Кіріспе

Wright Brothers ұшақтарының алғашқы үлгілері

Wright Model A – Wright Brothers компаниясы 1906 жылдан бастап АҚШ-та шығарған алғашқы ұшақ. Бұл 1905 жылғы Flyer III ұшағының жетілдірілген нұсқасы болды. Райт ағайындар 1906–1907 жылдар аралығында велосипед шеберханасында жеті Model A ұшағын жасады, бірақ олардың ешқайсысын ұшырған жоқ. Олардың біреуі 1907 жылы француздарға көрсету үшін Ле-Хавр қаласына жіберілді. Model A ұшағында жаңа басқару жүйесімен екі орындық және қозғалтқыш болды. Қалған жағынан 1905 жылғы ұшақтан ешқандай айырмасы жоқ. Model A – олардың сатуға ұсынған алғашқы ұшағы және әлемдегі алғашқы сериялық өндіріске түскен ұшақ дизайны. 1906–1907 жылдары Райт ағайындар өздері жасаған жеті ұшақтан басқа, Еуропада өндіріс лицензияларын сатты. Ең көп Model A ұшақтары Германиядағы Flugmaschine Wright GmbH компаниясымен шығарылды – шамамен 60 дана. 1909 жылғы әскери ұшақ – Райт ағайындар жасаған бірегей Model A үлгісі. Қанаттары екі футқа қысқартылып, шассисі жоғарылатылған, ал 1908 жылғы Wright Military Flyer ұшағынан құлағаннан кейін сақталған қозғалтқышы орнатылған. Бұл ұшақ стандартты Wright A ұшағынан өлшемдерімен және жылдамдығымен ерекшеленді. Ұшақ 1909 жылдың 28 маусымынан бастап Вирджиния штатының Форт-Майер қаласында АҚШ Армиясының Сигнал корпусының Аэронавтика бөліміне көрсетілді. Олар екі адаммен бортында сағатына белгілі бір жылдамдықпен ұша алатын ұшаққа 25 000 доллар (2022 жылғы доллармен) келісім-шарт ұсынды, сондай-ақ 125 миль (201 км) қашықтыққа ұша алу керек болды. Қатаң сынақтардан кейін Сигнал корпусы 1909 жылдың 2 тамызында ұшақты "Сигнал корпусы (С. С.) No. 1" деп қабылдады (2022 жылғы АҚШ доллары).

Тағайындау

Райттар ұшақтарды "А үлгісі" деп атаған жоқ, бірақ бұл терминнің 1909 жылғы Flyer-ді сатып алғаннан кейін және кейіннен Model B-ні сатып алғаннан кейін АҚШ армиясы тарапынан жасалған болуы мүмкін. 1909 жылға дейін әртүрлі уақытта ұшақтар мынадай атаулармен белгіленді: "Уилбур Райт машинасы", "Райт 1905 Flyer", ал кейінірек сақталған Райт ұшқыштары мен қызметкерлері оны "екі пернелі, алдыңғы лифті бар Райт" (мұндағы "алдыңғы лифт" – "бас" деп аталды) деп атады. 1910 жылдан кейін Райттың жаңа үлгілері көбейгенде, оларды B, C, D және т.б. деп атау арқылы бір-бірінен ажыратуға көшті. Кейінгі авиация тарихшылары мен өмірбаян жазушылары Райт ұшақтарының әртүрлі үлгілерінің хронологиялық тізімін жасауда "А үлгісі" терминін қолдана берді.

Жеке бақылау тәртібі

Уилбур мен Орвилл Райт 1908 және 1909 жылдардағы қоғамдық көрсетулер үшін Франция мен АҚШ-та жеке-жеке ұшқан А үлгісіндегі ұшақтардың басқару жүйесін сәл өзгеше етіп жасады. Смитсондар институтының Ұлттық әуе және ғарыш мұражайы бұл екі жүйені "Уилбур әдісі" және "Орвилл әдісі" деп атайды. Уилбур әдісінде, рульді және қисайтуды басқару элементтері ұшқыштың оң қолымен басқарылатын бір тұтқада біріктірілген. Алға-артқа жылжу рульді, ал бүйірге не солға, не оңға жылжу қанаттың қисаюын басқарды. Орвилл әдісінде, рульді басқару үшін тұтқаның үстіндегі түйме қолданылса, тұтқаны жылжыту қанаттың қисаюын басқарды. Екі әдісте де сол қолмен басқарылатын көтерілгіш жақ басқаруға мүмкіндік берді. Уилбур өзінің әдісін француз және итальян ұшқыштарын оқыту үшін пайдаланды, ал Орвилл 1909 жылы Германияда Wright GmbH үшін неміс ұшқыштарын, сондай-ақ Wright Company ұшу мектебінде американдық ұшқыштарын өз әдісімен оқытты.

Тірі қалғандар

Wright Flyer III өзі 1908 жылы жасалған прототип болды. 1940 жылдардың соңында Flyer III 1905 жылғы бастапқы конфигурациясына қайта қалпына келтірілді. Бастапқы Wright әскери A үлгісі (Сигнал корпусының No. 1) қазір Вашингтондағы Ұлттық әуе және ғарыш мұражайында қойылған. С. С. Жоқ. 1 қондыру шассисі үшін дөңгелектер қосылып, лифттердің орны өзгертіліп, айтарлықтай өзгертілген, бірақ оны Wright компаниясы мұражайға тапсыру алдында бастапқы конфигурациясына қайта келтірді. Ол Смитсонов мұражайына 1911 жылдың қазан айында түскен кездегідей түпнұсқа күйінде көрсетіледі. Ұшақ Ұлттық тарих мұражайында, содан кейін екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вирджиния штатының Лурей қаласында сақталды, ал қазір әуе және ғарыш мұражайының ерте ұшу галереясында орналасқан. А үлгісінің жалғыз сақталған түпнұсқасы және Дейтон қаласында жасалған жалғыз сақталған мысалы – 1909 жылдың қыркүйегінде Германияның Темпельхоф қаласында Орвилл Райт көрсеткен ұшақ. Ол Мюнхендегі Немец мұражайында сақтаулы.

Көшірмелеулер

1909 жылғы әскери ұшқыштың нақты көшірмесі Огайо штатының Дейтон қаласындағы АҚШ Әуе күштерінің ұлттық мұражайында қойылған. Бұл көшірме 1955 жылы мұражай қызметкерлерімен жасалған. Ол Орвилл Райт жеке сыйға тартқан түпнұсқа қозғалтқышпен жабдықталған, ал тізбектер, тісті дөңгелектер және қанаттар Райт отбасының мұрагерлерімен сыйға берілді және алынғанда және қалпына келтірілгенде көшірмеге қосылды. 2008 жылы Кен Хайд 1908 жылғы түпнұсқа Райт әскери ұшқышының нақты көшірмесін жасады, ол өзі Дейтондық 7 ұшқыштың бірі болды. Бұл шара Орвилл Райттың Форт-Майерге алғашқы сапарының және Томас Селфридждің қазасының 100 жылдығына арналған. Хайд баспасөз құралдарында өз көшірмесінің ұшуға қабілетті екенін, бірақ қазір тек статикалық экспонат ретінде ғана көрсетілетінін айтты.

Операторлар

Аэронавтикалық бөлім, АҚШ Сигнал корпусы