Кіріспе

Лютеолиз (кейде лютеалдық регрессия деп те аталады) – жүктілік болмаған жағдайда, жануарлардың жылыстару және әйелдердің менструалдық циклдерінің лютеалдық фазасының соңында сары дененің құрылымдық және функционалдық деградациясы.

Простагландин F2 альфа (PGF2α)

Простагландин F2 альфа (PGF2α) көптеген түрлердегі негізгі лютеолитикалық гормон ретінде анықталды. Окситоцинның әсерінен жатыр эндометрий жасушалары PGF2α-ны пульсациялық түрде бөліп шығарады, бұл лютеолитикалық әрекетті күшейтеді және сары денеден окситоциннің қосымша бөлінуін стимуляциялайды.

Үй жануарлары

Үй жануарларында лютеолиз простагландин F2alpha және окситоцин гормондары арқылы басталады және жатырдың болуына тәуелді. Қойларда лютеолиз үшін гипофиздің артқы бөлігі (pars nervosa), сары дене және жатыр эндометрийі арасындағы байланыс қан айналымы жүйесі арқылы қажет. Қойларда жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, егер сары дене орналасқан жұмыртқалыққа жақын жатыр мүйізі хирургиялық жолмен алынып тасталса, сары дененің өмір сүру мерзімі күрт ұзарады.

Адамдар/приматтар

Приматтарда (адамдарды қоса) жатырды алып тастау сары дененің тіршілігін ұзартпайды, бұл осы түрлерде лютеолиз үшін басқа стимуляциялық механизм және PGF2α-ның басқа көзі жауапты екенін көрсетеді. PGF2α жұмыртқалықта жергілікті түрде синтезделеді және сары дене лютеолитикалық PGF2α-ның көзі болуы мүмкін. Астмамен ауыратын адамдар бұл гормонды қолданғанда ерекше сақ болуы керек, себебі PGF2α бронхтарды тарылтады. Жүктілік кезінде сары дене жұмыртқалықта қалып, прогестеронды бөліп шығарады, ол жатырдың тыныш күйін сақтайды және ұрық туғанға дейін жатыр мойнын жабық ұстайды. Егер бластоцист енбесе, сары дене жатыр эндометрий жасушаларынан бөлінетін PGF2α әсерінен ақ денеге (жарақатты тінді) айналады. Сары дененің ыдырауы прогестерон деңгейінің төмендеуіне алып келеді, бұл өз кезегінде аденогипофизден фолликулға ынталандыратын гормон (ФСГ) секрециясының артуын қамтамасыз етеді, соның нәтижесінде жұмыртқалықта жаңа фолликул дамиды. Адамдарда плацента гормоны – адам хорионы гонадотропині сары дененің қызметін жалғастырады. Осы гормон жүктілік тестімен анықталады.

Жылқы

Егер жылқыда жүктілік орын алса, эндометрийлік тостағаннан бөлінетін плацента гормоны – жылқы хориондық гонадотропині LH және FSH сияқты әрекет етеді және қосымша овуляцияларды стимуляциялайды, бірақ осы овуляциялар барысында бөлінетін жұмыртқа жасушалары ұрықтандырылмайды. Соның нәтижесінде пайда болатын қосымша сары денелер прогестерон өндіреді және жүктілік кезінде прогестерон деңгейін жоғары сақтайды.

Лютеолиз агенттері

Даназол лютеолитикалық зат ретінде сипатталған. Клопростенол – осындай заттың тағы бір мысалы.