Оңтүстік Нигерияның Эдоид тілдері

Кіріспе

Оңтүстік Нигерияның Вольта-Нигер тілдерінің кіші тобы – эдоид тілдері. Эдоид тілдері – Оңтүстік Нигерияда, көбінесе бұрынғы Бендель штатында таралған бірнеше ондаған тіл. Эдоид атауы оның ең көп таралған тілі – Эдодан шыққан, ол Бенин қаласының тілі және оны 2 миллион адам ана тілі ретінде және екінші тіл ретінде қолданады.

Атаулары мен орналасқан жерлері

Төменде Бленч (2019) тілдерінің атаулары, халықтары мен жерлерінің тізімі берілген. Тіл саласы кластер диалектілері Балама жазылуы Тілдің өз атауы Эндонимдер Басқа атаулар (орналасуы бойынша) Тілдің басқа атаулары Экзонимдер Сөйлеушілер Орналасуы Дегема Дельта Атала, Дегема қаласында сөйленеді және Усокунда сөйленеді Дегема Дегегема Атала, Усокун (Удекама ұсынылмайды) 10,000 (SIL) Өзендер штаты, Дегема АО Engenni Дельта Эдиро, Инедуа және Огуа; Зарама Енагоа АО Нгене, Ẹgẹnẹ Ẹgẹn 10,000 (1963); 20,000 (1980 UBS) Өзендер штаты, Енагоа және Ахоада АО Епи Delta Екі клан, Епи және Атиṣa кем дегенде үш қалада: Агудиама, Акегюфаи, Епи Епи, Епиеми Епиеа, Еати 12,000 (SIL) Өзендер штаты, Енагоа АО Emai–Iuleha–Ora кластері Солтүстік Орталық Emai–Iuleha–Ora Ivhimion. Іхьевбе және Уохха жалған тілдері Этнологта тізімделген (2009) Кунибум Ивбиосакон шамамен 100,000 плюс (1987 Шефер) Эдо штаты, Ован АО Emai Солтүстік Орталық Emai–Iuleha–Ora шамамен 20–25,000 (1987 Шефер) Iuleha Солтүстік Орталық Emai–Iuleha–Ora Аома шамамен 50,000 (1987 Шефер) Ora Солтүстік Орталық Emai–Iuleha–Ora шамамен 30,000 (1987 Шефер) Esan Солтүстік Орталық Көптеген диалектілер Ишан Авайн 183,000 (1952); 500,000 1963 жылы: Окоджие & Еjele (1987) Бендель штаты (қазіргі Эдо штаты және Дельта штаты), Агбазило, Окепхоб, Ован және Эцако АО Ikpeshi Солтүстік Орталық 1,826 (Брэдбери 1957) Эдо штаты, Эцако АО Etsako Солтүстік Орталық Auchi, Uzairue, South Ivbie, Uwepa–Uwano, (Weppa–Wano), Avbianwu (Fugar), Avbiele, Ivbiadaobi Yẹkhee: барлық тілдерінде бұл тілді тілдің атауы ретінде таниды. Etsakọ Iyẹkhee, Afenmai, Kukuruku (ұсынылмаған) 73,500 (1952), 150,000 (UBS 1987) Эдо штаты, Etsako, Agbako және Okpebho АО Ghotuọ Солтүстік Орталық Otwa, Otuọ 9,000 (1952) Эдо штаты, Ован және Akoko–Edo АО Ivbie North–Okpela–Arhẹ кластері Солтүстік Орталық Ivbie North–Okpela–Arhẹ 14,500 (1952); мүмкін 20,000 (1973 SIL) Эдо штаты, Etsako және Akoko–Ẹdo АО Ivbie North Солтүстік Орталық Ivbie North–Okpela–Arhẹ Okpela Солтүстік Орталық Ivbie North–Okpela–Arhẹ Arhẹ Солтүстік Орталық Ivbie