Кіріспе

Шэньчжэнь арнайы экономикалық аймағы – Қытайдың арнайы экономикалық аймағы. 1980 жылдың мамыр айында құрылған төрт арнайы экономикалық аймақтың (АЭА) бірі, бұл Дэн Сяопин құрған алғашқы АЭА болды және қалған үш аймақ сияқты Ирландияның Шаннон еркін аймағы үлгісінде салынды. 2010 жылға дейін Шэньчжэнь арнайы экономикалық аймағы Гуандун провинциясындағы Шэньчжэнь қаласының тоғыз ауданының төртеуін – Луоху, Футянь, Наньшань және Янтианды – қамтыды, олардың жалпы ауданы 493 км² құрады. 2010 жылы ол қаланың қалған бөлігін де қамтып, кеңейтілді, бұл АЭА-ның географиялық аумағын едәуір ұлғайтты.

Халықтың ерекшеліктері

Шэньчжэнь 1980 жылы арнайы экономикалық аймаққа айналғанға дейін тек 310 000 тұрғыны және 30 000-нан аспайтын жұмысшысы бар шағын қала болатын. Бірақ 2000 жылдың соңына қарай халық саны 4,33 миллионға, ал еңбек ресурстары 3,09 миллионға жетті. 2007 жылға қарай ресми дерек бойынша халық саны 8,6 миллионға жетті, оның ішінде 2,1 миллион адам – тұрақты тұрғындар. Бірақ миллиондаған есепке алынбаған көшіп-қонған жұмысшылардың болуына байланысты нақты халық санын анықтау қиын, ал халық саны 12-14 миллионға жететін болса мүмкін. Халықтың 30 пайызынан кемі тұрақты тұрғындар болып табылады. Олар негізінен ірі қалалардан келген мемлекеттік қызметкерлер, кәсіпкерлер, техниктер және білікті жұмысшылар. Қалған 70 пайызы – уақытша тұрғындар, олардың көп бөлігі ауылдық жерлерден келген, ресми тіркеуден өтпеген және азаматтығы жоқ мигранттар. Шэньчжэнь арнайы экономикалық аймағы 1979-1990 жылдары заңнамалық тәжірибелер үшін ең белсенді аймақ болды және оның заңнамасы сол кезеңдегі сыртқы сауда және инвестициялар саласындағы ұлттық экономикалық заңды қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Бұл әйелдер кейде қиындықтар мен кемсітушілікке тап болғанымен, көбінесе отбасылық және әлеуметтік рөлдерге қатысты дәстүрлі көзқарастардан азаттыққа ие болады, бұл көбінесе үлкен отбасы мүшелерінен алшақтауы және қалалық мәдениеттің ықпалының нәтижесінде болады. Дүниежүзілік банк мәліметінше, Қытай бүгінде әлемдік экономиканың маңызды мүшесіне және халықаралық сауда мен инвестициялар саласындағы жетекші елге айналды, ал оның өсуі 400 миллионнан астам адамды кедейліктен шығарды. Осы тұрғыдан алғанда, Шэньчжэнь экономикасын табысты дамытып, қоршаған ортаға зиян келтірмейтіндей болды. Дегенмен, Шэньчжэньде де қоршаған ортаның нашарлауы байқалады, қарқынды қала құрылысы процесі су сапасына елеулі зиян келтірді. Шэньчжэнь өнеркәсіптік шығарындылар, автомобильдердің көп саны және құрылыс жұмыстарының салдарынан ауаның ластануымен де күресуде. Шэньчжэньнің дамуы Қытайдың басқа экономикалық аймақтарына да үлкен әсер еткендіктен, басқа да аймақтарда осыған ұқсас салдарлар туындауы мүмкін деген қауіп бар. Экологиялық саясатты іске асыру осы салдардың ауырлығын азайтуға көмектессе де, келтірілген зиянды жою үшін көп уақыт пен күш-жігер қажет болады. Қоғамның барлық мүшелері қоршаған ортаның нашарлауының салдарына тап болады, бірақ көшіп келген жұмысшылар ең ауыр зардаптарды көреді, өйткені олар тығыз және қатаң шектеулер салынған фабрика жатақханаларында тұрады.