Кіріспе

Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесіне ұсынылатын қосымша

Біріккен Ұлттар Ұйымына қатысты, Біріккен Ұлттар Ұйымының Парламенттік Ассамблеясы үшін науқан – "парламент мүшелерінің, үкіметтік емес ұйымдардың және ғалымдардың жаһандық желісі" болып табылады, ол мемлекеттер ғана емес, өкілдердің "жаһандық саясатқа тікелей және ықпалды үлес қосуын" жақтаушы. Бұл БҰҰ Парламенттік Ассамблеясын құру арқылы іске асырылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының қазіргі уақытта алты ұйымы бар. Біріккен Ұлттар Ұйымының Парламенттік Ассамблеясы үшін науқан (CUNPA) 2007 жылы "Шекарасыз демократия" (бұрынғы Демократиялық БҰҰ комитеті) БҰПА жұмысын үйлестіру мақсатымен құрылды және 2017 жылдың маусым айына дейін әлемнің 100-ден астам елінен 1600-нан астам парламент мүшесінің қолдауын алды.

1920-шы жылдар

Бұл идея 1920 жылдары Ұлттар Лигасы құрылған кезде және 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін тағы да көтерілді, бірақ суық соғыс кезеңінде тоқтатылды. Бұрынғы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Мадлен Олбрайт және Нигерияның бұрынғы Сыртқы істер министрі Ибрагим Гамбари төрағалық еткен Дүниежүзілік қауіпсіздік, әділдік және басқару жөніндегі комиссия, "жаһандық институттарда заң шығарушылардың дауысын күшейту арқылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Парламенттік желісін құруға" шақырды. Комиссия бұл желінің "алғашқы құрамы бойынша Дүниежүзілік банк және Халықаралық валюта қорының Парламенттік желісімен, сондай-ақ Дүниежүзілік сауда ұйымының Парламенттік конференциясымен ұқсас болатынын" ұсынады. Әлемдік ұлттар ұйымында парламенттік ассамблея туралы ұсыныстар кем дегенде 1920 жылдарға дейін барып жетеді, осы кезде Ұлттар Лигасының негізін қалаушылар лига құрылымының бір бөлігі ретінде халықтар ассамблеясын қосу жоспарларын қарастырған (бірақ қабылдамаған). Лига мен БҰҰ құрылтай құжаттарында азаматтар мен заң шығарушылардың тікелей қатысуына арналған көптеген механизмдер қарастырылмаған, ЭКОСОС-қа белгілі бір ұйымдарға кеңес беру мәртебесін беруге рұқсат беретін 71-баптан және ратификация мен түзетулерді мүше мемлекеттердің "өздерінің конституциялық рәсімдеріне сәйкес" бекітуін талап ететін XVIII және XIX тараулардан басқа. 1945 жылы британдық саясаткер Эрнест Бевин әлемдік халықтар ассамблеясын құруды ұсынды, ол Парламентте "Дүниежүзі халықтары тікелей сайлайтын және елдер есеп беретін үйді зерттеу қажет" деді.

