Кіріспе

Жоғарғы жақ тісінің орталық кескіш тісіне жақын орналасқан тіс (жұптың біреуі).

Жоғарғы жақ бүйірлік кескіш тістер – ауыздың жоғарғы (жақ) тістерінің жұбы, олар беттің орта сызығынан қарай (бүйірге қарай) екі орталық кескіш тістен және беттің орта сызығына қарай (медиалды) екі қанадай тістен орналасқан. Барлық кескіш тістер сияқты, олардың функциясы – шайнау кезінде тамақты кесу немесе тілу, бұл көбінесе шайнау деп аталады. Тістерде әдетте тікұшақтар болмайды, бірақ сирек кездесетін «талон тікұшақтары» жоғарғы жақ бүйірлік кескіш тістерінде жиі кездеседі. Тамақ ішу үшін қолданылатын тістің бетінің бөлігі кескіш қыр немесе кескіш жиек деп аталады. Жапырақ тістермен (бала тістерімен) салыстырғанда, тұрақты жоғарғы жақ бүйірлік кескіш тісінде шағын айырмашылықтар бар. Жоғарғы жақ бүйірлік кескіш тістері төменгі жақ бүйірлік кескіш тістерімен қарама-қарсы тұрып жабылады.

Нөмірлік

Жалпыға бірдей белгілеу жүйесінде сүт тістерінің жоғарғы жақ жақ кескіштері үлкен әріптермен белгіленеді. Оң жақ сүт тісінің жоғарғы жақ жақ кескіші "D" деп, ал сол жақ кескіші "G" деп аталады. Халықаралық белгілеу жүйесі басқаша. Сондықтан, оң жақ сүт тісінің жоғарғы жақ жақ кескіші "52", ал сол жақ кескіші "62" деп белгіленеді. Жалпыға бірдей белгілеу жүйесінде тұрақты тістердің жоғарғы жақ жақ кескіштері сандармен белгіленеді. Оң жақ тұрақты тістің жоғарғы жақ жақ кескіші "7", ал сол жақ кескіші "10" деп аталады. Палмер белгілеуінде сан тістің қай квадрантта орналасқанын көрсететін символмен бірге қолданылады. Осы тістің сол және оң жақ жақ кескіштерінің екеуі де "2" санымен белгіленеді, бірақ оң жақтағысының астында "┘" символы, ал сол жақтағысының астында "└" символы болады. FDI белгілеуі бұрынғы екеуінен өзгеше нөмірлеу жүйесін қолданады, оң жақ тұрақты тістің жоғарғы жақ жақ кескіші "12", ал сол жақ кескіші "22" деп аталады.

Даму

Бастапқы тіс ананың жатырында 14 2/3 аптадан 16 1/2 аптаға дейін, шамамен 16 аптада даму белгілерін көрсете бастайды. Тұрақты тіс әдетте бала 8-9 жасқа келгенде шыға бастайды, ал тіс тамыры 11 жасқа дейін минералдануын жалғастырады. Тіс тажының дамуы 4-5 жас шамасында аяқталады. Жоғарғы бүйірлік кескіш тіс 4 кальцификациялық бөліктен тұрады (3 лабиалдық бөлік сүтқоректерді құрайды, ал 1 тілдік бөлік цингулумды құрайды). Орталық лабиалдық бөлік болмаған жағдайда, мезиалдық және дистальдық лабиалдық бөліктер бір-біріне иіліп, «шығыршық пішіндес кескіш тістер» деп аталатын құрылымды жасайды. Емдеу әдетте композиттік материалмен толықтыру немесе тұрақты тәжді қалпына келтіруді қамтиды. Жоғарғы жақтағы кескіш тістер үшінші молярлардан кейін екінші ең көп өзгеріске ұшырайтын тістер болып табылады. Олар шығыршық пішіндес, бұрылып өскен таж және тамырлар болуы мүмкін, кейде тіс болмайды.

Жапырақты тістер

Сүт тістерінде екі жоғарғы жаққа қарайтын бүйірлік кескіш тістер болады. Бұл тістердің дисталь-инцизаль бұрышы, сүт тісінің орталық кескіш тісіне қарағанда көбірек иілген. Тістің цервико-инцизальді ұзындығы, мезио-дистальді ұзындығынан артық. Сүт тісінің бүйірлік кескіш тісінің орташа ұзындығы 15,8 мм, оның тажының орташа ұзындығы 5,6 мм, ал тамырының орташа ұзындығы 11,4 мм. Барлық сүт тістерінің тұрақты тістермен салыстырғанда бірнеше ерекшеліктері бар. Сүт тісінің бүйірлік кескіш тісінің тажы тұрақты тіске қарағанда мезио-дистальді бағытта кең, ал сүт тісінің бүйірлік кескіш тістерінің тамырлары тұрақты тіске қарағанда ұзын. Барлық алдыңғы тістердегі мойын тізімдері, олардың өзіндегіден гөрі көбірек көрінеді.

Тұрақты тістер

Тұрақты тіс жүйесінде екі жоғарғы жақ бұрандасы болады, олар туылғаннан кейін 10-12 ай өткен соң даму белгілерін көрсетуге бастайды. Жоғарғы жақ бұрандасы жоғарғы жақ орталық бұрандасына ұқсас, бірақ тамыр ұзындығынан басқа барлық өлшемдері бойынша кішірек. Бұрандасының тамыры тәж ұзындығынан шамамен 1,5 есе ұзын. Бұл тіс ауыздағы тәж пішінінің ең көп өзгергіштігін көрсетеді, жоғарғы жақ үшінші азу тісінен басқа. Екі бұрандасы туа біткеннен жоқ болуы мүмкін. Тістері аз пигменттелген және тұрақты тістерге қарағанда ақшыл болып көрінеді.

Тілдің жалған түрі

Максилярлық орталық кескіш тісімен салыстырғанда, максилярлық бүйірлік кескіш тісінің мезиалдық және дистальдық кескіш бұрыштары дөңгелектеу болады. Дистальдық контур әрқашан дөңгелек. Түбірі көбінесе дистальды қарай конус тәрізді болып келеді, көбінесе дистальды және апэкстің бағытында өткір қисықпен, бірақ қисық болуы міндетті емес. Мезиалдық және дистальдық жағдайлары орталық кескіш тісіне қарағанда мойынға жақын орналасқан. Беті тегіс. Лабиальды көзқарас бойынша бүйірлік кескіш тісі трапецияның геометриялық пішініне ұқсайды.

Тілдік аспекті

Дистальды және мезиалдық шеттік тізімдер анық көрінеді және цингулум айқын. Тілдік ойыс орталық инцизивке қарағанда көбірек ойыс. Цингулумның дистальдық жағында терең даму жоғасы болады, ол тамырдың ішіне дейін созылуы мүмкін. Латеральды инцизивтің тілдік көрінісі трапецияның геометриялық пішініне ұқсайды.

Мезиалдық аспекті

Цементтік эмаль қосылысының (CEJ) немесе мойын сызығының қисықтығы тіс ұшына қарай тік бұрылыспен еңкейеді. Латеральды тістің мезиалды көрінісі үшбұрыш геометриялық пішініне ұқсайды.

Дистальдық аспект

Тістің мезиальді көрінісімен салыстырғанда, дистальді мойын сызығы шамамен бір миллиметрге жуық мойынға қарай сәл төмендеу орналасқан. Оның барлық немесе көп бөлігі бойында даму жоғасы болуы мүмкін. Латеральді инцизивтің дистальді көрінісі үшбұрыш тәрізді геометриялық пішінге сәйкес келеді.