Көне ацтектердің психоактивтік өсімдіктер мен жануарларды қолдануы, археологиялық дәлелдер, Флоренция кодексі. Ацтектердің рухани тәжірибелері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі ацтектердің энтеогендік қолдануы
Entheogenic use by ancient Aztecs
Ежелгі ацтектер өз қоғамында әртүрлі энтеогендік өсімдіктер мен жануарларды пайдаланған. Осы түрлердің көптеген түрлері қабырға суреттерінде, құмыраларда және басқа да заттарда бейнеленген.
The ancient Aztecs employed a variety of entheogenic plants and animals within their society. The various species have been identified through their depiction on murals, vases, and other objects.
Тарих
Мезоамерика тарихының басында энтеогендерді қолдануға қатысты көптеген археологиялық дәлелдер бар. Ольмектердің Буфо бақасының (Bufo marinus) қалдықтары табылған жерлеу орындары, майя саңырауқұлақтарының бейнелері және испан жазбалары – барлығы ацтектердің өмір салтында психоактивті заттардың кеңінен қолданылғанын көрсетеді. Флоренция кодексі ацтектер арасында психоактивті өсімдіктерді қолдану туралы көптеген сілтемелерді қамтиды. Кодекстің 11-шы кітабында бес энтеогенді өсімдіктің сипаттамасы келтірілген. Р. Гордон Вассон, Ричард Эванс Шультес және Альберт Хофманн ацтектердің «Гүлдер ханзадасы» Ксохипиллидің мүсінінде бірнеше өсімдік негізіндегі энтеогендердің бейнеленгенін болжайды. Бұл өсімдіктерді негізінен дін қызметкерлері, басқа да ақсүйектер және құрметті қонақтар қолданған. Олар оларды бүгінгі Мексиканың орталық аймағындағы жергілікті тайпалар қолданатындай, болашақты болжу үшін пайдаланған. Дін қызметкерлері сондай-ақ, пайғамбарлық жасау, аянды түсіндіру және емдеу үшін энтеогендерді ішкен.
There are many pieces of archaeological evidence in reference to the use of entheogens early in the history of Mesoamerica. Olmec burial sites with remains of the Bufo toad (Bufo marinus), Maya mushroom effigies, and Spanish writings all point to a heavy involvement with psychoactive substances in the Aztec lifestyle. The Florentine codex contains multiple references to the use of psychoactive plants among the Aztecs. The 11th book of the series contains identifications of five plant entheogens. R. Gordon Wasson, Richard Evans Schultes, and Albert Hofmann have suggested that the statue of Xochipilli, the Aztec 'Prince of Flowers,' contains effigies of a number of plant based entheogens. The plants were primarily used by the priests, or tlamacazqui, other nobility, and visiting dignitaries. They would use them for divination much as the indigenous groups of central Mexico do today. The priests would also ingest the entheogens to engage in prophecy, interpret visions, and heal.
Саңырауқұлақтар
Науаль тілінде "Teonanácatl" деп аталады, "құдайлық саңырауқұлақ" деп аударылады, мұнда teo(tl) құдайлық немесе қасиетті күшті білдіреді, ал nanácatl – саңырауқұлақ. Бұл атау көбінесе "құдайлардың еті" деп қате аударылады, себебі етті білдіретін nacatl сөзі саңырауқұлақ сөзіне өте ұқсас. Psilocybe туысына жататын саңырауқұлақтар Мезоамерикада ұзақ тарихқа ие. Ацтектердің жоғарғы сыныбы жиі тойларда және басқа ірі жиындарда теонанакатльді қолданған. Фернандо Альварадо Тезозомоцтың сөзіне сүйенсек, саңырауқұлақтарды табу көбінесе қиын болған. Олар өте қымбатқа соғып, табуы да өте қиын болған, түн бойы іздеуді қажет еткен. Бернардино де Сахагун мен Торибио де Бенавенте Мотолиния саңырауқұлақтың қолданылуын сипаттаған. Ацтектер шоколад ішіп, саңырауқұлақты балмен жеген. Саңырауқұлақ рәсіміне қатысушылар ораза ұстап, содан кейін қасиетті дәмді ішкен. Саңырауқұлақтарды қабылдау әрекеті "монанахуаия" деп аталады, яғни "өзіңді саңырауқұлақ ету". Католицизм доктринасының ықпалымен жазылған кейбір жазбалар Монтесумандықтар арасында саңырауқұлақтың қолданылуын баяндайды. Әңгімеге сүйенсек, императордың тәж кигізу рәсімі кезінде көптеген тұтқындар құрбандыққа шалынған, олардың еті желіп, жүректер алынған. Тойға шақырылған қонақтар Диего Дюран сипаттағандай, жегендердің ақыл-есін жоғалтатын саңырауқұлақты жеген. Ацтектер жеңілгеннен кейін испандықтар "мәтелге табыну" деп есептеген дәстүрлі діни амалдар мен рәсімдерге, соның ішінде салт-дәстүрлі саңырауқұлақты қолдануға тыйым салды.
