Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша философы (1878–1911)
Polish philosopher (1878–1911)
Станислав Леопольд Брзозовский (полякша: Stanisław Leopold Brzozowski; 28 маусым 1878 – 30 сәуір 1911) – поляк философы, жазушы, публицист, әдебиет және театр сыншысы. Польшаның маңызды философы саналатын Брзозовский марксизмге негізделген еңбек философиясы тұжырымдамасымен танымал. Карл Маркстан басқа, оған Жорж Сорель, Фридрих Ницше, Анри Бергсон, Томас Карлайл және Джон Генри Ньюман сияқты тұлғалар шабыт берген. Брзозовскийдің басты идеясы – әлеуметтік тұрғыдан белсенді интеллектуал (суретші) туралы ұғымға негізделген. Ол тарихи материализмді қолдағанмен, оның детерминистік түсіндіруіне қарсы күресті. Философиялық көзқарастарында Брзозовский адамды тауарландыратын барлық идеяларға қарсылығын білдірді. Польша зиялылары (Чеслав Милош, Анджей Валицкий, Лезек Колаковский) Брзозовскийдің Маркстің ерте жазбаларын түсіндіруі, олардың қалыптасқан кезінде кеңінен танылмаған, кейіннен Гьёрги Лукач пен Антонио Грамши ұсынған түсіндірулерге ұқсас екенін атап көрсетті.
Stanisław Leopold Brzozowski (Polish: ; 28 June 1878 – 30 April 1911) was a Polish philosopher, writer, publicist, literary and theatre critic. Considered to be an important Polish philosopher, Brzozowski is known for his concept of the philosophy of labour, rooted in Marxism. Besides Karl Marx, among his major inspirations were Georges Sorel, Friedrich Nietzsche, Henri Bergson, Thomas Carlyle, and John Henry Newman. Brzozowski's core idea was based on the concept of a socially engaged intellectual (artist). Although he was in favour of historical materialism, he strongly argued against its deterministic interpretation. In his philosophical approaches, Brzozowski stated his opposition to all concepts that would commodify a human being. Polish intellectuals (Czesław Miłosz, Andrzej Walicki, Leszek Kołakowski) have stressed that Brzozowski's interpretations of Marx's early writings, not widely known at the time of their formulation, largely anticipated those presented later by György Lukács and Antonio Gramsci.
Өмір және мансап
Леопольд Станислав Леон Брзозовский 1878 жылы Чельм қаласына жақын Мазиарния ауылында дүниеге келген. Ол кедей ақсүйек отбасында өскен, бірақ жеке мектептерге оқыды, бұл оған 1896 жылы Варшава университетінің Табиғат ғылымдары факультетіне түсуге мүмкіндік берді. 1897 жылы Брзозовский университетте сабақ оқытқан орыс профессорларына қарсы студенттік наразылықтарға қатысты. Осының салдарынан Брзозовский және көптеген басқа студенттер бір жылға университеттен қуылды. Брзозовский кейіннен қуылған студенттерге қаржылық көмек көрсету үшін құрылған «Братняк» студенттік ұйымын басқарды. Әкесі өлімге алып баратын ауруға шалдыққандықтан, оған көмектесу үшін Брзозовский ұйымның қаражатын пайдалануға шешім қабылдады. Ақшаны мүмкіндігінше тез қайтарып беруге уәде бергенімен, оның ақша жымқырғаны анықталды. Ұйымның өкілдерінен құралған төрелік комиссия Брзозовскийді үш жылға ұйымның жұмысынан шеттету туралы шешім қабылдады. Сол жылы (1898) ол Халықты білім беру қоғамының құпия қызметін тергеу барысында тұтқындалды. 1898 жылдың күзінен бастап Брзозовский түрмеде өткізген уақытының салдарынан туберкулез ауруынан қатты зардап шекті. Сауығу үшін ол Отвактағы санаторийге барып емделді. 1900 жылы ол Антонина Колбергпен танысып, келесі жылы үйленді. 1903 жылы Брзозовскийдің жалғыз баласы Анна Ирена дүниеге келді. Денсаулығы нашарлай берді, сондықтан 1905 жылы ол Италияға барып, жан-жақты медициналық көмек алды. 1906 жылы ол қайтадан Италияға барып, 1911 жылы қайтыс болғанға дейін Флоренцияда тұрды. Брзозовскийдің соңғы жылдары, денсаулығы мен материалдық жағдайының біртіндеп нашарлауына қарамастан, ең өнімді кезеңі болды. Осы уақытта ол өзінің ең маңызды туындысын – «Płomienie» (Жалын) романын жазды, бұл роман Федор Достоевскийдің «Иблистер» романына жауап ретінде жазылған. Сонымен қатар, Брзозовскийдің философиялық және мәдени бағдарламасын көрсететін маңызды еңбектерді жазды: «Idee. Wstęp do filozofii dojrzałości dziejowej» (Идеялар: Тарихи пісілу философиясына кіріспе) және «Legenda Młodej Polski» (Жас Польшаның аңызы).
