралы хабар Vol Ephrir-де жарияланады. Абелейн және оның одақтастары Астарак патшасы Марк және Торунаның Лофантирі Гимрейді узурпатор деп жариялайды, ал Периграйн мен Алмарк патшалары Макроб туралы хабарды жалған деп жоққа шығарады. Сондықтан Құдайдың монархиясы Химмерлік және Макробтық шіркеулер арасында бөлінеді. Бір таңғаларлық оқиға - бұл өздерін діни қақтығысқа бейтарап деп жариялаған Фимбрияның Орманн Дайкке көмекке әскер жіберу уәдесі. Торунада ақсүйектер тобы патшаны еретик деп жариялап, көтеріліс ұйымдастырады. Корфке құл келер галереялар мен түрмелердің қалдықтары беріліп, бұл көтерілісті басу үшін әскер құрады және таңқаларлықтай сәттілікке жетеді, бұл процесте Кафедралар деп аталатын элиталық ат әскерін құрады. Корфті Лофантирдің анасы, жесір королева Оделия қорғайды, олар Лофантирдің ренішін түсіріп, ғашықтар болады. Оделия Корфқа Орман Дайкке күш-жігер беру үшін солтүстікке қарай шабуыл жасауға тапсырма береді. Алайда, торунндықтар білместен, острабарандықтар ең жоғарғы Мердук теңіз күшті Налбенимен одақ құрып, бөгеттің оңтүстігіне үлкен әскерді түсірді. Харибонда екі монах, Альберек пен Авила, кітапхана жазбаларынан Ахримуз бен Рамузионың бір адам екеніне дәлел табады. Алайда, оларға құс қасқыр екені ашылған шіркеудің бір мүшесі шабуыл жасайды және қарға қашады. Оларды Орман Дайкеге қарай аттанған фимбриялық әскер тауып алады және олармен бірге алып кетеді. Торуналықтар Орман Дайкты тастап, оңтүстікке қарай қашады, бірақ оларды екі Мердук әскері қоршап алады. Фимбриандықтар бірінші болып келіп, жауды сүртіп тастауға көмектеседі, бірақ тек Корфтың ауыр ат әскері күнді жеңіп, Мердуктарды Солтүстік Море шайқасында жеңеді. Фимбриандықтар өздерінің жарты әскерін кешіктіру іс-әрекетімен құрбан еткеннен кейін, Торуналықтар астанаға жетеді. Макроб Альберектің зерттеулерін мойындап, оны жаңа шіркеудің епископы етіп тағайындайды. Альберек жаңа ілімді уағыздау үшін мердуктардың қатарына барады және сұлтанның алдына әкелінеді, ол оның әңгімесіне қызығады. Алайда, бірнеше Мердук мұллалары басып алынған Айкирдегі жаңалықтардан бұрыннан мазаланғандықтары және Альберектің тұжырымдарына көндірілгендері анықталады. Осы уақытта, Абелейн мен Марк екеуі де өз астаналарына шабуыл жасауға мәжбүр болады, олар олардың болмағандағы шіркеудің әскери рыцарларымен басылып алынған. Марк жеңісін салыстырмалы түрде оңай жеңеді, бірақ Абелейн жақын арада қаза тапқандай болады және Абрузио құрлықтан да, теңізден де жасалған ауқымды шабуылдан кейін жартылай қиратылады. Абелейннің бұрынғы сүйіктісі, Джемилла, оның туылмаған баласына (ол жалған түрде Абелейннің ұлы екенін мәлімдейді) негізделген регенттік құруға тырысады, бірақ Голофин оның денсаулығын толыққанды қалпына келтіру үшін күшті сиқырды қолданып, оның жолын кеседі. Батыс жақта Хоуквуд пен Мурадтың экспедициясы, батыс құрлығындағы кейбір күштің адамы болған қасқырға ұшырағанына қарамастан, сәтті аяқталады. Қасқырды өлтірген сиқыршы Бардолин, Голофиннің шәкірті, батыста күшті күш күтіп тұрғаны туралы болжамдарға ие. Құрлықта олар Аруан атты күшті сиқыршының, осы жаңа жердегі сиқырдың керемет күшінің арқасында сиқыршылық құрғандығын біледі. Аруан өзінің билігін қасқырға айналуға негіздейді: ол және оның барлық жақтастары қасқырлар, маймылдар және басқа да жаратылыстар. Экспедиция дерлік жойылды, Абрузиоға оралып келген он жеті ғана адам бар, ал Бардолин қасқырға айналды. Шығыстағы соғыс соңына жетеді. Лофантир патшалар шайқасында қаза табады, Торуналықтар Мердук