Кіріспе

Ирландиялық педагог, дін қызметкері және жазушы Гилберт Остин (1753–1837) – ирландиялық педагог, дін қызметкері және жазушы. Остин ең көп танымал 1806 жылы жарық көрген «Кирономия, немесе риторикалық сөйлеу туралы трактат» кітабымен. Классикалық авторлардың күшті ықпалында болған Остин, сәтті сөйлеу үшін дауыс пен денқұйрықтардың маңыздылығын баса көрсетті.

Өмірбаяндық мәліметтер

Гилберт Остин 1753 жылы Ирландияның Лоут графтығында дүниеге келген. Дублиндегі Тринити колледжінде білім алған Остин 1774 жылы бакалавр, ал 1780 жылы магистр дәрежесін алды. Оқуын аяқтағаннан кейін Остин Дублинде жеке мектеп ашып, Ирландия элитасының ұлдарын оқытты, оның ішінде Август Фредерик Фицджеральд, кейін Ленстердің үшінші герцогы болды (Робб және Тонсен 1966: xv xvi). Остин өзінің ең белгілі еңбегі – «Хирономия немесе Риторикалық жеткізу туралы трактатты» өзінің бұрынғы шәкірттерінің бірі – Шарлемонт графы Фрэнсис Уильям Колфейлдке арнады. Корольдік Ирландия академиясының белсенді мүшесі Остин өзінің өнертабыстарын сипаттаған бірнеше ғылыми мақалалар жазды. 1789 жылы Остин ирланд жазушысы Томас Дермодидің өлеңдер жинағын редакциялап, жариялады. Остин сонымен қатар көптеген уағыздарын, оның ішінде «Практикалық тақырыптар туралы уағыздар» жинағын жариялады. Остин өзінің ең танымал кітабы «Хирономияны» 1770 жылдары жазуға кірісті, бірақ ол 1806 жылға дейін жарық көрген жоқ. Остин Ирландия шіркеуінде бірнеше діни қызметтер атқарды. 1798 жылы Остин Дублиндегі Сент-Патрик соборының кіші каноны болды. 1816 жылдан өмірінің соңына дейін, 1837 жылға дейін Остин Ларагбрианның (немесе Мейнуттың) викарі болды, бұл лауазымды оның бұрынғы шәкірті, Ленстер герцогы оған ұсынды. Остин 1821 жылдан 1835 жылға дейін Блэкраттың пребендариін де атқарды (Робб және Тонсен 1966: xvi). Ол Дублин қаласындағы Лисон көшесіндегі Магдален ауруханасының капелланы қызметін атқарды.

Ғылыми мақалалар

1790 және 1803 жылдар аралығында Остин Корольдік Ирланд академиясының еңбектерінде үш мақала жариялады. Филиппа Спойл (1998) былай деп жазады: «Остин өнертабымен жасалған химиялық құралдардың құрылысын және қолданылуын сипаттайтын бұл мақалалар, оның дамып келе жатқан химия саласына қатысқанын көрсетеді» (7). Остин сипаттаған өнертабыстардың ішінде портативті барометр, суды көмірқышқыл газымен толтыру механизмі және су мен сынап арқылы газдарды жинауға арналған құрал бар. 1813 жылы Остин Лондон Корольдік қоғамының философиялық еңбектерінде «Конденсатор мен ауа сорғышының жаңа құрылысы туралы» мақаласын жариялады.

Уағыздар және басқа да жазбалар

1789 жылы Остин Томас Дермодидің "Өлеңдер" атты алғашқы поэзия жинағын өңдеп, жариялады. 1794 жылы Остин "Болашақ күй туралы уағыз: "Өлім – мәңгілік ұйқы" деген пікірге қарсы күрес" деген уағызын жариялады. Американдық жазушы Эдгар Аллан По (1844) Остиннің уағызын "Болашақ күй туралы эссе" деп, "ең жақсы, немесе оған жақын эссе" ретінде бағалады (584). Остин 1795 жылы "Күнделікті мәселелер туралы уағыздар" және 1796 жылы "Мерсер ауруханасын қолдау туралы уағыз" жариялады.

