Жапонның «Tameshigiri» – қылыштардың сапасын сынау өнері. Эдо дәуірінде дамыған, қазірде жауынгерлік өнер ретінде жалғасады. Қылыш шеберлігін көрсетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапондық мақсатты кесу өнері Тамешигири (試し斬り, 試し切り, 試斬, 試切) – мақсатты кесу тәсілі. Кандзи әріптері сөзбе-сөз "сынақ кесу" (kun'yomi: ためし ぎり tameshi giri) деген мағынаны білдіреді. Бұл практика Едо дәуірінде (17 ғасыр) жапон қылыштарының сапасын сынау үшін кеңінен таралды. Қазіргі күнге дейін сақталып келеді, бірақ қылышпен қару қолданушының шеберлігін көрсетуге бағытталған жартылай жекпе-жек өнеріне айналды.
Japanese art of target test cutting
Tameshigiri (試し斬り, 試し切り, 試斬, 試切) is the Japanese art of target test cutting. The kanji literally mean "test cut" (kun'yomi: ためし ぎり tameshi giri). This practice was popularized in the Edo period (17th century) for testing the quality of Japanese swords. It continues to the present day, but has evolved into a martial art which focuses on demonstrating the practitioner's skill with a sword.
Шығу тегі
Эдо дәуірінде семсерді сынауға ең шебер семсершілер ғана таңдалып алынды, сондықтан семсердің кесу қабілетін анықтауда семсершінің өнері күмән тудырмау керек еді. Семсерді сынау үшін қолданылған материалдар әртүрлі болды. Олардың кейбіреулері – вара (藁; күріш шүмегі), гоза (茣蓙; тоқылған қамысты кілемдер) немесе татами омоте (畳表; татами кілемдерінің беткі қабаты), бамбук және жұқа болат парақтар еді. Сонымен қатар, мәйіттерде және кейде сотталған қылмыскерлерде «таби гата» (білезік кесу) және «О кеса» (иықтан қарсы жамбасқа дейінгі диагональ кесу) сияқты түрлі кесулер қолданылды. Мәйіттегі кесу түрлерінің атаулары, кесу денеде қай жерде жасалғанын нақты көрсетеді. Көне семсерлердің кейбіреулерінде, «5 денелі Рю Гурума (жамбас кесуі) бар» сияқты жазулары бар накагосы (中心) (сап) кездеседі. Мұндай жазу, «тамеши мей» (試し銘) немесе «саидан мей» (裁断銘) (кесу таңбасы) деп аталады, семсердің құнын едәуір арттырады.
During the Edo period, only the most skilled swordsmen were chosen to test swords, so that the swordsman's skill was not questionable in determining how well the sword cut. The materials used to test swords varied greatly. Some substances were wara (藁; rice straw), goza (茣蓙; woven rush mats) or tatami omote (畳表; the top layer of tatami mats), bamboo, and thin steel sheets. In addition, there was a wide variety of cuts used on cadavers and occasionally convicted criminals, from tabi gata (ankle cut) to O kesa (diagonal cut from shoulder to opposite hip). The names of the types of cuts on cadavers show exactly where on the body the cut was made. Older swords can still be found which have inscriptions on their nakago (中心) (tang) that say such things as "5 bodies with Ryu Guruma (hip cut)". Such an inscription, known as a tameshi mei (試し銘) or saidan mei (裁断銘) (cutting signature) would add greatly to a sword's value,
Мәйіттерге жасалған арнайы кесулерден өзге, жапон семсершілігіндегі қалыпты кесулер де болды, яғни төменге қарай қиғаш «Кеса гири» (袈裟斬り), жоғарыға қарай қиғаш («Кири аге» (切り上げ) немесе «Гяку кеса» (逆袈裟)), көлденең («Ёко» (横) немесе «Цуихей») және тік төмен («Жодан гири» (上段斬り), «Хаппонме» (八本目), «Макко гири» (真向斬り), «Синчоку гири» (真直切り) немесе «Дотан гири» (土壇切り)). Бір аңыз бойынша, өлім жазасын күтіп тұрған қылмыскер, оны «Кеса гири» кесу арқылы өлтіретінін естіген соң, егер бұл оқиғаны білген болса, семсердің жанына зақым келтіру үшін үлкен тастарды жұтып қоятынын әзілдеп айтқан. Қытай-жапон соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон офицерлері жаңа семсерлерін тұтқынға алынған одақтастар мен қытай азаматтарында сынап көрді. Лейтенанттар Мукай мен Нода, кімнің катанамен 100 адамның басын тез кесіп тастайтынын анықтау үшін жарыс өткізді. Бұл оқиға 1937 жылы тек бір жапон газеті – «Маиничи Симбун» арқылы таратылды. Токио аудандық сотының судьясы Акио Дои, Жапонияда бұл мәселені қарауға жауапты болды және кейін: «Лейтенанттар 100 адамды өлтіруге асыққандарын мойындады. Мақалада кейбір жалған элементтер мен асыра сілтеулер болуы мүмкін, бірақ мақаланың фактілерге негізделмеген ойдан шығарылған нәрсе емес екенін айту қиын» деді.
