Кіріспе
Классикалық Рим өркениетіндегі әлеуметтік институт. Ежелгі Римдегі неке (конубиум) қоғамның негізгі институты болды және римдіктер оны негізінен отбасылық одақтар құру құралы ретінде пайдаланды. Римдік неке моногамдық институт болды: Рим азаматтары бір уақытта тек бір жұбайға ие бола алатын, бірақ ажырасып, қайтадан үйленуге рұқсат етілді. Грек-рим өркениетіндегі осы моногамия түрі демократиялық және республикалық қала мемлекеттерінің салыстырмалы теңдігінен туындаған болуы мүмкін. Ерте христиандық осы моногамдық некенің идеалын қабылдады және оны көптеген кейінгі Батыс мәдениеттерінде маңызды элемент ретінде сақтап келді. Римдік неке мифтерде де алдын-ала болған. Сабин әйелдерін ұрлау, күйеуге алып қашудың ежелгі дәстүрінің көрінісі болуы мүмкін. Римнің Сабин көршілері Ромулдың және оның ер адамдардан құралған иммигранттар тобының аралас некеге түсу туралы ұсыныстарын (конубиум) қабылдамады. Ливийдің сөзіне сүйенсек, Ромул және оның адамдары Сабин қыздарын ұрлап алып, оларға құрметті неке уәде етті, онда олар мүлікке, азаматтыққа және балаларға ие болар еді. Некелер отбасыларға экономикалық және саяси байланыстар мен одақтар құруға көмектесті. Матримониум, ағылшын тіліндегі «неке» сөзінің түбірі, әйелдердің аналар (матер) ретінде заңды балалар тудыратын, соңында ата-аналарының мүлігіне мұрагер болатын рөлін анықтады. Некенің ең көне түрі, дәстүрлі түрде патрицийлер әлеуметтік тобына арналған, күйеудің әйелі мен оның мүлкін басқару құқығын талап етті. Кейінірек даму кезеңдерінде күйеуге берілген мүлік әйелдің өзінің бақылауында қалды; екі тараптың да ресурстары мұрагерлік мүлік құрады. Республика дәуірінде неке, ажырасу және неке адалдығын бұзу мәселелері қатысты отбасылардың өздері шешетін мәселелер болды. Кейінгі Республика және ерте Империя кезеңдерінде неке және туу көрсеткіштерінің төмендеуі мемлекеттік араласуға әкелді. Зинақорлық қылмыс деп есептелді, оған азамат әйелдер ажырасу, айыппұл салу және әлеуметтік статусынан төмендету арқылы жазаланды; ер адамдардың жыныстық қатынасы тек үйленген азамат әйелмен болған жағдайда ғана зинақорлық болып саналды. Отбасыларға мүмкіндігінше көп бала табу үшін қаржылық ынталандырулар да ұсынылды. Екі шараның да тиімділігі төмен болды.
Marriage in ancient Rome (conubium) was a fundamental institution of society and was used by Romans primarily as a tool for interfamilial alliances. Roman marriage was a monogamous institution: Roman citizens could have only one spouse at a time but were allowed to divorce and remarry. This form of monogamy in Greco Roman civilization may have arisen from the relative egalitarianism of democratic and republican city states. Early Christianity embraced this ideal of monogamous marriage, and perpetuated it as an essential element in many later Western cultures. Roman marriage had precedents in myth. The abduction of the Sabine Women may reflect the archaic custom of bride abduction. Rome's Sabine neighbours rejected overtures of intermarriage (conubium) by Romulus and his band of male immigrants. According to Livy, Romulus and his men abducted the Sabine maidens but promised them honorable marriage, in which they would enjoy the benefits of property, citizenship, and children. Marriages helped families to build economic and political bonds and alliances. Matrimonium, the root of the English word matrimony, defined the role of wives as mothers (matres) who would produce legitimate children, as eventual heirs to their parents' estates. The most ancient form of marriage, traditionally reserved to the Patrician social class, claimed the husband's right to control his wife and her property. In later developments, the bride retained control over her dowry; the resources of both parties formed a heritable estate. During the Republican era, marriage, divorce and adultery were matters dealt with by the families concerned. Falling marriage and birth rates in the Later Republic and early Empire led to state intervention. Adultery was made a crime, for which citizen women could be punished by divorce, fines and demotion in social status; men's sexual activity was adultery only if committed with a married citizen woman. Families were also offered financial incentives to have as many children as possible. Both interventions had minimal effect.