Әсерлер

Остин жеткізу туралы трактаттың қажеттілігін талқылап, "қазіргі заманғы жазушыларды зерттегенімде, олардың көпшілігі ұлы және ежелгі шешендердің қағидалары мен билігіне тиісті көңіл бөлмегенін байқадым" (v) дейді. Остин бұл кемшілікті жеткізу өнеріне арналған классикалық көздерді жинақтау арқылы түзетуге тырысады. Остинге Цицерон мен Квинтилианның зор ықпалы болды. Цицерон қимыл-қозғалысты "дене тілі" деп, ал жеткізу өнерін "денелік шешендік" деп атады (Остин [1806] 1966:1). Остин Квинтилианның ым-ишара жасау өнерін білдіретін "хирономия" сөзін қолданғанын айтады (2). "Хирономия" еңбегінде Остин Цицеронның "De oratore" және Квинтилианның "Institutio oratoria" шығармаларынан кеңінен цитата келтіреді. Остин сондай-ақ 1620 жылы жарық көрген Л.Крессолиус кітабын – "Vacationes Autumales sive de perfecta Oratoris, Actione, et Pronuntiatione" және Кауссинус еңбегінің де оған әсер еткенін көрсетеді. Остин жеткізу деп атаған өнер үшін "элокуция" термині қолданылғанына қарамастан, дауыс пен мінез-құлқы туралы айтқанда Томас Шериданның "Элокуция бойынша лекциялары" (1762) және Джон Уокердің "Элокуция элементтері" (1781) туралы да сөз етеді. Остиннің еңбегі Джон Булвердің "Хирология, немесе қолдың табиғи тілі" кітабының тікелей жалғасы болып көрінеді, ол 1644 жылы жарық көрген кезде Булвердің "Хирономия, немесе қол реторикасының өнері" еңбегін де қамтыды. Дегенмен, Остин өзінің "Хирономия" кітабында Булвер туралы ешқандай мәлімет бермейді. Робб пен Тонсен (1966) бұл Остиннің Булвердің кітабымен таныс болмағандығынан болуы мүмкін дейді (xi).

Дауыс және бет-әлпеті

Остин дауыстың сапасымен де, оны басқарумен де айналысты; ол біріншісін табиғаттың сыйы, ал екіншісін өнердің нәтижесі деп есептеді (29). Остин артикуляцияны, айтылуды және баса назарды басқару қағидаларын жасады. Артикуляция туралы Остин былай деп жазады: [сөздер] ауыздан жаңадан құйылған, терең және нақты басылған, жақсы аяқталған, тиісті органдармен мүсінделген, анық, кескір, дұрыс ретпен және лайықты салмақтағы әдемі монеталар сияқты шығуы керек (38). Остин Шериданның жақсы артикуляцияның әрбір буынды анық және дұрыс баса айтудан тұратыны туралы кеңесімен келісті (37). Остин айтылу қағидаларында провинциялық акцент мәселесін көтеріп, оны "кермеушіліктің белгісі" деп атады (47). Остин студенттерін провинциялық акценттен құтылып, сарай акцентіне көшуге ынталандырды. Дауысты басқару қағидаларынан бөлек, Остин дауыс сапасының – биіктік, күш және әртүрлілік сияқты мәселелерін де қарастырды. Остин сондай-ақ бет-әлпетті басқаруға да назар бөлді. Остин шынайылықты жеткізу үшін дұрыс дауыс ырғағын, бет-әлпетін және қимыл-қозғалысты пайдаланудың маңыздылығын баса көрсетті.

Жүру

Остин ым-ишараны "дененің барлық бөліктерінің қимылы мен орны" деп сипаттайды (133) және ым-ишараға мағынаны жеткізу күшін жатқызады. 18 ғасырда спикерлер табиғи стильдегі ым-ишараларды қалайтын, бірақ Остин осы стильге қарсы ескертеді, себебі табиғатқа сүйенген спикерлер "білімсіздік пен қарапайым халықтың ұятсыз қимылдарына" ұшырау қаупі бар дейді (138-тақтаны, төмендегі 2-сурет, 8 және 9-суреттерді қараңыз). Остин берген нұсқауларды орындау арқылы спикерлер өз сөздерімен үйлестірілген ым-ишаралар арқасында сөйлеу өнерін жетілдіре алады. Алайда, Остин студенттеріне ым-ишараны тек қана қажет болған жағдайларда және шамамен қолдануға кеңес береді (137).