North–Okpela–Arhẹ Atẹ, Ate, Atte Yẹkhee Солтүстік Орталық Auchi, Uzairue, South Ivbie, Uwepa–Uwano, (Weppa–Wano), Avbianwu (Fugar), Avbiele, Ivbiadaobi Yẹkhee: барлық тілдерінде бұл тілді тілдің атауы ретінде таниды. Etsakọ: бұл тіл Этсаку АО-да тізімделген жалғыз тіл емес. Iyẹkhee, Afenmai, Kukuruku (ұсынылмаған) 73,500 (1952), 150,000 (UBS 1987) Эдо штаты, Etsako, Agbako және Okpebho АО Ẹdo Солтүстік Орталық Oviedo, Ovioba Benin Ẹdo (Binĩ) 203,000 (1952), 1,000,000 (1987 UBS) Эдо штаты, Ovia, Oredo және Orhionmwon АО Ọsọsọ Солтүстік Орталық 6,532 (1957 Брэдбери) Эдо штаты, Akoko–Edo АО Sasaru–Enwan–Igwẹ Солтүстік Орталық Enwan, Igwẹ, Sasaru 3,775 (1952) Эдо штаты, Akoko–Edo АО Unẹmẹ Солтүстік Орталық Uleme, Ileme, Ineme 6,000 (1952). Эдо штаты, Etsako, Agbazilo және Akoko–Edo АО. Унеме - бұл теміршілер тобы және басқа тілдік топтар арасында шашырап тұрады. Uhami Солтүстік Батыс Isua 5,498 (1963) Онда штаты, Akoko–South және Owo АО Ukue Солтүстік Батыс Ukpe, Ẹkpenmi 5,702 (1963) Онда штаты, Akoko South АО Ehuẹun Солтүстік Батыс Ẹkpenmi, Ekpimi, Epimi 5,766 (1963) Онда штаты, Akoko South АО Iyayu Солтүстік Батыс Idoani 9,979 (1963) Онда штаты, Idoani қаласының төрттен бірі Ẹmhalhẹ Солтүстік Батыс Somorika (Semolika) 249 Семолина қаласында (Храм 1922) Эдо штаты, Akoko–Edo АО Ọkpamheri Солтүстік Батыс Ọkpamheri Біз бірміз: Okulosho (Okurosho), Батыс Окопэмхери, Emhalhe (Emarle, Somorika, Semolika). Әр түрлі. Opameri Aduge (қала атауы сияқты) 18,136 (1957 Брэдбери); 30,000 (1973 SIL) Эдо штаты, Akoko–Edo АО, Квара штаты, Oyi АО Ọkpẹ–Idesa–Akuku Солтүстік Батыс Ọkpẹ, Idesa, Akuku Эдо штаты, Akoko–Edo АО Ọlọma Солтүстік Батыс 353 (1957 Брэдбери) Эдо штаты, Akoko–Edo АО Ẹrụwa Оңтүстік Батыс Erohwa, Erakwa, Arokwa Дельта штаты, Isoko АО Isoko Оңтүстік Батыс әртүрлі Igabo, Sobo (соны да қараңыз Urhobo) Biotu (ұсынылмаған) Кем дегенде 74,000 (1952 REB); 300,000 (1980 UBS) Дельта штаты, Isoko және Ndokwa АО Okpẹ Оңтүстік Батыс Ukpɛ 8,722 (1957 Брэдбери) Дельта штаты, Okpe АО Urhobo Оңтүстік Батыс Бірнеше диалектілер, Agbarho стандарт ретінде қабылданды. Okpe және Uvbiẹ, көбінесе Urhoboның диалектілері деп саналады, олар тек лингвистикалық негізде бөлек тілдер ретінде қарастырылады Sobo (ұсынылмаған) (Isokoны қараңыз) Biotu (Isokoны қараңыз) кем дегенде 173,000 (1952 REB); 340,000 (1973 SIL) Дельта штаты, Ethiope және Ughelli АО Uvbiẹ Оңтүстік Батыс Uvwie, Evrie, Uvhria, Effurum, Effurun, Evhro (ұсынылмаған) 6,000 (1952) Дельта штаты, Ethiope АО