1940 жылдар

1945 жылғы 16 қазанда БҰҰ Хартиясы күшіне енгенге дейін АҚШ Жоғарғы Сотының зейнеткер судьясы Оуэн Дж. Робертс және Нью-Гэмпширдің бұрынғы губернаторы Роберт П. Басс Нью-Гэмпширдің Дублин қаласында конференция өткізді, ол Дублин декларациясын қабылдады. Декларацияда БҰҰ Хартиясының бейбітшілікті сақтауға жеткіліксіз екендігі айтылып, БҰҰ Бас Ассамблеясын әлемдік заң шығару органына трансформациялау ұсынылды. «Мұндай үкімет барлық халықтар мен ұлттардың тең салмақты өкілдік негізінде қатысатын конституцияға негізделуі керек, ол табиғи және өнеркәсіптік ресурстарды және басқа да факторларды, сондай-ақ халық санын ескереді. Ол мемлекеттердің мемлекет ретінде әрекет етуі және дауыс беруіне негізделген келісімдерге негізделуі мүмкін емес» делінген. Сондай-ақ «соғыстың алдын алу үшін шектеулі, бірақ нақты және жеткілікті билік қажеттігі» туралы айтылды. Гренвилл Кларк және Дублин конференциясына қатысқан басқа да қатысушылар Біріккен Әлемдік Федералистер (БӘФ) және Әлемдік Федералистік Қозғалыста белсенділік танытты. БӘФ соғыстан кейінгі кезеңде бірқатар жетістіктерге қол жеткізді, 23 штат заң шығарушылары ұйымның мақсаттарын қолдаған заң жобаларын қабылдады. Алайда, Маккартизмнің салдарынан көптеген көрнекті мүшелер сенатор Джозеф Маккарти олардың мансабына нұқсан келтірмес үшін отставкаға кетуге мәжбүр болды. Америка Құрама Штаттарында интернационализм коммунизммен байланыстырыла бастады. Салқын соғыс аяқталғаннан кейінгі кезеңде БҰҰ ПАҰ ұсыныстарын қолдауға бірнеше фактор ықпал етті. Үшжақты комиссияның баяндамасында екі қарсылас кеңес – Советтік және АҚШ басқаратын блоктардың ықпалы азайғаннан кейін билік тарап кеткені айтылды. Экономикалық өзара тәуелділіктің артуы, трансұлттық актерлердің көбеюі, әлсіз мемлекеттердегі ұлтшылдық, технологияның таралуы және әлемдік экологиялық проблемалар мен жаппай қырып-жою қаруларын тоқтату сияқты ішкі және халықаралық мәселелердің көбеюі халықаралық ынтымақтастықты дамытуға бұрынғыдан да күштірек себептер туғызды. Демократия кеңінен тарады; 2003 жылы Freedom House 121 сайлау демократиясын санады, бұл 1987 жылғы 66 және 1975 жылғы 30 көрсеткіштен әлдеқайда жоғары (дегенмен 2000-шы жылдардың ортасында бұл үрдіс тоқтап қалған сияқты). Еуропалық Одақ, оның билігі бірте-бірте артып келе жатқан Еуропалық Парламенті бар бірегей мемлекетаралық орган, көпұлтты парламенттің қалай дамуы және жұмыс істеуі мүмкін екеніне әлемге үлгі көрсетті. Дүниежүзілік сауда ұйымы және осыған ұқсас ұйымдар сауда дауларына көбірек араласып, бақылауға алғандай көрінді, бірақ халық алдында жауапкершілікте болмады. АҚШ президенті Билл Клинтон: «Біз халықаралық сауда ұйымдарының ашық түрде жұмыс істеуін қадағалауымыз керек, олар құпия және сынға ұшырауға бейім болмауы тиіс» деді. Жаңа дипломатия қалыптасып келе жатқандай көрінді, онда үкіметтік емес ұйымдар мен үкіметтер Халықаралық қылмыстық сот сияқты жаңа жаһандық институттарды құру үшін ынтымақтасты. АҚШ-тың қоғамдық дипломатия жөніндегі консультативтік комиссиясының төрағасы Гарольд С. Пачиос (Preti, Flaherty, Beliveau & Pachios) былай атап өтті:

2020 жылдар

2018 жылғы шілдеде Еуропалық Парламент Біріккен Ұлттар Ұйымының Парламенттік Ассамблеясын құру туралы ұсынысты мақұлдаған Еуропалық Кеңеске ұсыным қабылдады. Аталған идеяны қолдаушылар БҰҰ Парламенттік Ассамблеясының (БҰҰ ПА) іске асырылуының мүмкін жолдарын ұсынды, олардың ішінде жаңа шарт жасау; БҰҰ Бас Ассамблеясының қарастырылатын органы ретінде БҰҰ ПА құру; Парламенттер аралық одақ немесе басқа да үкіметтік емес ұйымдардан БҰҰ ПА-ның қалыптасуы бар. БҰҰ мүше елдерінің халқы мен экономикалық мүмкіндіктері арасындағы теңсіздікті ескере отырып, дауыс беру квотасын бөлуге қатысты бірнеше ұсыныс талқыланды. БҰҰ ПА жақтастары бастапқыда Ассамблеяға кеңес беру өкілеттіктерін беруді, ал одан кейін БҰҰ жүйесінде оның ықпалын күшейтуді ұсынады.