Римдік неке шарттары
Неке (конюбиум) римдік қоғамның негізгі институттарының бірі болды, себебі ол екі адамды ғана емес, екі отбасын біріктірді. Римдіктер некені заңды ұрпақтарды өрбіту мақсатымен, яғни мүлік, мәртебе және отбасылық қасиеттерді ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу үшін құрған. Ежелгі Римде неке қатаң моногамдық институт болды: рим заңына сәйкес, римдік азамат, ер немесе әйел, бір уақытта тек бір жұбайға ие бола алатын. Моногамия практикасы гректер мен римдіктерді ежелгі өркениеттерден ерекшелендірді, онда әдетте элиталық ерлерде бірнеше әйел болған. Уолтер Шейдель грек-рим моногамиясы қала-мемлекеттерінің демократиялық және республикалық саяси жүйелерінің салыстырмалы теңдігінен туындаған болуы мүмкін деп санайды. Моногамдық институттың бұл ерекшелігі кейінірек ерте христиандықпен қабылданып, Батыс мәдениетінде идеал ретінде жалғасты. V ғасырдың басында Августин оны «римдік дәстүр» деп атады. Неке мифтік тұжырымдамалармен байланысты, оның бастауы Сабин әйелдерін басып алу оқиғасынан басталады, бұл қалыңдықтарды күштеп алудың көне дәстүрін көрсетеді. Ромул және оның еркек иммигранттар тобы Сабиндерден конюбиумды, яғни бірлескен некеге заңды құқықты алу үшін Сабиндерге жүгінді. Ливийдің айтуынша, Ромул мен оның серіктері Сабин қыздарын басып алды, бірақ оларға құрметті некеге тұруға уәде берді, онда олар мүлік, азаматтық және балалардың иеленуіне құқылы болады. Рим заңына сәйкес, ең үлкен жастағы ер адам, «отбасы әкесі» (pater familias), балаларына және, белгілі бір дәрежеде, әйеліне толық билікке (patria potestas) ие болды. Оның үйі оның «қолында» (сөзбе-сөз мағынасында) екендігі түсінілді (manus). Ол балалары үшін жақсы және лайықты жұбай табуға құқылы және міндетті болды және олардың кәмелетке толмаған кезінде олардың некелерін ұйымдастыра алатын. Ата-анасының мүддесін қорғау үшін, элитаның ұлдары әкелерінің жолын жалғап, қоғамдық өмірге қатысуы керек, ал қыздары беделді отбасыларға үйленуі керек. Егер қыз ұсынылған күйеудің жаман мінезді екенін дәлелдей алса, ол некеден бас тарта алатын. Некеге тұруға заңды жас қыздар үшін 12, ал ұлдар үшін 14 жас болды. Римдік әйелдердің көпшілігі жасөспірім кезінде жиырма жастағы жігіттерге үйленді. Римдік әдеп-ғұрыптарында үйленген қыздың әкесіне деген қарым-қатынасы, тіпті күйеуінің мүддесіне қарсы болса да, құрметті және мойынсұнғыш болуы идеалданған. «Құрмет» әрқашан абсолютті болған жоқ. Марк Туллий Цицерон қызын алғашқы екі рет үйлендіргеннен кейін, Долабеллаға үйлену таңдауын мақұлдамады, бірақ оны тоқтатуға күші жетпеді. Қыздар өмір бойы туған әулеттік атын (nomen) сақтап қалады, ал балалар әдетте әкесінің атын алғанмен, кейбіреулері анасының әулеттік атын өз атына қоса алатын. Ерте Империяда қыздардың заңдық жағдайы ұлдардан ешқандай айырмашылыққа ие болмады, егер әкесі мүлікті бөліп бермей кетсе, екеуі де отбасылық мүліктің үлесін мұраға ала алатын.