Below is a list of language names, populations, and locations from Blench (2019). Language Branch Cluster Dialects Alternate spellings Own name for language Endonym(s) Other names (location based) Other names for language Exonym(s) Speakers Location(s) Degema Delta Atala, spoken in Degema town, and Usokun spoken in Usokun–Degema Dẹgẹma Atala, Usokun (Udekama not recommended) 10,000 (SIL) Rivers State, Degema LGA Engenni Delta Ediro, Inedua, and Ogua; Zarama in Yenagoa LGA Ngene, Ẹgẹnẹ Ẹgẹnẹ 10,000 (1963); 20,000 (1980 UBS) Rivers State, Yenagoa and Ahoada LGAs Epie Delta Two clans, Epie and Atiṣa in at least three towns: Agudiama, Akẹnfai, Yẹneguẹ Epie–Atissa, Epie–Atiṣa 12,000 (SIL) Rivers State, Yenagoa LGA Emai–Iuleha–Ora cluster North Central Emai–Iuleha–Ora Ivhimion. Spurious languages Ihievbe and Uokha are listed in Ethnologue (2009) Kunibum Ivbiosakon estimated 100,000 plus (1987 Schaefer) Edo State, Owan, LGA Emai North Central Emai–Iuleha–Ora estimated 20–25,000 (1987 Schaefer) Iuleha North Central Emai–Iuleha–Ora Aoma estimated 50,000 (1987 Schaefer) Ora North Central Emai–Iuleha–Ora estimated 30,000 (1987 Schaefer) Esan North Central Many dialects Ishan Awain 183,000 (1952); 500,000 estimated in 1963: Okojie & Ejele (1987) Bendel State (now Edo State and Delta State), Agbazilo, Okpebho, Owan and Etsako LGAs Ikpeshi North Central 1,826 (Bradbury 1957) Edo State, Etsako LGA Etsako North Central Auchi, Uzairue, South Ivbie, Uwepa–Uwano, (Weppa–Wano), Avbianwu (Fugar), Avbiele, Ivbiadaobi Yẹkhee: not all speakers of the language recognise this as the name of the language. Etsakọ Iyẹkhee, Afenmai, Kukuruku (not recommended) 73,500 (1952), 150,000 (UBS 1987) Edo State, Etsako, Agbako and Okpebho LGAs Ghotuọ North Central Otwa, Otuọ 9,000 (1952) Edo State, Owan and Akoko–Edo LGAs Ivbie North–Okpela–Arhẹ cluster North Central Ivbie North–Okpela–Arhẹ 14,500 (1952); possibly 20,000 (1973 SIL) Edo State, Etsako and Akoko–Ẹdo LGAs Ivbie North North Central Ivbie North–Okpela–Arhẹ Okpela North Central Ivbie North–Okpela–Arhẹ Okpella, Ukpilla Arhẹ North Central Ivbie North–Okpela–Arhẹ Atẹ, Ate, Atte Yẹkhee North Central Auchi, Uzairue, South Ivbie, Uwepa–Uwano, (Weppa–Wano), Avbianwu (Fugar), Avbiele, Ivbiadaobi Yẹkhee: not all speakers of the language recognise this as the name of the language. Etsakọ: the language is not the only language listed as being spoken in Etsako LGA. Iyẹkhee, Afenmai, Kukuruku (not recommended) 73,500 (1952), 150,000 (UBS 1987) Edo State, Etsako, Agbako and Okpebho LGAs Ẹdo North Central Oviedo, Ovioba Benin Ẹdo (Binĩ) 203,000 (1952), 1,000,000 (1987 UBS) Edo State, Ovia, Oredo and Orhionmwon LGAs Ọsọsọ North Central 6,532 (1957 Bradbury) Edo