Нөмірлеу жүйесі

Остиннің белгілеу жүйесі дене қиял шарына орналасуынан басталады (2-сурет, 18-суретті қараңыз). Содан кейін баяндамашы денесін, аяқтарын немесе қолдарын шардың бір нүктесіне қарай қозғалтады. Әрбір қозғалысқа баяндамашының қозғалу бағытын және әдісін көрсететін белгі тағайындалады. Баяндамашы осы белгілерді сөйлемінің мәтініне қосуы керек, осылайша ол қашан және қалай қозғалатынын біледі. Қолдарға қатысты белгілер сөйлемнің үстіне жазылады; аяқтарға қатысты белгілер төменіне жазылады. Мысалы, сөздің үстіндегі Bcl. e f sh. белгісі баяндамашының екі қолын біріктіріп, иық деңгейінде алға қарай дірілдеп созуын көрсетеді (8-сурет, 75-суретті қараңыз). Сөздің астындағы L 1 x белгісі баяндамашының сол аяғын алға жылжытып, оң тізесін бүгуін көрсетеді. Остин дауыс үшін де белгілеу жүйесін ұсынады. Белгілер баяндамашының дауыс ырғағы мен жылдамдығын өзгертуі керек болғанда мәтіннің басында және барлық жерде орналастырылады.

Суреттер

Хирономия мәтіні аяқ, қол және денелердің әртүрлі қалпын бейнелейтін 12 мөр басылған тақташамен бірге келген. Остин Джордж Чиннериді бастапқы суретші деп санайды, бірақ Чиннериге гравюраларды аяқтауға төлей алмайтынын мәлімдейді. Анонимді жас жігіт тақташаларды өңдеу және аяқтау үшін жұмысқа тартылды (Остин [1806] 1966: viii).

Табысы мен сын

Робб пен Тонсен (1966) «Франсуа Дельсарт ілімі пайда болғанға дейін Остин әрекеттерді үйретудегі авторитет болды» (xvii) деп жазады. «Кирономия» басылғаннан кейін Остинның ықпалы оның жеке мектебінен асып, бүкіл Ұлыбритания мен Америкадағы сыныптарға тарады. Алайда, 19 ғасырдың соңында «Кирономия» маңызын жоғалтты. Остинның әдісі қазіргі заманғы көзқарас бойынша тым механикалық деп есептелді. Г. П. Мохрманн (1968) «Кирономияны» қатаң ережелер жинағы ретінде дұрыс түсінбеудің себебі Остин әдісіне қатысты сыни талдаудың жетіспеуінен туындайды (18) дейді. Spoel (1998) «Кирономияны» «дене тәртібінің бірегей әлеуметтік және тарихи тұрғыдан анықталған бейнесі» деп сипаттайды (5). «Кирономия» ғалымдар үшін 18 және 19 ғасырлардың басындағы риторикалық тәжірибелерді түсіну үшін де, сонымен қатар классикалық мәтіндердің жинағы ретінде де қызығушылық тудырады.

Ресурстар

Остин, Гилберт. Хирономия немесе риторикалық сөйлеу туралы трактат. Лондон: 1806 жыл. Ред. Мэри Маргарет Робб пен Лестер Тонсен. Карбондейл, Иллинойс штаты: Оңтүстік Иллинойс университеті, 1966 жыл. Мохрманн, Г. П., "Нағыз хирономия". Оңтүстік сөйлеу журналы 34 (1968 жылдың күзі): 17–27. По, Эдгар Аллан. "Шеттемелер". Демократиялық шолу, 1844 жылдың желтоқсаны. 580–594. Робб, Мэри Маргарет және Лестер Тонсен. "Редактордың кіріспесі". Остин, Хирономия ix–xxi. Споэл, Филиппа М. "Гилберт Остиннің Хирономиясындағы дене риторикасы ғылымы". Риторикалық қоғамның тоқсандық журналы 28 (1998 жылдың күзі): 5–27.