әскеріне қарсы ауқымды шабуыл жасайды. Жеңіске жеткенімен, Торуналық әскері катастрофалық шығынға ұшырайды және Мердуктар мен астана арасында тұрған жалғыз адам Королева Оделияның бұйрығымен әскер басшысы болып тағайындалған Корф. Торуналық ақсүйектердің жасаған төңкеріс әрекеті сәтсіз аяқталады және Корф Мердуктарға қарсы соңғы шабуылды жасауды жоспарлайды. Торуналықтар тағы да жеңіске жетеді, бірақ Кафедралар армияны айналып өтуден тоқтатып, құрбан болғаннан кейін ғана. Осы соңғы жеңілістен кейін сұлтан мұллаларының қысымына көніп, Рамузи және Мердук арасындағы ортақ діни мұраны өзара тануға негізделген бейбіт келісімге келіседі. Корф Оделияға үйленеді және король болады. Осы уақытта, Химриан шіркеуі жаңа империя ретінде орналасады, король қайтыс болғаннан кейін патшалықты шіркеуге тапсырып, Алмаркқа тікелей бақылауды қамтамасыз етеді. Периграйн және кішірек княздықтар кейіннен Гимриусқа адал болуға ант етеді. Алайда, Гимриус Аруанның құлында болады, ол оны тағы бір қасқырға айналдырады. Әскери рыцарлардың бас викариі шіркеудің Екінші империяға айналғанын, алдынан келетін болжам бойынша қасқыр ғасыры мен адамзаттың құлауын әкелетінін түсінеді, бірақ ол шіркеудің қалған бөлігін ескертуге үлкермейді. Батыстан келген кемелер серияның алдыңғы томдарынан он жеті жыл өткен соң орын алады. Осы уақыт ішінде Астарак, Хеврион, Торуна және Мердуктар арасында Ұлы Одақ құрылды, ал Екінші империя да күшті болып өсті. Аруан қазірде шіркеудің ашық көшбасшысы, бірақ Гимриус әлі де номиналды тұлға болып қалады. Аруан Бардолин мен құрлықтағы Двемер халқының көп бөлігін өзінің қызметіне тартты. Одақ Аруанның әскерлерінен күтілетін шабуылға қарсы тұру үшін үлкен флот құрды.

Серияның ерекшеліктері

«Құдайдың монархиясы» қысқа мерзім ішінде көптеген оқиғаларды қамтиды (жоғарыдағы толық сипаттама көрсеткендей). Кітаптың қағаздық басылымдағы бес томның беттері 382, 320, 255, 294 және 296 беттен тұрады. Серияның қысқалығы мақталып, сынға да ілікті: кейіпкерлердің сипаттамасы осындай қайғылы және күйреген жандар үшін тым жалпыланған деген алаңдаушылық бар. Серия кейіпкерлердің көпшілігін өте қиын жағдайға түсіріп, олардың көпшілігін өлтіруімен ерекшеленеді. Корфтан басқа, басты кейіпкерлердің көпшілігі бейкүнә және батырлық емес жағдайда қаза табады (мысалы, Марк сынған шамнан шашыраған отқа шалынып, батып бара жатқан кемемен бірге суға тартылады). Екінші дәрежелі кейіпкерлер көбінесе батырлық өлімге ие болады. Серия соғыстағы шындықты бейнелеуге ерекше мән береді: «Екінші империяда» Корф қалада шабуылдап жүрген мердуктарға шабуылдамауға шешім қабылдайды, өйткені жеңіске жету үшін жеткілікті күші жоқ. Түнде ол күш күтуге мәжбүр болады, ал қаланың тонауын егжей-тегжейлі көрсетеді, соның ішінде зорлау көрінісі де бар. Бұл көріністің мақсаты мұндай әскери шешімдердің қажетті салдарларын көрсету. Кітап дінге ерекше көзқарас ұсынады. Қызығы, кітаптардағы ең аз діншіл кейіпкерлер Рамусия шіркеуінің мүшелері болып көрінеді. Оның реформаланған «макробиандық» және одан әрі секулярлық «гимериандық» тармақтарында қарапайым, қарапайым немесе мойындалмаған дін қызметкерлері ең діншіл кейіпкерлер болып табылады. Рамусия шіркеуінде де, Ахримуз үмметінде де секулярлық азғыру басты кейіпкерлерді «дұрыс жолдан» алады, ал нағыз иман көбінесе қауіпті және аз сыйлықты болады. Гимриандық тармақтың кейіпкерлері де адал деп сипатталған, бірақ Гимридің діни ынтасынан адасқан; Макроб тармағының кейіпкерлері тіпті менсінбеуші және мақтанғаныш болуы