Called "Teonanácatl" in Nahuatl, translating to "divine mushroom" with teo(tl) referring to a divine or sacred force and nanácatl meaning mushroom. The name is often times mistranslated to "the flesh of the gods" as the word for flesh, nacatl, is very similar to the word for mushroom. The mushroom genus Psilocybe has a long history of use within Mesoamerica. The members of the Aztec upper class would often take teonanácatl at festivals and other large gatherings. According to Fernando Alvarado Tezozomoc, it was often a difficult task to procure mushrooms. They were quite costly as well as very difficult to locate, requiring all night searches. Both Fray Bernardino de Sahagún and Fray Toribio de Benavente Motolinia describe the use of the mushrooms. The Aztecs would drink chocolate and eat the mushrooms with honey. Those partaking in the mushroom ceremonies would fast before ingesting the sacrament. The act of taking mushrooms is known as monanacahuia, meaning to "mushroom oneself". Some written observations under the influence of the doctrine of Catholicism recount the use of the mushroom among the Montezumanic people. Allegedly, during the emperor's coronation ceremony, many prisoners were sacrificed, had their flesh eaten, and their hearts removed. Those who were invited guests to the feast ate mushrooms, which Diego Durán describes as causing those who ate them to go insane. After the defeat of the Aztecs, the Spanish forbade traditional religious practices and rituals that they considered "pagan idolatry", including ceremonial mushroom use.
Синикуичи
Ацтектер арасында синикуичи (басқаша жазу) қолданылуы туралы көп мәлімет жоқ. Р. Гордон Уассон гүлді Ксочипилли мүсініндегі суретімен сәйкестендірді және оны басқа энтеогендермен бірге орналастырудан, ол ырым-жырымдық мақсатта қолданылған болуы мүмкін деп болжады. Өсімдіктен бірнеше алкалоидтар бөліп алынды, олардың ішінде криогенин, литрин және незодин ең маңыздылары. Синикуичи 1552 жылғы ацтектердің "Тербика" кітабындағы "тонатиух иксиух" – "күн шөбі" деген өсімдік болуы мүмкін. "Тонатиух" сөзі "күн" дегенді білдіреді. Бұл қызықты, себебі бүгінде Орталық және Оңтүстік Америкада синикуичиді көбінесе "абре о соль", яғни "күнді ашатын" деп атайды. "Тонатиух иксиух" жазғы маусымда гүлдейтін өсімдік ретінде сипатталған, сондай-ақ Хемия да осылай гүлдейді. "Тербика" кітабында қорқыныштан құтылуға арналған бір рецепт те бар. Онда былай делінген:
Not much is known of the use of sinicuichi (alternate spelling ) among the Aztecs. R. Gordon Wasson identified the flower on the statue of Xochipilli and suggested from its placement with other entheogens that it was probably used in a ritualistic context. Multiple alkaloids have been isolated from the plant; with cryogenine, lythrine, and nesodine being the most important. Sinicuichi could be the plant tonatiuh yxiuh "the herb of the sun" from the Aztec Herbal of 1552. tonatiuh means sun. This is interesting because today in Central and South America, sinicuichi is often called abre o sol, or the "sun opener." Tonatiuh yxiuh is described as being a summer blooming plant, as is Heimia. The Herbal also includes a recipe for a potion to conquer fear. It reads:
"Қорқынышпен жүрген адам, алтын жарқырауын шашыратып жіберуге қабілетті "тонатиух иксиух" шөбінен жасалған сусын ішуі керек. Синикуичидің әсерлерінің бірі – оны ішкен кезде заттар алтын түсті сәулемен немесе жарқыраумен көрінеді."
