Кіріспе

Төменгі жақ тісі – ауыз қуысының екі жақ тісінен (incisors) қашықтау (беттің орта сызығынан алшақтау), бірақ екі алдыңғы премолярдан (premolars) жақын (беттің орта сызығына жақын) орналасқан тіс. Жоғарғы және төменгі жақ тістері ауыздың "тірек тасы" деп аталады, себебі олардың барлығы орта сызықтан үш тіс қашықтықта орналасқан және премолярларды тіс қанатынан (incisors) бөліп тұрады. Тіс қанатының орналасуы олардың екі функциясын көрсетеді, себебі олар шайнау кезінде (mastication) премолярлар мен тіс қанатын толықтырады. Дегенмен, тіс қанатының ең көп кездесетін қызметі – тамақты жырту. Тіс қанаты тістерге шайнау кезінде түсетін зор бүйір қысымына төтеп бере алады. Тіс қанатында бір ғана түймеше (cusp) болады және олар ет жейтін жануарлардың ұстауға арналған тістеріне ұқсайды. Салыстырмалы түрде бірдей болғанымен, сүт тісінің (deciduous) төменгі жақ тісі мен тұрақты төменгі жақ тісі арасында шағын айырмашылықтар бар. Төменгі жақ тісінің кальцификациясы 4 айлық шақта басталады, ал 7 жасқа келгенде тіс эмалі толыққандай қалыптасады. Тұрақты төменгі жақ тісі шамамен 9-10 жаста шыға бастайды. Төменгі және жоғарғы жақ тістері ауыздағы ең ұзын тістер болып табылады. 13 жасқа келгенде толыққандай қалыптасқан төменгі жақ тісінің тамыры төменгі жақ доғасының ең ұзын бөлігі болып табылады. Төменгі жақ тісі әдетте бір тамырдан тұрады, бірақ кейде тамыр екіге бөлінуі немесе екі тамыр болуы мүмкін. Егер олай болса, бір тамыр тілге (lingual side) қарап, екіншісі эрыққа (labial side) қарап тұрады. Универсалды белгілеу жүйесінде сүт тісінің төменгі жақ тісі үлкен әріппен белгіленеді. Оң жақ сүт тісінің төменгі жақ тісі "R", сол жақ сүт тісінің төменгі жақ тісі "M" деп аталады. Халықаралық белгілеу жүйесі басқа белгілеу жүйесін қолданады. Осылайша, оң жақ сүт тісінің төменгі жақ тісі "83", ал сол жақ сүт тісінің төменгі жақ тісі "73" деп аталады. Универсалды белгілеу жүйесінде тұрақты төменгі жақ тісі санмен белгіленеді. Оң жақ тұрақты төменгі жақ тісі "27", сол жақ тұрақты төменгі жақ тісі "22" деп аталады. Палмер белгілеуінде сан тістің қай квадрантта орналасқанын көрсететін символмен бірге қолданылады. Осы тіс үшін сол және оң жақ тістерінің саны бірдей, "3", бірақ оң жақтағысы үстінде "┐" символымен, ал сол жақтағысы "┌" символымен белгіленеді. Халықаралық белгілеу жүйесі бұрынғы екеуінен өзгеше нөмірлеу жүйесін қолданады, оң жақ тұрақты төменгі жақ тісі "43", ал сол жақ тұрақты төменгі жақ тісі "33" деп аталады.