Aside from specific cuts made on cadavers, there were the normal cuts of Japanese swordsmanship, i. e. downward diagonal Kesa giri (袈裟斬り), upward diagonal (Kiri age (切り上げ) or Gyaku kesa (逆袈裟)), horizontal (Yoko (横) or Tsuihei), and straight downward (Jōdan giri (上段斬り), Happonme (八本目), Makkō giri (真向斬り), Shinchoku giri (真直切り), or Dotan giri (土壇切り)). There is an apocryphal story of a condemned criminal who, after being told he was to be executed by a sword tester using a Kesa giri cut, calmly joked that if he had known that was going to happen, he would have swallowed large stones to damage the blade. During the Sino Japanese War and World War II, Japanese officers routinely tested their new swords on captured Allied soldiers and Chinese civilians. Lieutenants Mukai and Noda held a competition to see who could behead 100 people fastest using a katana. The story was spread by only one Japanese newspaper, the Mainichi Shimbun in 1937. Tokyo District Court Judge Akio Doi in charge of judging the matter in Japan later said, "The lieutenants admitted the fact that they raced to kill 100 people. We cannot deny that the article included some false elements and exaggeration, but it is difficult to say the article was fiction not based on facts."
Бүгін
Қазіргі заманда тамешигири тәжірибесі қылышшының қабілеттерін сынауға, қылыштың кесу мүмкіндігін сынауға емес, көбірек бағытталған. Қолданылатын қылыштар көбінесе арзан болады. Тамешигиримен айналысатындар кейде Шито (試刀, қылышты сынау) және Шизан (試斬, сынақ кесу, тамешигири таңбаларының басқаша айтылуы) терминдерін қылыштарды сынаудың тарихи тәжірибесі мен адамның кесу қабілетін сынаудың қазіргі тәжірибесін ажырату үшін қолданады. Көбінесе қолданылатын нысана – татамидің "омоте" шұбатынан жасалған кілем. Бір нысананы бірнеше рет кесу немесе қозғалыс кезінде бірнеше нысананы кесу үшін өте шебер қылышшы болу қажет. Бүгінде нысаналар көбінесе гузадан жасалады, ол дәстүрлі татами еденінің жоғарғы қабатынан жасалған, оралған немесе цилиндр пішінде жиналған. Материалдың тығыздығын арттыру үшін олар суға малындырылуы мүмкін. Бұл тығыздық еттің тығыздығына жақын болуы керек. Жасыл бамбук сүйектің құрылымын имитациялау үшін қолданылады. Гузадан жасалған нысана цилиндр пішінде болғанда, тік тұрғанда немесе көлденең нысана тірегіне (дотон немесе додан) қойылғанда бойлық талшықты үлгіге ие болады. Талшықтың бұл бағыты кесудің қиындығына әсер етеді. Кесудің қиындығы нысана материалының қаттылығы, нысананың талшығының бағыты (бар болса), қылыштың сапасы, соққы кезінде пышақтың бұрышы (刃筋; hasuji) және қылыштың қимылының бұрышы (太刀筋; тахисуджи) сияқты факторлардың жиынтығынан туындайды. Тік тұрған шөптен жасалған нысананы кесу кезінде ең оңай кесу – төмен қарай бағытталған диагональ. Бұл кесудің талшыққа шабу бұрышының (шамамен 30-50 градус), қимылдың төмен қарай бағытталған диагональ бұрышы және кесуге көмектесу үшін көптеген негізгі бұлшықет топтары мен дене айналымын пайдалану мүмкіндігіне байланысты. Келесі қиындық – сол бұрышта жоғары қарай бағытталған диагональ, бірақ ол гравитацияға қарсы жұмыс істейді және сәл басқаша бұлшықеттер мен айналымды қолданады. Үшінші қиындық – тік төмен қарай кесу, бұл талшыққа қатысты емес, бұлшықет топтарына қатысты. Осы төрт негізгі кесудің ең қиын түрі – тік нысанаға қарсы көлденең бағыт, ол нысананың талшығына тік бұрышпен келеді. Тарихи Еуропалық жекпе-жек өнерін зерттеушілер "сынақ кесу" терминімен әртүрлі еуропалық қылыштармен ұқсас жаттығулар жасайды. Гуаза, жасыл бамбук (сирек болса да) және ет – ең жақсы кесу нысаналары, бірақ басқа заттар арзан және алуға оңай болғандықтан жиі қолданылады: жүзу шебуырлары, әртүрлі қабақтар (қазандықтар, аққараға, т.