Let one who is fear burdened take as a drink a potion made of the herb tonatiuh yxiuh which throws out the brightness of gold. One of the effects of sinicuichi is that it adds a golden halo or tinge to objects when ingested.
Тлапатл және Микситл
Тлапатл мен микситл – Datura stramonium және Datura innoxia түрлері, күшті галлюциногенді (делирантты) қасиеттері бар. Өсімдіктерде әдетте ірі, ақ немесе күлгін түсті, мүйіз тәрізді гүлдері мен тікенді тұқымдық қапшықтары болады. D. stramonium тік өсіп, төрт жарықпен ашылады, ал D. innoxia төмен иіліп, тегіссіз жарылады. Белсенді заттары – тропан алкалоидтары: атропин, скополамин және гиосциамин. Датураны қолдану мыңдаған жылдарға созылады. Оны Солтүстік, Орталық және Оңтүстік Америкадағы көптеген жергілікті тайпалар түрлі мақсаттар үшін пайдаланған. Бүгінде Мексикада толоаче деп аталатын датура түрлері ацтектерде медицина, болжау және зұлымдық ниеттер үшін қолданылған. Емдеу үшін тлапатлдан жасалған майды ауырған жерге жағып, подаграны емдеген, сондай-ақ жергілікті анестетик ретінде қолданған. Бұл өсімдіктер басқаларға зиян келтіру үшін де қолданылған. Мысалы, микситл адамды параличтеуге және сөйлеу қабілетін жоюға себеп болады деп сенген, ал тлапатл оны ішкен адамды мазалап, ақылынан айырады.
Tlapatl and mixitl are both Datura species, Datura stramonium and Datura innoxia, with strong hallucinogenic (deliriant) properties. The plants typically have large, white or purplish, trumpet shaped flowers and spiny seed capsules, that of D. stramonium being held erect and dehisceing by four valves and that of D. innoxia nodding downward and breaking up irregularly. The active principles are the tropane alkaloids atropine, scopolamine, and hyoscyamine. The use of datura spans millennia. It has been employed by both many indigenous groups in North, Central, and South America for a variety of uses. Called toloache today in Mexico, datura species were used among the Aztec for medicine, divination, and malevolent purposes. For healing, tlapatl was made into an ointment which was spread over infected areas to cure gout, as well as applied as a local anesthetic. The plants were also utilized to cause harm to others. For example, it was believed that mixitl would cause a being to become paralyzed and mute, while tlapatl will cause those who take it to be disturbed and go mad.
Пейотл
Пейотл деп аталатын кактус, немесе көбінесе пейот (Lophophora williamsii) деп аталатын өсімдік, Мезоамерикада кеңінен қолданылған ұзақ тарихқа ие. Оның Мексиканың солтүстігіндегі Уичол тайпасы арасында қолданылуы туралы көптеген жазбалар бар. Пейот тек Мексиканың белгілі бір аймақтарында ғана өседі, сондықтан ацтектер кептірілген түймелерді алыс сауда арқылы алған деген болжам бар. Ацтектер пейотты қорғаушы өсімдік деп есептеген. Сахагунның пікірінше, осы өсімдік ацтек жауынгерлеріне олардың соғыс дағдыларын көрсетуге мүмкіндік берген.
The cactus known as peyotl, or more commonly peyote (Lophophora williamsii), has a rich history of use in Mesoamerica. Its use in northern Mexico among the Huichol has been written about extensively. It is thought that since peyote only grows in certain regions of Mexico, the Aztecs would receive dried buttons through long distance trade. Peyote was viewed as being a protective plant by the Aztec. Sahagún suggested that the plant is what allowed the Aztec warriors to fight as they did.