Leopold Stanisław Leon Brzozowski was born in 1878 in Maziarnia, a village near Chełm. He grew up in an impoverished gentry family, but attended private schools, which allowed him to enroll in the Faculty of Natural Sciences of the University of Warsaw in 1896. In 1897 Brzozowski was involved in student riots against Russian professors teaching at the university. As a consequence, Brzozowski and many other students were expelled from the university for a period of one year. Brzozowski then led the student organization Bratniak, established to maintain financial support for the expelled students. To help his father, who suffered from a fatal illness, Brzozowski decided to use the organization's funds. Although he had promised himself to give the money back as soon as possible, his embezzlement was discovered. The arbitration panel of the fellow members excluded Brzozowski from the activities of the organization for three years. In the same year (1898), he was imprisoned as a result of investigations into the secret activities of the Society for People's Education. Beginning in the autumn of 1898, Brzozowski suffered heavily from tuberculosis, a consequence of the time spent in prison. To recuperate, he went to a sanatorium in Otwock. In 1900 he met there Antonina Kolberg and they married the next year. In 1903 Brzozowski's only child, Anna Irena, was born. The health problems continued, and to receive more intensive medical care, in 1905 he traveled to Italy. In 1906 he went to Italy again and resided in Florence until his death there in 1911. The last few years of Brzozowski's life, although spent in gradually worsening health and material conditions, were the most productive. During that time he wrote his opus magnum – the novel Płomienie (The Flames) – a response to Demons by Fyodor Dostoyevsky, as well as important books concerning Brzozowski's philosophical and cultural program: Idee. Wstęp do filozofii dojrzałości dziejowej (Ideas: An introduction to the philosophy of historical maturity) and Legenda Młodej Polski (The legend of Young Poland).
Зияткерлік бейіні
Брзозовский – поляк әлеуметтік және философиялық ой-пікірінің ықпалды сыншысы, әдебиетті талдаушы және поляк және еуропалық күнделікті өмірдің өткір байқаушысы болды. Ол 19 ғасырдағы поляк әдебиетінің басты ағымдарының дәстүрлілігі мен провинциализмін ашық сынады. Әсіресе, Брзозовский Нобель жүлдесінің иегері Генрик Сенкевичтің тарихи романдарына күшті қарсылық көрсетті. Брзозовскийдің Сенкевичтің туындыларына жасаған радикалды шабуылдары оны поляк өнер қауымдастығында жақтырмас тұлғаға айналдырды. Брзозовский Польшаның заманауи мәдениетінің, «Жас Польша» (Польша модернизмі) немесе неоромантизм деп танылған, өткір сыншысы ретінде ерекше орын иеленді. Оның «Жас Польша жырлары» поляк санасының сол формаларын толыққанды айыптауды білдіреді, яғни Брзозовский айтқандай, «мәдени сананың қателігін».
