Кіріспе
1565-1901 жылдар аралығында Испанияның колониясы. Испан Шығыс Үндісі (испанша: Indias Orientales españolas) – 1565-1901 жылдар аралығында Азия мен Океаниядағы Испания империясының колониялары. Олар испан тәжі үшін Манила қаласындағы генерал-капитандық арқылы басқарылды, алғашында Мексика қаласына, содан кейін Мадридке, ал Испан Америкасының тәуелсіздік соғыстарынан кейін тікелей Мадридке есеп берді. Испания королі дәстүрлі түрде өзін «Шығыс және Батыс Үндістан королі» (испанша) деп атады. 1565 жылдан 1821 жылға дейін осы аумақтар, испандық Батыс Үндістанмен бірге, Мексика қаласындағы Жаңа Испания вице-корольдігі арқылы басқарылды. Мексика империясы тәуелсіздік алғаннан кейін Манила тікелей Мадридке есеп берді. Басқарылған аумақтарға қазіргі Филиппин, Гуам және Мариан аралдары, сондай-ақ Палау, Микронезияның бір бөлігі, және қысқа мерзімге Солтүстік Тайвань, Солтүстік Сулавеси және Молукк аралдарының (Голландиялық Шығыс Үндістан (VOC)) бір бөлігі кірді. Себу үкіметтің алғашқы орны болды, кейін Манилаға көшірілді. 1898 жылғы испан-американ соғысының нәтижесінде АҚШ Филиппин мен Гуамды басып алды, ал Испания 1899 жылғы неміс-испан келісімі бойынша Германияға басқа шағын аралдарды сатты. Қалған аралдар 1901 жылы Вашингтон келісімі ратификацияланғаннан кейін АҚШ-қа берілді.
The Spanish East Indies (lang es) were the colonies of the Spanish Empire in Asia and Oceania from 1565 to 1901, governed through the captaincy general in Manila for the Spanish Crown, initially reporting to Mexico City, then Madrid, then later directly reporting to Madrid after the Spanish American Wars of Independence. The king of Spain traditionally styled himself "King of the East and West Indies" (lang es). From 1565 to 1821 these territories, together with the Spanish West Indies, were administered through the Viceroyalty of New Spain based in Mexico City. After independence of the Mexican Empire, Manila reported directly to Madrid. The territories ruled included present day Philippines, Guam and the Mariana Islands, as well as Palau, part of Micronesia and for a brief period Northern Taiwan and parts of North Sulawesi and the Moluccas (Dutch East Indies (VOC)). Cebu was the first seat of government, which later transferred to Manila. As a result of the Spanish–American War in 1898, the United States occupied the Philippines and Guam, while Spain sold other smaller islands to Germany in the German–Spanish Treaty of 1899. The few remaining islands were ceded to the United States when the Treaty of Washington was ratified in 1901.
Барлау және қоныстану (15211643)
Португалдықтар Үнді мұхитына кіруді қорғап, Папалық бұйрықтар мен Тордесильяс шартымен қолдаған монополияның арқасында, испандықтардың алыс Шығыспен байланысы 1519-1522 жылдарғы Магеллан-Элькано экспедициясының табысына дейін күтілді. Бұл экспедиция 1521 жылғы 6 наурызда Шығыс Үндістанның шетіне жетіп, Мариана аралдарын көріп өтті. Филиппинге жеткен соң Магеллан сол кездегі Себу раджасы Хумабонмен одақтасты, бірақ жақын маңдағы аралдарға Хумабонның билігін орнатуға тырысқанда Мактан шайқасында қаза тапты. Экспедицияның жаңа басшылары Магелланның өсиетін орындамай, оның малай құлы Энрикені босатудан бас тартқанда, Энрике, сондай-ақ олардың аудармашысы болғандықтан, Хумабонды оларға қарсы қойды, нәтижесінде 1 мамырда испандықтар қырғынға ұшырады. «Тринидад» және «Виктория» кемелеріне біріккен аман қалғандар 8 қарашада Малука аралдарындағы Тидор қаласына жетті. Оның сұлтаны Аль Мансур келесі