Іске асыру

БҰҰ Парламенттік Ассамблеясын құрудың бес мүмкіндігі әртүрлі зерттеулерде ұсынылған. Біріккен Ұлттар Ұйымының демократиялық және теңдікті халықаралық тәртіпті қолдау жөніндегі тәуелсіз сарапшысы Альфред Морис де Зайас бірнеше мүмкіндікті былайша сипаттайды:

БҰҰ Жарғысына өзгертулер енгізу

БҰҰ Жарғысын өзгерту, мүмкін, БҰҰ Жарғысының 109-бабына сәйкес Жарғыны қарау конференциясы арқылы, жиі айтылатын мүмкіндік. Луис Сон және Гренвилл Кларк 1958 жылы жарық көрген «Дүниежүзілік құқық арқылы әлемдік бейбітшілік» кітабында да осы мүмкіндік туралы айтқан. Сыртқы саясат қауымдастығының өкілі Пэт Орвистің сөзіне қарағанда, бұл жол қиын, себебі оны БҰҰ мүшелерінің үштен екісі, оның ішінде Қауіпсіздік Кеңесінің бесіз тұрақты мүшесі бекітуі керек. 1945 жылдан бері БҰҰ Жарғысына барлығы бес түзету енгізілді, және олардың ешқайсысы 109-бап арқылы жасалмаған.

БҰҰ Бас Ассамблеясының қосалқы органы ретінде БҰҰ ПАҚ құру

Канаданың Дүниежүзілік федералистік қозғалысы БҰҰ Жарғысының 22-бабына сәйкес, БҰҰ Парламенттік Ассамблеясын (БҰҰПА) БҰҰ Бас Ассамблеясының қосалқы органы ретінде құруға Бас Ассамблеяның құқығы бар екенін мәлімдейді. Эрскин Чайлдерс және сэр Брайан Уркхарт бұл ұсынысты 1994 жылғы «Біріккен Ұлттар Ұйымын жаңарту» кітабында қолдаған. Демократиялық БҰҰ комитеті, БҰҰПА науқанының негізін қалаушысы және директоры Андреас Буммель авторлық құқығына ие «Халықаралық демократияны дамыту» есебінде 22-бап бойынша БҰҰПА құруды немесе Парламентаралық Одақты өзгертуді ұсынды. 2006 жылы Еуропа Кеңесі «БҰҰ-ның парламенттік аспектісін дамытуға маңызды қадам – Бас Ассамблея комитеттеріне кеңес беру функцияларын атқаратын тәжірибелік парламенттік комитет құру болуы мүмкін» деп атап көрсеткен қаулы қабылдады.

Демократиялық жолмен сайланған заң шығарушылардың үкіметтік емес ұйымы.

Дегенмен, Global Action парламентарийлері демократиялық жолмен сайланған заң шығарушылардың үкіметтік емес ұйымын ұсынды. Олардың пікірінше, мұның артықшылығы – (кейде диктаторлық) ұлттық үкіметтермен немесе диктаторлық мүшелері бар әлемдік парламенттік ұйымдармен ынтымақтастыққа қажеттілік болмайды, сондықтан тек демократиялық заң шығарушылар, парламенттер және елдер ғана өкілдік етеді. Дитер Генрих бұл тәсілді былай деп сынға алды: "Егер бұл қандай да бір деңгейде сәттілікке жетсе, азаматтар жақсы жасайтын мыңдаған нақты мәселе бойынша үкіметтерге қысым көрсетуге жұмсалатын ресурстарды, азаматтар тобының күшіне жетпейтін, жаһандық институционалдық құрылымды іске қосуға бағыттайды. Ал нәтижесіндегі ассамблеяның заңдылығы күмәнді болады (ол шын мәнінде кімді білдіреді?) және нақты әлемдік парламенттің эволюциялық бастауы ретінде құндылығы болмайды."

Жеке келісім

"Бір әлем" қорынан Эндрю Штраус жаңа, жеке келісім жасауды ұсынды. Оның сөзінше, мұндай келісімге 20 немесе 30 экономикалық және географиялық тұрғыдан әртүрлі елдердің қатысуымен БҰҰ ПА құрылуы мүмкін, ал келісімді ратификациялаған елдер саны артықша кеңейтуге жол ашады. Штраус атап көрсеткендей, осы әдіспен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы, Халықаралық еңбек ұйымы және Халықаралық қылмыстық сот сияқты көптеген халықаралық ұйымдар құрылған. Нью-Йорк университетінің құқық мектебінің халықаралық құқық профессоры Хосе Энрике Альварес бұл жолмен келісімді жазу үшін толық өкілеттік алған өкілдердің конференциясын өткізуді ұсынады, одан кейін әрбір ел оны ратификациялауы тиіс.

