Кіріспе

Уильям Харрисон Эйнсворттың романы: «Ауриол: немесе, өмір эликсирі» – британдық тарихи романда жазатын Уильям Харрисон Эйнсворттың романы. Алғаш рет 1844 жылы «Лондонның құпиялары» деген атпен бөлім-бөлім жарияланды. 1844 жылы жазылған «Ауриол» Эйнсворттың туындыларында ерекшелігімен көзге түседі, себебі оқиға толығымен фантастикалық әуенде берілген. Сондықтан да, табиғаттан тыс элемент (мысалы, оның «Гай Фокс» және «Виндзор қамалы» романдарынан да кездесетін) салыстырмалы түрде еркін орын алады. Осы себепті, бұл оқиға толыққанды готикалық романға жатады. Бұл – Айнсворттың «Фауст» жанрына жасаған үлесі. Сонымен қатар, «Доктор Калигари кабинетімен» қыздарды ұрлау тақырыбында және оқиға ақыл-есінен айырылған адамның қамауда болуы (және мүмкін, жазылуы) атмосферасында аяқталуында айқын байланыс бар. Романның басты жауын оның күзетшісі екендігі де осыған дәлел. Шындығында, оқиғаның фантасмагориялық аспектілерін 1830 және 1840 жылдардағы қоғам туралы түсініктеме беру үшін пайдалану (19 ғасырдың басында) Роберт Виненің «Калигари» экспрессионизмін алдан баяндаған. Осы кезеңдегі ағылшын әдебиетіне немiс тарапынан қызығушылық танылғанын Эдвард Булвер-Литтонның еңбектері («Риенци» және «Жаңа нәсіл») көрсетеді. Сол сияқты, Джон Гей мен доктор Пепуш Бертольд Брехттің «Үш тиындық операсы» үшін «Жақсылық операсының» бастапқы құрылымын жасады. Романды «Физ» атты суретшінің ерекше суреттер сериясы көркемдеген.