Пиплзинзинтли
Р. Гордон Уассон пипильцинтзинтли деп аталатын өсімдік шын мәнінде Salvia divinorum екенін айтады. Бұл өсімдікті ацтектер психотроптық зат ретінде қолданған-қолданбағаны толыққанды белгісіз, бірақ Джонатан Отт (1996) пипильцинтзинтлиді анықтау үшін басқа да түрлер бар болғанымен, Salvia divinorum "ең мүмкін нұсқа" деп санайды. Испан жаулаушыларының тұтқындалғандар туралы жазбаларында пипильцинтзинтлиді қолдану туралы деректер бар, сондай-ақ ололиукині пипильцинтзинтлимен араластыру туралы мәлімет те кездеседі. Сол кезде Мексиканың Оахака аймағындағы мазатектер, науатль тілінде "керектердің халқы" деген мағынаны білдіретін, Psilocybe spp. саңырауқұлақтарын алу қиын болғанда Salvia divinorum қолданған. Олар жас сальвия жапырақтарын шайнап, жұтып, шамандық санаға жетеді. Мазатектер бұл өсімдікті болжау және емдеу рәсімдерінде пайдаланады, бәлкім, 500 жыл бұрын ацтектер де осылай істеген шығар. Salvia қолданушылар қазіргі заманда дәстүрлі әдісті бейімдеп, сальвинорин А ауыздың шырышты қабықшалары арқылы оңай сіңірілетіндіктен, шырынын жұтудан бас тартады.
R. Gordon Wasson has posited that the plant known as pipiltzintzintli is in fact Salvia divinorum. It is not entirely known whether or not this plant was used by the Aztecs as a psychotropic, but Jonathan Ott (1996) argues that although there are competing species for the identification of pipiltzintzintli, Salvia divinorum is probably the "best bet." There are references to use of pipiltzintzintli in Spanish arrest records from the conquest, as well as a reference to the mixing of ololiuqui with pipiltzintzintli. Contemporaneously, the Mazatec, meaning "people of the deer" in Nahuatl, from the Oaxaca region of Mexico utilize Salvia divinorum when Psilocybe spp. mushrooms are not readily available. They chew and swallow the leaves of fresh salvia to enter into a shamanic state of consciousness. The Mazatec use the plant in both divination and healing ceremonies, perhaps as the Aztecs did 500 years ago. Modern users of Salvia have adapted the traditional method, forgoing the swallowing of juices due to Salvinorin A being readily absorbed by the mucous membranes of the mouth.
Толоатзин
Толоатзин нақты Datura innoxia-ны білдіреді, бірақ ол көбінесе жалпы Datura stramonium-мен шатастырылады.
Toloatzin refers to Datura innoxia specifically, although it is often confused with Datura stramonium in general.
Какауа
Ацтектер какаоны псилоцибинді саңырауқұлақтармен біріктірді, бұл полисубстанциялы қоспа "какахуа ксочитл" деп аталады, бұл сөзбе-сөз "шоколадты саңырауқұлақтар" дегенді білдіреді. Бастапқыда олар тамақ ішпеді, тек түн бойы шоколад ішті. Ал саңырауқұлақты балмен жеді. Саңырауқұлақтың әсеріне түскен соң, биледі, жылайтын болды. Бірақ кейбіреулері санасын сақтап, үйге кіріп, өз орындарына отырып, басқа ештеңе істемей, тек басын изеп отырды.
Aztecs combined cacao with psilocybin mushrooms, a polysubstance combination referred to as "cacahua xochitl", which literally means "chocolate mushrooms". At the very first, mushrooms had been served They ate no more food; they only drank chocolate during the night. And they ate the mushrooms with honey. When the mushrooms took effect on them, then they danced, then they wept. But some, while still in command of their senses, entered and sat there by the house on their seats; they did no more, but only sat there nodding.