Парламентаралық одақты пайдалану және/немесе қайта құру

Парламенттер аралық одақ (ПАҰ) – 2002 жылы бақылаушы мәртебесі берілген ұйым. Сонымен қатар, ПАҰ Бас хатшысы Андерс Б. Джонсонның 2005 жылғы мақаласында: «Қолданыстағы үкіметтік Бас Ассамблеямен қатар жеке парламенттік ассамблея құрудың ешқандай маңызды практикалық немесе саяси мәні жоқ» делінген. Парламенттер аралық одақ кейде реформаланған ПАҰ-ны БҰҰ Парламенттік Ассамблеясының (UNPA) орнына қолдап, «Одақтың қажетті тәжірибесі бар, және одан артық бюрократияға жол беруге болмайды» деген пікір білдірген. Дегенмен, көптеген ұлттық парламенттер қазіргі таңда ПАҰ мүшесі емес.

Құзыреті

CUNPA БҰҰ-ның консультативтік орган ретінде басталуын, оның өкілеттіктері тікелей сайланатын ассамблеяға айналған кезде кеңейтілетінін ұсынады: «Адамдар біртіндеп БҰҰ-ға және БҰҰ жүйесінің ұйымдарына қатысты нақты ақпарат алу, қатысу және бақылау құқықтарымен қамтамасыз етілуі керек». «Азия-Тынық мұхиты заң және саясат» журналында бұл идеяның алғышарттары ретінде британдық парламент, француздық Генерал-штаттары, АҚШ Конгресі және Еуропалық парламент сияқты жүйелер келтірілген, олардың барлығында уақыт өте келе билік тікелей сайланған лауазымды тұлғаларға ауысты: «Бұрын жас демократия әрқашан биліктің шындығымен келісуге және мүмкіндігінше бірте-бірте дамуға мәжбүр болды. Бұл көбінесе парламенттік құрылымдағы «демократиялық емес» қосымша палата түрінде жүзеге асырылады. Осылайша, Ұлыбританияда «жалпы халықтың» қарулы және ақсүйектердің билігі мен мүдделерімен келісім жасау қажеттілігі Лордтар палатасын, сондай-ақ Халықтар палатасын қамтитын екіпалаталы жүйені қажет етті. Француздық Генерал-штаттары «штаттар» немесе функционалдық бөлек палаталар сияқты ұқсас билік блоктарын қамтыды, ал АҚШ Сенаты халық саны аз штаттардың мүдделерін қажетті компромисске ұмтылып, халық саны көп штаттардың «демократиялық су басуына» ұшыраудан сақтау қажеттілігін көрсетті». Әлемдік федералистер үкіметтер емес, халықтардың демократиялық одағын Ұлттар Ұйымы Жарғысының кіріспе сөздерінде «Біз халықтармыз» деп айту арқылы ұсынатынын жиі атап көрсетеді. Бұл сезімді Тео ван Бовен білдірді: «БҰҰ Парламенті үшін науқанда көзделген демократиялық Біріккен Ұлттар Ұйымы Біріккен Ұлттар Ұйымының «Біз халықтармыз» деген атынан жарияланған Ұлттар Ұйымы Жарғысының заңдылығын күшейтеді». Әлемдік федералистер әдетте өкілетті демократиялық жиналысты соғыстың алдын алу құралы ретінде қарастырады, өйткені ол әркімге саяси мақсаттарын іске асырудың бейбіт жолын ұсынады. Мысалы, Уолтер Кронкайт: «Келесі бірнеше жылда біз әлемдік қауымдастықтың негізгі құрылымын қазіргі анархиялық соғыс жүйесінен және одан да жойқын қару-жарақтан БҰҰ-ның демократиялық федерациясы басқаратын жаңа жүйеге өзгертуіміз керек» деді. Бірақ, кейбір адамдар әлемдік парламент идеясына қарсылық білдіреді. 