Неке туралы заңдар
Ертедегі рим заңдары некелердің үш түрін мойындады: confarreatio, сопақша нанмен (panis farreus) бөлісу арқылы белгіленетін неке; coemptio, «сатып алу арқылы» жасалатын неке; және usus (бірге тұру арқылы). Патрициандар әрқашан confarreatio арқылы үйленсе, ал плебейлер coemptio немесе usus арқылы үйленді. Соңғы жағдайда әйел жылына бір рет үш күн қатарынан күйеуімен бірге тұрмау арқылы оның заңдық билігінен құтыла алатын. Ерте Республиканың элиталық отбасыларында манустық неке қалыпты жағдай болды. Қалыңдық әкесінің манусынан («қолынан») күйеуінің манусына өтетін, еркек потестасының (биліктің) бір немесе басқа түрінде қалатын. Манустық неке институционалды түрде теңсіздікке әкелді. Юлий Цезарь заманында ол көбінесе «еркін» некеге алмастырылды. Әйел күйеуінің үйіне көшкенде, ол әкесінің заңдық билігінде қала беретін, бірақ күнделікті өмірін оның тікелей бақылауында өткізбейтін, ал күйеуі оған заңдық билік жүргізе алмайтын. Бұл рим әйелдерінің көптеген ежелгі мәдениеттерге және тіпті қазіргі заманға дейін салыстырмалы түрде тәуелсіздікке ие болуының бір факторы болды. Еркін неке көбінесе тең немесе шамалы тең мәртебелі екі азаматты немесе азамат пен латын құқықтарына ие адамды қамтыды. Кейінгі Империя кезеңінде және ресми рұқсатпен әскери азаматтар мен азамат емес адамдар заңды түрде некеге тұруға құқылы болды. Заң бойынша, ерлі-зайыптылардың мүлігі толық бөлінгендіктен, олардың арасындағы сыйлықтар шартты қарыз ретінде танылды. Егер жұбайлар ажырасып кетсе немесе тіпті бөлек тұрса, сыйлық берген адам оны қайта алып қоюға құқылы болды. Республиканың құлауынан кейін, неке, бала тәрбиесі және зинақорлыққа қатысты заңдар Августтың mos maiorum (дәстүрлі әлеуметтік нормалар) құндылықтарын қалпына келтіру бағдарламасының бөлігі болды, сонымен бірге ол Рим мемлекетінің принцепсі және патер фамилиясы ретінде өзінің билігін нығайтты. Некеге тұру және қайта үйлену жиілігі азайды, азаматтардың туу көрсеткіші төмендеді, әсіресе бай, демалысқа көбірек уақыт бөлетін топтар арасында. Августтың неке және отбасылық өмірге қатысты заңдары некеге тұруға, балалы болуға шақырып, зинақорлықты қылмыс ретінде жазалады. Жаңа заң отбасы мен мемлекетке деген дәстүрлі, моральдық міндетті ресми түрде бекітіп, күшінде ұстады. 25-тен 60 жасқа дейінгі барлық ерлер мен 20-дан 50 жасқа дейінгі барлық әйелдер үйленуге және балалы болуға тиіс болды, әйтпесе олар өз байлықтарына пропорционалды түрде қосымша салық төлеуге міндетті болды. Осылайша, жоғары сынып өкілдері ең көп шығынға ұшырады. Үш баласы бар азаматтар мен төрт баласы бар босатылған адамдар салықтан босатылды. Сенаторлар, босатылған әйелдер, құлдар мен азаматтар арасындағы некелер заңсыз деп жарияланды. Мұндай қатынастардан туған балалар заңсыз, азамат емес және мұрагерлік құқығынан айырылды. Үш немесе одан да көп бала туған әйелге ius liberorum негізінде заңдық тәуелсіздік берілуі мүмкін еді. Бұл заңдар жақсы қабылданылмады. Олар 9 жылы Lex Papia Poppaea арқылы өзгертілді. Ақырында, олардың көп бөлігі Константин мен кейінгі императорлар, соның ішінде Юстиниан тұсында жойылды немесе қолданылмай қалды. Классикалық кезеңдегі жоғары орта тапқа тән үйлену тойы confarreatio-дан гөрі беделді болмаса да, біршама сәнді болуы мүмкін еді. Бұл мұқият жоспарланған. Кейде күйеу мен қалыңдық үйлену алдында бір-біріне сыйлықтар алмастыратын. Сондай-ақ, үйлену тойына құрбандық шалынды, көбінесе шошқа таңдалды. Тойдан кейін күйеу кешкі ас ұйымдастырды, ал қалыңдық жаңа үйінің Ларияларына және басқа да үй құдайларына құрбандық берді.
