Кіріспе
Наталья Евгеньевна Горбаневская (26 мамыр 1936 - 29 қараша 2013) – орыс ақыны, поляк әдебиетін аударған және азаматтық құқықтар үшін күрескен белсенді. Ол "Ағымдағы оқиғалар туралы хроника" журналының негізін қалаушылардың бірі және тұңғыш редакторы болды (1968–1982). 1968 жылғы 25 тамызда ол жеті адаммен бірге Чехословакияға жасалған кеңес басқынына қарсы Қызыл алаңдағы демонстрацияға қатысты. 1970 жылы кеңес соты Горбаневскаяны психиатриялық ауруханаға жабуға үкім шығарды. Ол 1972 жылы Қазан қаласындағы арнайы психиатриялық ауруханадан босатылып, 1975 жылы КСРО-дан Францияға эмиграциялады. 2005 жылы Польшаның азаматтығын алды.
Natalya Yevgenyevna Gorbanevskaya (; 26 May 1936 – 29 November 2013) was a Russian poet, a translator of Polish literature and a civil rights activist. She was one of the founders and the first editor of A Chronicle of Current Events (1968–1982). On 25 August 1968, with seven others, she took part in the 1968 Red Square demonstration against the Soviet invasion of Czechoslovakia. In 1970 a Soviet court sentenced Gorbanevskaya to incarceration in a psychiatric hospital. She was released from the Kazan Special Psychiatric Hospital in 1972, and emigrated from the USSR in 1975, settling in France. In 2005, she became a citizen of Poland.
Мәскеудегі өмір
Горбаневская Мәскеуде дүниеге келген. 1964 жылы Ленинград университетін бітіріп, техникалық редактор және аудармашы болып жұмыс істеді. 1975 жылы КСРО-дан кеткенге дейін оның тек тоғыз ғана өлеңі ресми журналдарда жарияланған, ал қалғандары жеке таратылды (самиздат) немесе шетелде басылды (тамиздат).
Диссиденттік іс-әрекеттер
1968 жылдан бастап Горбаневская кейіннен кеңес "диссидент қозғалысы" деп аталған қозғалыста белсенділік танытты. Ол "Ағымдағы оқиғалар хроникасы" атты самздат басылымның негізін қалаушы және алғашқы редакторы болды, ол Кеңес Одағындағы негізгі адам құқықтарының бұзылуына назар аударды. Оның үлесі – есептерді жинастырып, өңдеу және одан әрі көшіру мен тарату үшін "нөлдік буын" көшірмесі саналатын, нөмірдің алғашқы алты көшірмесін теру болды. Горбаневская 1968 жылғы 25 тамыздағы Қызыл алаңдағы Чехословакияға жасалған кеңес басқынына қарсы демонстрацияға қатысқан сегіз наразының бірі болды. Ол жинақталған құжаттаманы шетелде француз және орыс тілдерінде жариялады (Polden). Кітап 1972 жылы ағылшын тілінде "Түскі Кызыл алаң" деген атпен жарық көрді. 1969 жылы ол БҰҰ Адам құқықтары комитетіне үндеуге қол қойды. 1969 жылдың желтоқсан айында Горбаневская тұтқындалды. Келесі жылдың шілдесінде ол сотқа тартылып, РСФСР Қылмыстық кодексінің 190-бабы 1-тармағы бойынша, ақыл-есі толық болмаған кезде жасалған қылмыс үшін кінәлі деп танылды. Горбаневская психиатриялық ауруханада "басқаша ойлау" диагнозымен емделуге жіберілді, бұл диагноз көбінесе диссиденттерге қолданылатын. Горбаневская 1972 жылдың ақпанында Қазан қаласындағы арнайы психиатриялық ауруханадан босатылды.
Көшіп-қонудағы өмір
1975 жылдың желтоқсан айында Горбаневская Парижге эмиграциялады. 1969-1972 жылдары оның медициналық емес, саяси себептермен психиатриялық ауруханаға қамалғанын анықтады. Адриен Рич "Дивинг в крушение: поэмы 1971-1972" кітабынан "Қарындасқа" атты өлеңін Горбаневская және басқа әйелдердің, сондай-ақ олардың негізсіз түрде қамауға алынуын мойындау ретінде жазды. Алайда, Горбаневская отыз жыл бойы елсіз қалды, 2005 жылы Польша оған азаматтық бергенше. 2005 жылы Горбаневская Владимир Кара-Мурза-младшийдің режиссерлік жұмысымен совет диссиденттік қозғалысының тарихына арналған төрт бөлімді теледокументальды фильмге қатысты. 2008 жылы ол Еуропалық сана және коммунизм туралы Прага декларациясына қол қойды. 2013 жылдың 29 қарашасында Горбаневская Париждегі үйінде дүниеден өтті.
Қызыл алаңда өткен еске алу митингісі, 2013 жыл
2013 жылдың тамызында, Қызыл алаңда тұтқындалғанына 45 жыл толуына орай, Горбаневская ханым он тоғыз демонстрантпен бірге сол алаңға оралып, наразылықты еске алды. Олар рұқсатсыз митинг өткізгені үшін тұтқындалды.
Марапаттар
2008 жылдың қазанында Горбаневская Польшаның Мари Кюри сыйлығын алды. Сол жылы Горбаневская "Ангелус" Орталық Еуропа әдебиет сыйлығына үміткер болды. 2013 жылдың 22 қазанында Горбаневская демократия, бостандық және адам құқықтары үшін өмір бойы күрескені үшін Прагадағы Карл университетінен құрмет медалімен марапатталды. 2014 жылдың 27 қазанында Горбаневская демократия мен адам құқықтарын қорғауға өмір бойы жұмсаған еңбегі үшін, қаза болғаннан кейін Словакияның ең жоғары наградасы – Ақ екілі айқыш орденімен марапатталды.