2007 жылы BBC жүргізген 12 000-ға жуық респонденттен тұратын сауалнамада: «Елдердің халқына пропорционалды дауыс беру жүйесіне және әлемдік парламенттің міндетті саясат қабылдауға қабілетті болатын жаһандық парламентті қаншалықты қолдайсыз?» деп сұрады. Сауалнамаға қатысқандардың 19,1% «Өте мүмкін емес – бұл жаман идея» деп жауап берді; 14,9% «Қате мүмкін емес – бірақ жұмыс істеуі мүмкін» деп жауап берді; 23,1% «Қате мүмкін – бірақ шарттармен» деп жауап берді; ал 14,4% «Өте мүмкін – бұл жақсы идея» деді. Сауалнама елдер бойынша бөлінді, АҚШ және Австралия ең күшті қарсылық көрсетті. UNPA-ға қарсы күрес құрамында АҚШ Конституциялық партиясы сияқты саяси ұйымдар және 2008 жылғы АҚШ президенттікке үміткер Рон Пол сияқты саясаткерлер бар. Олар егемендік мәселесіне байланысты Біріккен Ұлттар Ұйымынан және басқа да көпжақты ұйымдардан шығуды қолдайды. Канадалық Акция партиясының жетекшісі Конни Фогал да UNPA-ға қарсы шығып, былай деді: «НДП және Жасылдар партиясын осыған қатысушылар ретінде көру өте қызықты. Бұдан басқа, Еуропалық ассамблея бюрократиялық шешімдерді бекіту механизмі болып шықты. Бұл демократия емес». Сонымен қатар, Civicus мақаласында ескертіледі: «Қоғамдық қоғамға қарсы күтілмеген қарсылықпен (БҰҰ Бас Ассамблеясының төрағасы Ян Элиассонның үрдісті теріске шығару үшін жасаған жақсы күш-жігеріне қарамастан) БҰҰ-ға азаматтардың қатысуы тез төмендеп барады. Жалпы алғанда, мүше мемлекеттердің қазіргі уақытта Парламенттік Ассамблея құру туралы ойлауға көңілдері келмейді деп болжауға болады». Герберт В. Бриггс БҰҰ ПАҰ халықаралық құқықты өзгертпей-ақ БҰҰ АЖ-ның қосалқы органы ретінде құрылуы мүмкін, бірақ оған міндетті заңнаманы қабылдау өкілеттігін беру үшін БҰҰ Жарғысына түзетулер енгізу немесе жаңа шарт жасау қажет екенін атап өтті. БҰҰ Бас Ассамблеясы БҰҰ мүшелерін қабылдау, тоқтату және шығару, бюджетті бекіту және БҰҰ-ның басқа органдарына мүшелерді сайлауда рөл атқарады, бірақ БҰҰ Жарғысының IV тарауында көрсетілген оның өкілеттіктері негізінен консультативтік сипатта. Бұларға «әңгімелесу», «ұсыныстар жасау», «есептеу», «Қауіпсіздік Кеңесінің назарын жағдайларға аудару», «зерттеулер жүргізу», «есептерді қабылдау» және т.б. сияқты, сондай-ақ «өз функцияларын орындау үшін қажетті деп санайтын қосалқы органдар құру» өкілеттігі кіреді. Жарғыда БҰҰ Бас Ассамблеясы өзінің иеленбеген өкілеттіктерді делегациялауға рұқсат бермейді. Ал 25-бапта «Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшелері Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдерін қабылдауға және орындауға келіседі» делінгенімен, БҰҰ АЖ ұсыныстарын орындауға мүшелердің міндеттемесі жоқ. Екінші жағынан, Жарғының 13(1)(a) бабы БҰҰ АЖ-ға «халықаралық құқықтың прогрессивті дамуын және оны кодификациялауды ынталандыруды» жүктеген. Оскар Шактердің пікірінше, мемлекеттік келісімдерді ратификациялау арқылы дәстүрлі халықаралық құқық жасау процесі бүгінде жеткілікті ме деген сұрақ туындайды: «Дәстүрлі жағдайлар бойынша кедендік құқық процесі технологиялық дамулар, демографиялық және қоршаған ортаға тигізетін әсерлер, әлеуметтік әділетке қатысты көзқарастардың өзгеруі немесе халықаралық бизнестің көптеген талаптары тудыратын көптеген мәселелерді шешу үшін қажетті жалпы әрекетке жауап бере алмайды. Бұл мәселелердің барлығы көпжақты келісімдер арқылы шешілуі мүмкін