Қалыңдық
Жарагер (латынша dos, сыйлық) – әйелдің отбасы күйеуіне үй шаруашылығы шығындарын жабу үшін төлейтін төлем. Бұл міндетті емес, көбінесе дәстүр бойынша жасалатын жағдай еді. Ежелгі папирустардағы мәтіндерде жарагерге жер, құлдар, зергерлік бұйымдар, тұрмыстық заттар, айналар және киімдер кіретіні көрсетілген. Неке бойында жарагер күйеудің меншігінде болған, бірақ оны пайдалану шектеулі еді. Егер неке ажырасумен аяқталса, жарагер әйелге немесе оның отбасына қайтарылатын. Күйеу ажырасуға себеп болатын қылмыс жасаса, жарагерден кез келген үлес алу құқығынан айырылатын. Әйелдің кінәсіздігімен неке аяқталса, жарагер оған қайтарылатын. Егер баласы бар әйел немесе ер ажырасуға бастама көтерсе, оның жұбайы балалардың қажеттіліктерін қамтамасыз ету және болашақтағы мұраны алу үшін жарагердің бір бөлігін талап ете алатын. Dos recepticia – жарагерді пайдалану және қайтару шарттары алдын ала келісілген жағдай. Dos profecticia жарагерді әйелдің әкесі немесе отбасының басшысы берген, оны сыйға беруші немесе ажырасқан әйел қайтарып алуға құқылы. Dos adventicia жарагері икемдірек болды; оны әйел бере алатын, бірақ ол әкесінен келіп, күйеуінің қарызын төлеу үшін қолданылатын. Әйел ажырасса, бұл жарагерді қайтарып алатын, ал қайтыс болса, күйеуі оны өздігінен сақтап алатын.
Ажырасу
Заң бойынша ажырасу ресми түрде қарастырылмады; әйел қалың малын алып, күйеуінің үйінен кетіп қалады. Римдік ерлер әрқашан әйелдерінен ажырасу құқығына ие болды; *pater familias* өзінің билігіндегі кез келген жұпты ажырастыруға бұйыра алатын. Тарихшы Валериус Максимустың айтуынша, ажырасу б.з.д. 604 жылға дейін немесе одан ертерек болған, ал он екі тақтадан тұратын ерте республикалық заң кодексі осыған мүмкіндік берді. Ажырасу, егер ол әлеуметтік нормаларға (mos maiorum) сәйкес болса, әлеуметтік жағынан қабылданды. Цицерон мен Юлий Цезарь заманында ажырасу кең таралған және "ұятсыз" саналды, бұл әлеуметтік ұят емес, әңгімелерге арналған тақырып болды. Валериус Люций Аннийдің әйелімен ажырасу үшін достарымен кеңеспегеніне наразылық білдіргенін айтады; яғни ол бұл әрекетті өзінің мақсаттары үшін жасады және оның әлеуметтік байланыстарына (amicitia және clientela) тигізетін әсерін ескермеді. Осылайша, б.з.д. 307 жылы цензорлар оны моральдық бұзықтық үшін Сенаттан шығарып салды. Дегенмен, басқа мәліметтерде алғашқы ажырасу б.з.д. 230 жылы болғаны айтылады. Осы кезде Галикарнас Дионисий "Спурий Карвилий, беделді адам, әйелін баласыз болғаны үшін бірінші болып ажырастырды" деп жазды. Бұл, әдетте, б.з.д. 234 және 228 жылдары консул болған Спурий Карвилий Максимус Руга болған. Деректер шатастырады. Ер адам әйелді ізгіліксіздік, маскүнемдік немесе үй кілттерінің көшірмесін жасау үшін де ажырастыра алатын. Шамамен II ғасырда әйелдер күйеулерінен ажырасу құқығына ие болды. Ажырасу екі тараптың бірінің неке арқылы құрылған заңды отбасылық одағын бұзады, ал қайтадан неке құру экономикалық немесе саяси жағынан тиімді серіктестіктердің жаңа жиынтығын құруы мүмкін. Жоғары санаттағы ерлер мен әйелдер бірнеше рет қайтадан некеге тұруы мүмкін. Жесір күйеу үшін күту мерзімі белгіленбеген, бірақ әйелдің қайтадан үйлену алдында он ай көрінуі әдеттегідей болды. Бұл мерзім жүктілікке мүмкіндік береді: егер әйел күйеуінің өлімінен бұрын жүкті болса, он айлық мерзім баланың әлеуметтік жағдайына және мұрагерлік құқығына әсер ететін әкелік туралы сұрақтар тудырмайды. Жүкті әйелдерге үйленуге тыйым салынбаған, және белгілі жағдайлар бар: Август Ливияға бұрынғы