State, Akoko–Edo LGA Sasaru–Enwan–Igwẹ North Central Enwan, Igwẹ, Sasaru 3,775 (1952) Edo State, Akoko–Edo LGA Unẹmẹ North Central Uleme, Ileme, Ineme 6,000 (1952). Edo State, Etsako, Agbazilo and Akoko–Edo LGAs. The Uneme are a blacksmith group and live scattered among other language groups. Uhami North Western Isua 5,498 (1963) Ondo State, Akoko–South and Owo LGAs Ukue North Western Ukpe, Ẹkpenmi 5,702 (1963) Ondo State, Akoko South LGA Ehuẹun North Western Ẹkpenmi, Ekpimi, Epimi 5,766 (1963) Ondo State, Akoko South LGA Iyayu North Western Idoani 9,979 (1963) Ondo State, one quarter of Idoani town Ẹmhalhẹ North Western Somorika (Semolika) 249 in Semolina town (Temple 1922) Edo State, Akoko–Edo LGA Ọkpamheri North Western Ọkpamheri means ‘we are one’: Okulosho (Okurosho), Western Okpamheri, Emhalhe (Emarle, Somorika, Semolika). Various. Opameri Aduge (appears to be a town name) 18,136 (1957 Bradbury); 30,000 (1973 SIL) Edo State, Akoko–Edo LGA, Kwara State, Oyi LGA Ọkpẹ–Idesa–Akuku North Western Ọkpẹ, Idesa, Akuku Edo State, Akoko–Edo LGA Ọlọma North Western 353 (1957 Bradbury) Edo State, Akoko–Edo LGA Ẹrụwa South Western Erohwa, Erakwa, Arokwa Delta State, Isoko LGA Isoko South Western various Igabo, Sobo (see also under Urhobo) Biotu (not recommended) At least 74,000 (1952 REB); 300,000 (1980 UBS) Delta State, Isoko and Ndokwa LGAs Okpẹ South Western Ukpɛ 8,722 (1957 Bradbury) Delta State, Okpe LGA Urhobo South Western Several dialects, Agbarho accepted as standard. Okpe and Uvbiẹ, often regarded as dialects of Urhobo, are treated as distinct languages (q. v.) on purely linguistic grounds Sobo (not recommended) (See also Isoko) Biotu (See also Isoko) at least 173,000 (1952 REB); 340,000 (1973 SIL) Delta State, Ethiope and Ughelli LGAs Uvbiẹ South Western Uvwie, Evrie, Uvhria, Effurum, Effurun, Evhro (not recommended) 6,000 (1952) Delta State, Ethiope LGA

Фоналогия

Proto Edoid ауызша және мұрындық дауыссыздар мен аймаққа тән ауызша және мұрындық дауыстылар арасындағы айырмашылық ретінде қалпына келтірілген. Дегенмен, кейбір Edoid тілдерінде мұрындық дауыстылар мұрындық дауыссыздардан кейін ауызша дауыстылардың аллофондары ретінде қайта қарастырылған, ал басқаларында мұрындық дауыссыздар мұрындық дауыстылардан бұрын ауызша дауыссыздардың аллофондары ретінде қайта қарастырылған, бұл фонемалық мұрындық дауыссыздардың санын азайтады. Urhobo үш мұрындық дыбысты сақтайды, , және мұрындық аллофондары бар бес ауызша дауыссыз бар, ; Edo тілінде бұл бір фонемалық мұрындық дыбысқа дейін азайтылды, , бірақ мұрындық аллофондары бар сегіз қосымша дауыссыз бар; ал Ukue тілінде нақты фонемалық мұрындық дыбыстар жоқ және мұрындық аллофондары бар тек екі дауыссыз бар, .