күні Испанияның вассалы ретінде өз мемлекетін уәде етті, оларды Португалияның өзінің бәсекелесі Баян Сиррулланы Тернаттан қолдауын тепе-теңдік ретінде пайдалануды үміттенеді. Бір жыл ішінде оған жақын маңдағы Халмахерадағы Джайлоло сұлтаны Юсуф қосылды. Бірақ Антонио де Брито басқаратын португалдықтар Аль Мансурды өз мемлекетінде қалған испандықтарды ұстап беруге және Испаниямен кез келген байланыстан бас тартуға мәжбүр етті. 1522 жылғы 14 мамырда «Виктория» 6 қыркүйекте әлемді айналып шығуды аяқтау үшін Испанияға оралды. «Тринидад» аштықтан құтылу үшін қарашада Де Бритоға берілді. Шығыс Үндістан мен Американың Тынық мұхиты арқылы сауда-саттықты дамытуға тырысқан Антонио де Мендоса осы Азия аймақтарын зерттеуді ынталандырды және 1542-1543 жылдары қайын атасы Руй Лопес де Виллалобосқа Филиппинге экспедиция тапсырды. Мигель Лопес де Легаспи Мексикадан шығып, 1565 жылы Филиппинде алғашқы испандық поселенісін құрды, ол қазіргі Себудегі Сан-Мигель қаласы болды. Сол жылы экспедицияның тағы бір мүшесі Андрес де Урданета Филиппиннен Мексикаға дейін Тынық мұхиты арқылы теңіз жолын тапты, бұл Манила-Акапулько галеондарының маңызды транстынық көлік байланысына әкелді. 1571 жылы Тонда мен Майнила мемлекеттері арасындағы бәсекелестікті пайдаланып, кейіннен Брунейдің мұсылман отаршылары Тонданы ығыстыру үшін құрған қала-мемлекет болды, испандықтар Майниланы басып алды және оны Манила деп атады, ол Бруней сұлтандығының бұрынғы серіктес мемлекеті болды. Бутуанның индуист раджалары мен Дапитан мен Маджаның кедатуандары ортақ мұсылман қарсыластарына қарсы одақтасу үшін испандықтарға ерікті түрде қосылды (Испания жақында Реконкиста соңында өз отанына басып кірген мұсылмандарды қуды), Замбоанга да испандық және перуандық сарбаздар мен жергілікті одақтастардың күш-жігері арқылы Сулу сұлтандығынан алынды, өйткені бұл аймақтар испандық Шығыс Үндістанға қосылды. Филиппин Азиядағы испандық соғыстардың орталығы болды, оның ішінде Бруней сұлтандығына қарсы Кастилия соғысы, Ачех сұлтандығының Османдық қорғанысына қарсы шабуылдар, Тидор және Тернат сұлтандықтарының қысқаша жаулап алулары, сондай-ақ Камбоджа мен Тайваньға испандық науқандар. Бұл және испан тәжінің талап еткен басқа да Азия аймақтары Мексика қаласындағы Жаңа Испанияның вице-корольдігімен басқарылуға тиіс болды. Манила-Акапулько галеондары Азия-Тынық мұхиты және Америкадан жиналған өнімдерді, мысалы, жібек, дәмдеуіштер, күміс, алтын және басқа да Азия-Тынық мұхиты аралдарының өнімдерін Мексикаға жөнелтті. Азия-Тынық мұхитынан әкелінген өнімдер Веракрусқа жіберіліп, Испанияға және сауда арқылы Еуропаның басқа жерлеріне жеткізілді, ал испандық мексикалық теңізшілер өздерімен бірге испандық және жергілікті мексикалық әдет-ғұрыптарды, дінді, тілдерді, тағамдарды және мәдени дәстүрлерді Филиппинге, Гуамға және Мариана аралдарына әкелді. 1606 жылы испандықтар Малука аралдарымен сауда байланысын орнатты, ол 1663 жылға дейін жалғасты. Сондай-ақ Жапониямен байланыс орнатылды және Себастьян Вискаино 1611 жылы елші ретінде жіберілді, бірақ 1630 жылы Жапония сауда бекетін жапты. Тайваньдың солтүстік-шығысында испандықтар 1626 жылы Килунгке жақын Санто-Доминго бекінісін және 1628 жылы Тамсуиде миссионерлік стансасын салған, олар Сан-Сальвадордың екінші шайқасында жеңілгенге дейін оны басып алды. 16 ғасырда испандық кемелер Тынық мұхиты аралдарына, соның ішінде Жаңа Гвинеяға (1545 жылы Yñigo Ortiz de Retez), Соломон аралдарына (1568 жылы Pedro Sarmiento de Gamboa), және Маркиз аралдарына (1595 жылы Álvaro de Mendaña de Neira) сапарлады, бірақ олар олармен сауда жасауға немесе оларды жаулап алуға тырыспады. 