күйеуінің баласын күтіп жатқанда үйленді, ал Папалар алқасы баланың әкесі анықталған жағдайда бұл рұқсат етіледі деп шешті. Ливияның бұрынғы күйеуі тіпті тойға қатысты. Әдетте, жоғары санаттағы некелер саяси немесе мүліктік себептермен жасалғандықтан, осы салаларда мүлігі бар жесір немесе ажырасқан әйел қайтадан некеге тұруға көп кедергілерге тап болған жоқ. Ол алғаш рет үйленетін келінге қарағанда заңды түрде азаттыққа ие болуы және күйеуді таңдауда өз пікірін білдіруі мүмкін. Республиканың соңғы азаматтық соғысы кезінде әскерге қолбасшылық еткен және монетада суреті бар алғашқы римдік әйел болған Фулвияның некелері оның саяси көзқарастары мен амбицияларын көрсетеді деп есептеледі: ол алдымен Цицеронмен ұзақ созылған қақтығыстан кейін көшеде өлтірілген популист Клодий Пулхерге; содан кейін Скрибоний Куриоға, оның өлімі кезінде Юлий Цезарға келген идеологиялық сенімділігі аз тұлғаға; және соңында Марк Антонийге, республикалық олигархтардың соңғы қарсыласы және Римнің болашақ бірінші императорына үйленді. Көптеген әйелдер күйеуінің өлімінен немесе ажырасудан кейін қайтадан үйленуге ынталандырылды; және жоғары өлім-жітім көрсеткіші, төменгі орташа өмір сүру ұзақтығы және жоғары ажырасу көрсеткіші жиі немесе бірнеше рет қайтадан үйленуге әкелді. Некеде бала күтілгендіктен, әр жұбай жаңа одаққа кем дегенде бір бала әкелетін. Осылайша, қайтадан некелесу ежелгі Рим қоғамында отбасылардың ерекше бірігуін тудырды, онда балалар өгей ата-аналардың ықпалына түсті және кейбір жағдайларда өгей аналар өгей балаларынан жас болды. Августтың билігі кезінде қабылданған заң тіпті жесірлер мен жесірлердің туыстарынан басқа адамдардан мұра алуы үшін қайтадан үйленулерін талап етті. Некедегі адам неке адалдығын бұзған жағдайда, оның серігі басқа еркектің әйелі немесе тұрмысқа шықпаған қызы болған. Рим тарихының әр кезеңінде жаза әртүрлі болған және жағдайларға байланысты. Республика кезінде (509–27 ж.б.д.) неке адалдығын бұзуға тыйым салу және қатаң жазалау туралы айтылса да, тарихи дереккөздер оларды архаикалық қалдықтар ретінде қарастырғанын және оларды мінез-құлықтың нақты бейнесі ретінде түсіндіруге болмайды деп болжайды. Ажылық әдетте отбасылардың жеке мәселесі болып саналды, соттардың назарына талап ететін ауыр қылмыс емес, бірақ кейбір жағдайларда әйелдердің ізгіліксіздігі мен жыныстық бұзушылықтары аэдилдердің қарауына берілді. Катонның (б.з.д. II ғасыр) айтуынша, күйеу әйелін ізгіліксіздікпен ұстап алған жағдайда оны өлтіруге ежелгі құқығы (ius) болған. Бұл "құқықтың" болуы күмәнді; егер ол болған болса, ол заң емес, әдет-ғұрып болған және тек *manus* некесіндегілерге ғана қатысты, ол Кейінгі Республикада (147–27 ж.б.д.) жоғалып кеткен, онда үйленген әйел әрқашан өз отбасының құрамында болып қалатын. Республика кезінде әйелді ізгіліксіздігі үшін әке немесе күйеу өлтіргенін растайтын деректер жоқ. Дегенмен, ізгіліксіздік ажырасуға жеткілікті себеп болды, және егер әйел кінәлі болса, күйеу оның қалың малының бір бөлігін сақтап алатын, бірақ оны одан да аз қылмыстық әрекеттер үшін айырғаннан көп емес. Августтың б.з.