Сюжет

Пролог (1599): Ауриол Дарси ескі Лондон көпірінің Саутварк қақпасынан екі сатқынның басын алып тастауға тырысқанда таңғалады. Ол күзетші Болдредтен жарақат алады және алхимик, Ауриол Дарсидің атасы доктор Лэмбтің үйіне апарылады, оған адал карлик Флэпдрагон көмектеседі. Өмірлік эликсирді табуға айналдаған Лэмб ұстама пайда болып, алғыссыз немересі ішіп өлді. Бірінші кітап «Эбба» (1830): Екі алаяқ, Тинкер мен Сэндмен, Лондондағы Воксхолл Бридж-роудтағы қираған үйдің ішінде бір джентльменді тоқтатып, бірақ олар таңғалады және оны есінен танып, мырза Торникрофттың үйіне апарып, ол металл қоқыс сатушы. Ол жазылып, Эббаға ғашық болғанда, темір сатушының қызы, Тинкер мен Сэндмен және олардың серіктесі Джинджер (ит ұрлап, қайта сататын «ит сүйкімдісі») джентльменнің кішкентай кітапшасында екі жүз жылдан астам өмір сүрген және белгісіз қылмыстар жасаған адамның жеке күнделігін табады. Ауроль (дегені сол) Эббаны махаббатынан айыруға тырысады, өйткені оны қорқынышты тағдыр күтіп тұр. Биік, зұлым бейтаныс Аурольді өз билігіне алады және қалта кітабын қайтару үшін карликті (Флэпдрагон) пайдаланады. Бейтаныс Аурольмен бетпе-бет келіп, келісімшарт бойынша Эбба оған берілуі керек екенін айтады. Ауроль бас тартады, бірақ Эбба одан тартып алынады, ал ол Миллбанк көшесіне жақын суретшіл қираған жердегі түнгі кездесу кезінде тұтқындалады. Тинкер, Сэндмен және Джинджер оны құтқару үшін мырза Торникрофтқа қызметтерін ұсынады. Эбба құпия қараңғы бөлмеге апарылады, онда бейтаныс адам оған денесі мен жанын оған тапсыруға қол қоюын талап етеді. Ол көкте қорғаныш сұрайды: қараңғыда қабір ашылады және қорқынышты қабықшалы тұлғалар ашылады, ал Ауроль шығарылады. Эбба оны құтқару үшін қабірге секіріп түседі, бірақ кейін үндемей шығып, орамаға қол қоюға мәжбүр болады. Аралық (1800): Киприан Ружемонт Степни Гриндегі тастамалған үйге барады, онда ол өзінің атасының (сол аттас) портретін табады, ол 16 ғасырдың Розенкрейцер бауыры, Иллюминаттардың бірі. Шайтан оған түсінде аян беріп, ата-бабасынан қалған қазынаны сыйлауға уәде береді, оның бағасы - оның өзінің жаны немесе Ауриол Дарсидің жаны. Киприан портретті ұрып, тақташа құлап, ата-бабалар қабіріне кіруді ашады. Сол жерде, жеті қабырғалы күмбезде, әрдайым жанып тұрған шаммен жарық көріп, кабалистік символдармен боялған, ол бүлінбеген денесін, құпиялар кітабын, тозақтық эликсирдің құтысын және алтын, күміс және зергерлік бұйымдармен толтырылған сандықтарды табады. Ол эликсирді пайдаланып, Ауриолды келісімге шақырады, ол оған Сент-Джеймс-сквердегі керемет сарай мен 120 000 фунт стерлинг береді, ал Ружемонт одан қажет болғанда әйел құрбанын алмастыру үшін. Осылайша, Ауроль сүйген әйелін, Элизабет Талботты жеңе алады; бірақ Ружемонт келісімшартқа қол қойылғаннан кейін, бір аптадан кейін Элизабет Талботты өзінің алғашқы құрбаны ретінде талап етеді. Ауроль оған қарсы шығып, бір апта ішінде оған үйленуге тырысады, бірақ ол сәтсіз аяқталады және жетінші түнде Элизабетті ұрлап алады. Екінші кітап, «Киприан Ружемонт» (1830): Торникрофт, Сэндмен және Тинкер (Джинджермен бірге) Ружемонттың екінші құрбаны Клара Пастонның ағасы басқа біреудің жетекшілігімен ізденісін жалғастырады. Олар құпия сарайға кіреді, бөлмеге қамалады және сиқырлы немесе механикалық түрде жасалған орындықтарға кіреді, олардың үшеуі төбеден түсетін қоңырау маскаларымен тынышталады, содан кейін едендегі тұзақтар арқылы құлайды. Флэпдрагон пайда болып, оларға Эббаны табуға көмектесуге тырысады, ал Пастон, Джинджер және Торникрофт Ружемонтты тауып, оны пістолеттермен қарсы алады, бірақ Ружемонт оқтарға төзімді. Торникрофт, Тинкер және Сэндмен темір шатырмен жабылатын шұңқырға қамалады, ал Эбба ешқашан табылмайды. Ауроль оянғанда Елизавета киімінде, бұғауланған жертөледе тұрып жатыр. Ружемонттың дауысы оған сөйлеп, ол ақылдан адасқанын, бірақ оны сауықтыру үшін эликсир бергенін және оның қамқоршысы екенін айтады. Джеймс I енді Англия королі. Ескі доктор Лэмб әлі де тірі, оның жәндігі Флэпдрагон және Ауроль онымен бірге, олар Аурольдің жазылуына үміт арта бастайды. Ол бірнеше түнде ғасырлар бойы өмір сүргенін және алдамшы ойдан оянғанын сезінеді, бірақ тіпті соңғы сөйлемде доктор Лэмбке арнап, автор өзінің болжамды атасына айтқандарын баяндайды.