б.), сумен толтырылған пластикалық бөтелкелер, суланған газет орамалары, синтетикалық нысаналар немесе ылғалды саз.
In modern times, the practice of tameshigiri has come to focus on testing the swordsman's abilities, rather than the sword's cutting capability. The swords used are typically inexpensive ones. Practitioners of tameshigiri sometimes use the terms Shitō (試刀, sword testing) and Shizan (試斬, test cutting, an alternate pronunciation of the characters for tameshigiri) to distinguish between the historical practice of testing swords and the contemporary practice of testing one's cutting ability. The target most often used is the tatami "omote" rush mat. To be able to cut consecutive times on one target, or to cut multiple targets while moving, requires that one be a very skilled swordsman. Targets today are typically made from goza, the top layer of the traditional tatami floor covering, either bundled or rolled into a cylindrical shape. They may be soaked in water to add density to the material. This density is to approximate that of flesh. Green bamboo is used to approximate bone. Once the goza target is in this cylindrical shape, it has a vertical grain pattern when stood vertically on a target stand, or horizontally when placed on a horizontal target stand (dotton or dodan). This direction of the grain affects the difficulty of the cut. The difficulty of cuts is a combination of the target material hardness, the direction of the grain of the target (if any), the quality of the sword, the angle of the blade (刃筋; hasuji) on impact, and the angle of the swing of the sword (太刀筋; tachisuji). When cutting a straw target that is standing vertically, the easiest cut is the downward diagonal. This is due to a combination of the angle of impact of the cut against the grain (approximately 30 50 degrees from the surface), the downward diagonal angle of the swing, and the ability to use many of the major muscle groups and rotation of the body to aid in the cut. Next in difficulty is the upward diagonal cut which has the same angle, but works against gravity and uses slightly different muscles and rotation. The third in difficulty is the straight downward cut, not in terms of the grain but in terms of the group of muscles involved. The most difficult cut of these four basic cuts is the horizontal direction (against a vertical target) which is directly perpendicular to the grain of the target. Historical European Martial Arts reconstructors, under the term "test cutting", engage in similar exercises with various European swords. While goza, green bamboo (though rarely), and meat are the preferred cutting targets, other substances are commonly used due to being cheaper, and much easier to obtain: pool noodles, various gourds (pumpkins, squash, etc. ), water filled plastic bottles, soaked newspaper rolls, synthetic targets or wet clay.