Brzozowski was an influential critic of Polish social and philosophical thought, an analyst of literature, and a piercing observer of Polish and European everyday life. He was an unambiguous critic of the traditionalism and provincialism of the main currents of 19th century Polish literature. In particular, Brzozowski was a strong opponent of historical novels, such as those written by the Nobel Prize winner Henryk Sienkiewicz. Brzozowski's radical attacks on Sienkiewicz's works made him a persona non grata in Polish artistic circles. Brzozowski held a unique position as an astute critic of Polish contemporary culture, known as Young Poland (Polish modernism) or neo romanticism. His Legenda Młodej Polski represents the most comprehensive denunciation of those forms of the Polish mind, which, in Brzozowski's words, represent "the delusion of cultural consciousness."
Марксизм мен діннің байланысы
Өзінің философиялық мұрасына қатысты, Брзозовский оқуларын жалғастырған сайын әлемге деген көзқарасында айқын өзгерістерге ұшырады. Оның алғашқы маңызды философиялық ықпалы Фридрих Ницше және оның тарихи сезім туралы ұғымы болды, Брзозовский бұл ұғымды аса құнды деп санады. Ницшеге ден қойғаннан кейін, Брзозовский Иммануил Кантқа жақындады, бұл оған марксистік негізде өзінің философиясын дамытуға мүмкіндік берді. Марксизм оған көптеген маңызды шабыт сыйлағанмен қатар, Брзозовскийдің интеллектуалдық дамуында орталық рөл атқарды және өмірінің ұзақ бөлігін марксистік ойшыл ретінде өткізді. Оның Карл Маркс идеяларын түсіндіруі анти-натуралистік және анти-позитивистік сипатта болды. Брзозовский Фридрих Энгельс пен марксистік ойды дамытудағы оның рөлінің қатыгез сыншысы болды. Ол Энгельсті "вульгарлық детерминизмге" ұшырағаны және марксизмді "экономикалық қажеттілік" туралы қарапайым және редукционистік көзқарасқа бастағаны үшін айыптады. Соңында ол өзінің философиялық бағдарламасын жасады, оны еңбек философиясы деп атады, ол шындықты құру және қайта құру процесіндегі адам қызметінің маңыздылығын баса көрсетті. Бұл ұғым адам әрекеттерінің заңдылыққа айналуы мен бөтендеуіне қарсы болды және Брзозовскийдің пікірінше, марксистік идеялардың табиғи кеңейуі еді. Философиясында Брзозовский жұмыстың субъективті факторларына назар аударды: адам еркінің сапасына және осы сапаны анықтайтын, тірі әлеуметтік байланыстың бірлігі мен күшіне. Ол жұмысты орындау процесінде алынған тәжірибе тұрғысынан немесе оның "ішкі" талдауын қарастырудың, жұмыстың түпкі негізін және оның адам санасында "объективті" берілген әлем ретінде пайда болатын өнімдерін дәлелдеуге мүмкіндік беретінін ойлады. Бұл күш-жігер, оның тиісті деңгейі мен прогресі, еңбектің басқа түрлеріне байланысты, қоғамның дұрыс ұйымдастырылуы мен мәдениетін құруға септігін қосады; жұмыс, оның сапасы, көлемі – бүкіл мәдениеттермен сақталатын ерік-жігердің нәзік туындысы, ал бұл өз кезегінде өте күрделі және нәзік туынды. Брзозовский ерік-жігерді қалыптастырудың маңызды шарты – мықты, дәстүрлі моральдық байланыс деген қорытындыға келді. Бұл діннің ерік-жігерді тәрбиелеудегі құнды мектеп ретінде танылуына және қатаң әлеуметтік байланыстың құнды элементі ретінде қарастырылуына әкелді. Сондықтан еңбектің мәні – адамның ішкі өмірі, руханилығы, "жұмысқа деген ынта", бірақ ол әдет-ғұрыптар мен мәдениетке берік байланысқан. Тамырларға жасалған бұл баса назар, жұмыстың үздіксіздігі үшін қоғамның маңызды екенін көрсетеді.