мүмкін. Тіпті патриарх Макроб өзінің «көруін» бастағанын айтады, тек оның сарайы мен сәні алынып, Мардукпен азапталғанда және өлтіруге айналғанда ғана. Корф пен Макроб алғаш рет Макробтың понтификатының алтын символы ұрланғанда кездеседі, бұл Аэкирдің тонауында (нақты Константинополь) оның мойындалмауының метафорасы. Көптеген жағдайларда қарапайым кедейлер ақсүйектер саясатынан немесе Аруанның жаңа «Двемер» мемлекетінен тыс тұрады. Қарапайым халық пен шаруалардың өмірі бірдей, олардың қожайындары Рамус, Мердук немесе Аруанның утопиясы болсын. Ғылым соғыс жүргізуді және «өлтіру әдістерін» жақсартудың құралы ретінде бірнеше рет сипатталған. (Гимериялық) шіркеудің төзімсіздігі, ирониялық түрде, Аруанның Двемердің ашық, қарапайым қоғамын «әдеттегі» халықтан бөлу үшін жасаған. Двемер халқының жойылуға жақын болуы және тағы бір ирониялық факт ретінде Аруан Гимриусты бүреге айналдырғаннан кейін Гимерия мемлекеттеріне қосылуы. Корф жоспарлаған және аман қалған болса, жазалаған болар еді. Түс сияқты аяқтау сахнасында, оның жаны Рамузиус/Ахримуз және Шар Баразға қосылғанда, ол «жаман жолға түсіп қалғанын» мойындайды. Серияның соңғы томы көп сынға ұшырады, көбінесе автордың өзінен. Харибон үшін соңғы шайқас кітаптың соңғы тарауы болып табылады: біз соғыстың салдары туралы ештеңе білмейміз. 2005 жылдың жазында Malazanempire форумында берген сұхбатында Пол Керни кітаптың соңын асығыс аяқтағанын және бір күні шамамен 100 беттен ұзақ және көптеген аяқталмаған мәселелерді шешетін екінші басылым шығаруды үміттенедінін мойындады. Кернидің сөзіне сүйенсек, Фимбриандықтар Екінші империя құлағаннан кейін континенттегі басым күш ретінде қайта пайда болады, бірақ Торуна тәуелсіздігін сақтайды және Хеврион ақырында өз қожайынына айналады. Соңында, серияның соңынан ерген барлық жоғарғы абыройлар жойылады: король Марктың отбасын Аруан жасаған Химералардың «Ұшқыштары» жойды; Абелейн мен Джемилланың «заңды емес ұлы» шын мәнінде Хоуквудтың ұлы; Маркстың әпкесі және Абелейннің әйелі Изолла баласыз өлтірілді; Арунгезебті Херия өлтірді, оның ұлы оған қатты әсер етті; және Корфтың Хериямен және Афунгезебтің қызымен мұрагерін «өндіргені» күмәнді, олар тек асығыс тойда түнінде «бірге жатқан». Шар Бараздың соңғы мұрагері Аруан, Бардолин және Корфпен бірге өлтірілді. Бүкіл ескі буын қайтыс болды, фимбриандық сайлаушылар «аттарға қызығушылық танытпады, сондықтан олар ешқашан абыройынан шыққан жоқ» немесе жас буын теңдік пен лайықтылыққа негізделген ойлауға көшкендіктен феодалдық мемлекет жойылды. Көптеген басты кейіпкерлер оның соңына куә болды, тіпті «Екінші империя» да діншіл шіркеудің ескісі Гонорийдің болжамын орындады (оның кітабы – «Әулие»/«Пайғамбар» серияның 500 жыл бұрын өмір сүрген – «Макробиандықтарға» иман берді және Рамусиандар мен Ахримузиандар арасында бейбітшілікке әкелді). Серия бастапқыда Хоуквудтың саяхаттары туралы жеке-жеке романдар сериясі болуы керек еді, бірақ Кернидің баспагерлері «стандартты» эпикалық фантастикаға ұқсас нәрсені жасауды ұсынғаннан кейін өзгертілді. Серияның табысынан кейін Керни өзінің бастапқы жоспарына орала алды, қазіргі «Теңіз қарақшылары» сериясында, «Ран белгісімен» (2005) басталып, «Біз келіп жатқан жұлдыздармен» (2006) жалғасты. «Монархиялар» сериясы АҚШ-та Ace Books және Ұлыбританияда Victor Gollancz Ltd баспаларынан шықты, бірақ кейбір томдары қазір басылымнан шықты. 2010 жылдың күзінде Solaris Books серияны екі томдық «Хоуквуд және корольдар» және «Әскер ғасыры» деп қайта басылымдады.