Әлемдік рекордтар
Катанамен көптеген әлемдік рекордтар орнатылған, олар Гиннес рекордтар кітабында тіркелген. Рюсейкеннің негізін қалаушы Мицухиро Сарута 1998 жылдың 20 қыркүйегінде 1 сағат 36 минутта 1000 кесуді (сенбоңгири) аяқтап, Гиннестің алғашқы рекордын орнатты. 2000 жылы Ишияма рюдан Рассел Маккартни 1 сағат 25 минутта 1181 тізбектеп кесуді, бірде-бір қате жібермей аяқтады. Сарута да, Маккартни де өздерінің сынағының шарттарының бірі ретінде катаға негізделген тәсілді қолдана отырып сенбоңгириді орындады. Қазіргі уақытта Шушинрюдан Исао Мачи 36 минут 4 секундта 1000 оралған сабан кілемді кесіп, ең жылдам сенбоңгири орындау рекордын иеленеді. Мачи 2011 жылдың 21 сәуірінде үш минутта ең көп кесу (252) рекордын да ұстайды. Мачиде 1 кілемді (Суэгири) кесу бойынша ең көп рекорд бар, 2015 жылдың 23 сәуірінде барлығы 8 рет кесті. Бір минутта ең көп жауынгерлік қылышпен кесу рекордын (73) 2016 жылдың 25 маусымында Грекияның Агисилаос Весексидис иеленді. Тошиширо Обата Kabuto Wari (兜割), яғни қарудан қорғаушы шлемді кесу бойынша рекордты ұстайды, ол болаттан жасалған Kabuto (兜; шлем) кесу үшін жасаған. Обата сонымен қатар Ioriken Battōjutsu жылдам кесу рекордын ұстайды, ол үш раундта 10 нысанаға 10 кесуді орындады. Оның уақыты 6.4, 6.4 және 6.7 секундты құрады. Сан-Яма-Рю-Будзюцудан Брандт Ноэль Кеса-гири арқылы Катанамен 19 кілемді кесіп, Гиннес рекордтарын бағындырды. Дайтомен кескен кілемдердің жалпы саны бойынша қазіргі рекордты (25 кілем) Брюс Болдуин 2009 жылы Хьюстондағы Жапония фестивалінде орнатты. Әлемдік рекордты Хьюстондағы Жапонияның бас консулы растады және бекітті. 2013 жылдың 24 ақпанында Шервуд жәрмеңкесінде Брюс Болдуин 26 кілемді кесіп, Одачи класындағы қылыш бойынша әлем рекордын орнатты.
Many world records have been achieved with the katana which are certified by the Guinness World Records. Mitsuhiro Saruta, founder of Ryuseiken, set the initial Guinness World Record for completing 1000 cuts (senbongiri) in 1 hour 36 minutes on September 20, 1998. In 2000, Russell McCartney of Ishiyama ryū completed 1181 consecutive cuts without a missed attempt in 1 hour 25 minutes. Both Saruta and McCartney performed senbongiri using a kata based approach as one of the criteria for their challenge. Isao Machii of Shūshinryū currently has the record for the fastest senbongiri performance of 36 minutes and 4 seconds completion of 1,000 cuts of rolled straw mats. Machii also holds records for the most cuts in three minutes (252) on 21 April 2011. Machii also has most cuts to 1 mat (Suegiri) with a total of 8 times on 23 April 2015. The record for most martial arts sword cuts in one minute (73) is held by Agisilaos Vesexidis of Greece on 25 June 2016. Toshishiro Obata holds the record for Kabuto Wari (兜割), or helmet cutting, for his cut on a steel Kabuto (兜; helmet). Obata also holds the Ioriken Battōjutsu speed cutting record for 10 cuts on 10 targets over three rounds. His times are 6.4, 6.4, and 6.7 seconds respectively. Brandt Noel of San Yama Ryu Bujutsu holds the Guinness World Record of 19 mats with Katana using Kesa giri. The current record for total number of mats cut with a Daitō (25 mats) was set by Bruce Baldwin at the 2009 Japan Festival in Houston. The world record was certified and confirmed by the Consul General of Japan at Houston. On February 24, 2013, at the Sherwood Fair, Bruce Baldwin cut 26 mats to take the world record in the Odachi class sword.