Concerning his philosophical heritage, Brzozowski tended to experience rather radical shifts in his world view as a result of subsequent readings. His first important philosophical inspiration was Friedrich Nietzsche and his notion of historical sense, which Brzozowski found particularly valuable. After focusing on Nietzsche, Brzozowski moved closer towards Immanuel Kant, which eventually enabled him to develop his philosophy on the Marxist basis. Besides providing many vital inspirations, Marxism played a central role in Brzozowski's intellectual development, and for the longest period of his short life he was a Marxist thinker. His interpretation of Karl Marx's thought was anti naturalist and anti positivist. Brzozowski was an ardent critic of Friedrich Engels and his role in developing Marxist thought. He accused Engels of 'vulgar determinism' and leading Marxism towards naive and reductionist perspective of 'economic necessity'. Finally, he developed his own philosophical program called the philosophy of labour that emphasized the role of human activity in creating and re creating the reality. This was a concept rejecting reification and alienation of human acts and, according to Brzozowski, was the natural expansion of key Marxist ideas. In his philosophy Brzozowski focused on subjective factors of work: on the quality of human will and on cohesion and strength of the live social bond determining this quality. He thought that the examination of work from the perspective of experience acquired in the process of its performance, or its "internal" analysis, made it possible to prove that the ultimate basis of work and its products arising in human awareness as the "objectively" given world, was subjective physical effort, maintained by the strength of human will. This effort, in its appropriate level and progress, depends on other forms of labor, creating proper organization and culture of societies; work, its quality, its amount, is a subtle creation of will, maintained by entire cultures, which in turn is a very subtle and complicated creation. Brzozowski reaches the conclusion that an essential condition of the discipline of will is a strong, traditional moral bond. This results in recognizing religion as a valuable school of will and a precious element of intense social bond. The essence of work is therefore the inner life of a human being, spirituality, “willingness to work”, although it is strongly rooted in customs, in culture. This emphasis on roots indicates that community is of crucial importance for the continuity of work.
Польшадағы қазіргі заманғы маңызы
Станислав Брзозовский қазіргі Польша тарихындағы ең маңызды зиялылардың бірі ретінде орнықты. Оның мәдени және философиялық қызметі Польшада өткен ғасыр бойы үнемі талқыланып келеді. Ол польшалық зиялылардың келесі буындары үшін бағыт-бағдар беріп, эталонға айналды. Көбінесе саяси солшылдармен байланысты болғанымен, оның ой-пікірінің күрделілігі мен ашықтығы кейбір оңшыл топтарға да Брзозовскийдің идеяларымен сәйкестенуге мүмкіндік берді. 2002 жылдан бері Брзозовский Славомир Сиераковскинің 2002 жылы құрған «Саяси сын» (Krytyka Polityczna) журналы төңірегінде ұйымдасқан, Польшаның солшыл зиялылар қоғамының қамқоршысы болып табылады. 2005 жылы Станислав Брзозовский қоғамы құрылып, журналдың және «Opinion Daily» (Dziennik Opinii) онлайн басылымының баспагері атанды. Қоғамның негізгі идеясы оның қамқоршысының көзқарасына ұқсас: зиялылар – қоғамдық тұлғалар, олар әлеуметтік жауапкершілікпен және белсенділікпен өмір сүруі керек.
Stanisław Brzozowski has an established position as one of the most important intellectuals in modern Polish history. His cultural and philosophical activity has been regularly debated throughout the last century in Poland. He became the point of reference for subsequent generations of Polish intellectuals. Although identified mainly with the political left, the subtlety and open endedness of his thought allowed some groups from the right to identify themselves with Brzozowski's ideas as well. Since 2002, Brzozowski has been the patron of Krytyka Polityczna (Political Critique), a Polish left wing intellectual society organized around a journal of the same title founded by Sławomir Sierakowski in 2002. In 2005, the Stanisław Brzozowski Association was established and became the publisher of the journal and the on line publication Dziennik Opinii (Opinion Daily). The association's core idea resembles that of its patron: that intellectuals are public figures who ought to live a socially involved and committed life.