болғамен, келісімдерді жасау процесі көбінесе күрделі және баяу болады, ал БҰҰ резолюцияларын оңай қабылдауға болады». Теңіз құқығының заңы – көптеген елдер ратификациялаған, бірақ АҚШ-та әлі де қабылдалмаған келісімнің мысалы (бірақ Като институты кешігуді жақсы нәрсе деп санайды). Джордж Монбиот: «Халықаралық заң шығарушы органның болмауы халықаралық сот органдарының (мысалы, құрылған қылмыстық соттың) құқықтық негізін әлсіретеді. Гаага мен Арушадағы соғыс қылмыстарына қатысты соттардың төрағалары мәселені шешу үшін заңды өзі жасауға мәжбүр болды» деп мәлімдейді. БҰҰ АЖ-ға заң шығару өкілеттігін беру ұсыныстары – әлемдік мемлекеттердің, халқының және экономикалық өндірісінің үлесін құрайтын елдер қабылдаған БҰҰ АЖ резолюцияларын міндетті етуге бағытталған «міндетті үштік» идеясы сияқты – көп ілгерілемеді. Генрихтің сөзіне сәйкес, UNPA құрылғаннан кейін оны өкілеттендіру үшін қолдау жинау оңайырақ болады. Ассамблеяның өзінің мүшелері БҰҰ Жарғысына түзетулер енгізу арқылы оны Бас Ассамблеямен қатар «басты органға» айналдыру арқылы оның дамуын ілгерілетуде маңызды рөл атқарады деп күтілуде. Саяси білімімен, ұлттық үкіметтерінің жоғары деңгейлеріне қол жеткізуімен және әлемдік қоғамдық пікір мен БАҚ-тағы беделімен UNPA-ның саясаткерлері ассамблеяның соңғы трансформациясын ұйымдастыру үшін күшті және тұрақты саяси күшке айналады деп күтілуде. және оның өзінің аудиторлары тиімділікті қамтамасыз етуге жеткіліксіз ішкі бақылауларға ие екенін көрсетті. Штраус БҰҰ ПАҰ тыңдалымдар өткізу, есептер жариялау және резолюциялар қабылдау арқылы БҰҰ-ның басқа органдарына бақылау жүргізе алатынын айтады. Африкалық парламенттің резолюциясы бұл сезімді білдірді: «Егер демократия ұлттық басқаруды заңдастыру және жақсартудың маңызды құралы болса, ол халықаралық ұйымды заңдастыру және жақсартудың ең сенімді жолы болып табылады, оны қатысуды арттыру арқылы ашық және жауапкершілікке айналдырады». Property and Environment Research Center есебінде Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымындағы өзгерістер халықаралық реттеу биліктің тармақтары арасындағы тепе-теңдікті қалай жоятынының тағы бір мысалы екені айтылады: «Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы 1961 жылғы шарт арқылы құрылды, ол АҚШ-та ратификацияланды...».

Сайлау стандарттары

Тікелей сайланатын БҰҰПА Еуропалық Парламент (ЕП) мысалына сәйкес ортақ сайлау стандарттарына ие болуы мүмкін. Еуропалық Парламент пропорционалды өкілдік сияқты бірнеше ең төменгі талаптарды қабылдады, оларды әр мүше ел өкілдікке ие болу үшін сақтауы тиіс. Шварцберг "сайлаудың мүмкіндігінше тең жағдайда өтуін қамтамасыз ету үшін" кәсіби сайлау комиссиясын құруды ұсынады. Шварцбергтің ұсынысы бойынша комиссия бірнеше өкілеттіктерге ие болады, соның ішінде әділдік қағидаларын белгілеу, әділдік критерийлеріне сәйкестікті алдын ала анықтау және осы критерийлер орындалмаған жағдайда дауыс беруді тоқтату. Ол сайлаудың жарамды деп танылуы үшін талаптарға сай болуын ұсынады, мысалы, бастапқыда 20% дейін төмендетілуі мүмкін ең төменгі қатысу деңгейі, содан кейін біртіндеп арттырылады.