17 ғасырдың бірінші жартысында испандық Шығыс Үндістанда және оның маңында голландтармен бірнеше қақтығыстар болды, өйткені голландтар Оңтүстік-Шығыс Азиядағы өз мүдделерін кеңейтті. Олардың ең маңыздысы 1646 жылы болған бірқатар теңіз шайқастары, онда жергілікті испандық күштері Филиппинге бақылау орнатуға бағытталған голландтардың күшті әрекетін жеңді. 1668 жылы Бәкітти Диего Луис де Сан Виторес Гуамда алғашқы миссионерлік стансасын құрды, онда ол және Әулие Педро Калунгсод кейіннен шейіт болды. 1762 жылы британдық әскерлер Маниланы басып алды және оны жиырма ай бойы ұстады, сондай-ақ жеті жылдық соғыс кезінде Булакан, Пампанга және Илокос аймақтарының бөліктерін басып алуға сәтті болмады. Көбінесе жергілікті одақтас күштерінен құралған армиясымен испандықтар британдық шабуылға қарсы тұра алды және британдықтарды Манила мен жақын орналасқан Кавитеге шектеді. Диего Силанг және оның әйелі Габриэла сияқты британдықтардың ынталандыруымен жергілікті басшылардың көтерілістері испандықтар тарапынан басып тасталды. Бейбіт келісімге сәйкес, Манила Гаванамен бірге Флорида мен Меноркаға айырбасталды. Манила 1764 жылғы сәуір айында испандық билікке қайтарылды.
Колониялық үкімет
Жеті жылдық соғыс Карл III-ге теңіз артындағы барлық иеліктерінде кең ауқымды үкіметтік реформалар жүргізуге итергіш күш болды. 1784 жылы Манилада мемлекеттік қаржыны басқару және экономиканы дамыту мақсатында интенденция құрылды. (Филиппиннің барлық аймақтарында қосымша интенденциялар енгізу жоспары іске аспады.) Сол сияқты, арал тұрғындары арасында жаңару мен білімді кеңейту үшін генерал-губернатор Хосе Баско и Варгас «Ел достарының экономикалық қоғамын» құрды. 256 жылдан астам уақыт бойы Испан Ост-Индиясын генерал-капитан және аудиенция басқарды. Филиппиннің барлық экономикалық мәселелерін Мексикада орналасқан Жаңа Испанияның вице-корольдігі шешті. Әскери мақсаттар үшін шығыс бағыты кеңінен қолданылғандықтан, Манила-Акапулько галеон саудасын қоса, сауда қатынастарынан өзге, үкіметтік хат-хабарлардың көп бөлігі Испанияға тікелей емес, Мексика арқылы жіберілді (XVIII ғасыр соңындағы қысқа мерзімді кезеңнен басқа). 1821 жылы Мексика Тәуелсіздік соғысынан кейін Жаңа Испанияның вице-корольдігі құлап, оның нәтижесінде Бірінші Мексика империясы құрылды. Испан Ост-Индиясы үкіметінің барлық бақылауы Мадридке берілді, 1898 жылғы испан-американ соғысынан кейін Америка Құрама Штаттары Азия-Тынық мұхиты аймағындағы испандық аумақтардың көп бөлігін аннексиялағанға дейін.
Аудиенсия және генерал-капитания
1574 жылы Филиппиндер генерал-капитандығы Жаңа Испания вице-корольдігінің тәуелділігі ретінде құрылды. Маниланың Корольдік Аудиенциясы 1583 жылғы 5 мамырда құрылды және алғашқы отырысы 1584 жылғы 15 маусымда Шығыс Үндістандағы Испания империясының жоғары сатыдағы трибуналы ретінде өтті, оның төрағасы Филиппиндердің генерал-губернаторы болды. Екі институт та король Фелипе II-нің Корольдік жарлығымен құрылған. 1680 жылғы «Үнді патшалықтарының заңдарының жинағы» еңбегінің II кітабының XV тарауындағы XI заң («Филиппиндегі Манила Корольдік Аудиенциясы және Канцлерьясы») (алғашқы жарлықты және 1596 жылғы 25 мамырдағы жарлықты біріктіретін) Аудиенцияның және оның төрағасының құзыреті мен функцияларын сипаттайды. Гуам, Солтүстік Мариан аралдары мен Палау тағамдарына филиппин тағамдарының ықпалы зор, Пансит, Лумпия, Келагуэн, Хало-хало және Окой сияқты тағамдар ең көрінетін мысалдар.