д. 18 жылы қабылдаған моральдық заңнамасының бір бөлігі болып табылатын Lex Iulia de adulteriis ("Зина жасау туралы Юлий заңы") некедегі адамдардың некеден тыс қарым-қатынастарын жазалауға бағытталған. Жазаны орындау *paterfamilias* – үйдің еркегінің құзырында болды, оның заңдық және моральдық билігіне зина жасаған адам бағынышты болды. Әке өз үйінде немесе күйеу баласының үйінде әйелінің зина жасағанын білсе, ол әйелді де, оның жарына да өлтіруге құқылы болды; егер ол олардың біреуін ғана өлтірсе, оны кісі өлтірумен айыптай алатын. Әкенің билігін жарияласа да, жазаның қатаңдығы оны сақтап қалуға әкелді, өйткені осы жаза орындалған жағдайлар сирек кездеседі, Августтың өзінің қызына қарсы жасаған әрекеті ең танымал болды. Күйеуінің жарына зина жасаған адам құл немесе *infamis* болса, оны өлтіруге құқылы болды, бұл, мүмкін, техникалық жағынан еркін және римдік азаматтарға берілетін стандартты құқықтық қорғаудан шығарылған адам. *Infames* құқық бұзушылар, актерлер мен бишілер сияқты ойын-сауықпен айналысатындар, жыныс жұмыскерлері және гладиаторлар кірді. Ол әйелін өлтіруге құқылы емес еді, өйткені ол оның заңдық билігінде болған жоқ. Егер күйеу іске қатысы бар екенін білсе және ештеңе жасамаса, ол оны жыныстық қанағаттандыруға (lenocinium, leno, "құдайдан") айыпталуы мүмкін. Егер өлім жазасы орындалмаса және зина туралы айыптаулар қойылса, үйленген әйел мен оның жары қылмыстық жазаға тартылды, әдетте зина жасаған адамның мүлкінің жартысы, әйелдің мүлкінің үштен бірі және оның қалың малының жартысы тәркіленді; әйел некеге келгенде немесе некеде алған кез келген мүлік ажырасудан кейін оның меншігінде қалды. Зина жасаған әйелге қайтадан үйленуге тыйым салынды. 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басындағы гиноцентрлік көзқарас махаббатты элитаның зиялы, тәуелсіз әйелдеріне саяси мақсатта жасалған некелерден тыс эмоционалды мағыналы қарым-қатынастар құруға мүмкіндік берген жол ретінде қарастырды. Дегенмен, мұндай зина эпидемиясы болмаған болуы мүмкін; заңды қоғамды қорқытатын нақты проблеманы шешу үшін емес, Августтың қоғамдық бақылау құралы ретінде түсіну керек, ол мемлекетті және, оның кеңейтімі бойынша, өзін барлық Римге *paterfamilias* рөлінде бейнеледі. Ұятты...
Бір жынысты некелер
Императорлық дәуірде ерлер арасындағы бір жынысты некелерге қатысты бірнеше сілтемелер бар. Бұл үйлену тойлары әдеби көздерде, мысалы, Марциал, Ювенал және императорлық тарихшыларда көбінесе мазаққа түсірілгенімен, қатысушылардың сезімдері тіркелмеген. Адамдардың мағыналы міндеттемелерді білдіргенін жоққа шығаратын ешқандай дәлел жоқ; тіпті, екі ер адам арасындағы некелік одақ Рим құқығы бойынша заңды неке (iustum matrimonium) саналмаған. Спор, жас құл, кастрацияланып, Неронның әйелі сияқты қарастырылған. Ювеналдың екінші сатирасында екі еркек гомосексуалды қарым-қатынаста болады, біреуі әйел рөлін ойнап, қалыңдық киімін киеді. Федрдің адамдардың жаратылуы туралы сипаттамасы әйелдер арасындағы бір жынысты қарым-қатынастарды түсіндіру үшін көп рет пайдаланылған. Көбінесе бір адам еркек, екіншісі әйел сияқты бейнеленген жұп ретінде көрсетіледі. Римдегі бір жынысты одақтардың белгілі мысалдарының бірі – император Элагабалдың Hierocles есімді құл атты қожайынға немесе Zoticus есімді Смирналық спортшыға үйленгені туралы айтылады; Кассий Дионың сөзіне сүйенсек, бұл қарым-қатынастарда Элагабал әйел, сүйікті және патшайым деп аталған. Элагабалдың заңды түрде үйленгені күмәнді. Константин мен Констанстың Теодосиан кодексіндегі конституциясынан бір жынысты некелер туралы мәліметтер бар. Кодекске сәйкес, ер адам қалыңдықтай үйленген. Теодосиан кодексіндегі мәтін гомосексуалды қарым-қатынасқа және оның некелік байланыс ретінде бейнеленуіне сілтеме жасай алады. Екі ер адамның некелесу рәсімін тыйым салудың құқықтық процесі императорлық конституцияда нақты көрсетілген, бұл ежелгі римдік қоғамда некелердің болғанын дәлелдейді.