1115 ж. Германиядағы Вельфесхольз шайқасы: Генрих V әскері мен саксондық көтерілісшілер арасындағы қақтығыс. Салиан әулеті, Инвеститура дауы, Саксон қанаты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1115 жылғы Германиядағы шайқас
1115 battle in Germany
Велфшельц шайқасы 11 ақпан 1115 жылы император Генрих V-нің императорлық әскері мен көтерілісші саксон әскері арасында өтті.
The Battle of Welfesholz was fought on 11 February 1115 between the Imperial army of the Emperor Henry V and a rebellious Saxon force.
Өмірбаян
Генрих V, франк салиандық әулетінің ұрпағы және 1106 жылдан бері Римнің даусыз патшасы, әкесі Генрих IV-тен Инвеститура дауы мен саксон қақтығысын мұра етті. 1110 жылы ол Италияға көшті, ал келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін Папа Паскаль II мен бірнеше кардиналды тұтқындап, оны Киелі Рим императоры етіп тәж кигізді. Римнен оралғаннан кейін Германиядағы папалық легаты Куно Праенсте және кейіннен Папа Калликст II болған архиепископ Гай де Вьенне оны анафемаға ұшыратты. Оның анафемаға ұшырауы императорға қарсы көтерілген императорлық князьдерді, ең әсіресе Саксонияның Суплинбург герцогы Лотарды және Генрихтің көп жылдық қолдаушысы болған Майнц архиепискобы Адалбертті одан да жігерлендірді, ол инвеститура алғаннан кейін оны тастап кетті. Генрих саксондық мәселелерді өзінің фельдмаршалы, сакс ақсұлуы Генрих Мансфельд графына тапсырды. Дегенмен, ол Адалбертті Трифельс қамалына қамап, Лотарды Гослардағы император сарайындағы сот отырысынан кейін мойынсұнуға мәжбүр еткенімен, 1113 жылдың наурыз айында қайтыс болған Ульрих II Веймар және Орламюнде графтарының қалдырған Тюрингия аймақтарындағы мұрагерлік мәселесіне байланысты саксон қақтығысы қайтадан жанданды. Өзінің билік базасын құру үшін Генрих графтық жерді тоқтатылған феод ретінде тәркілеуге тырысты, бірақ Ульрихтің мұрагері, Рейн граф-палатині Зигфрид, Асканиялық граф Адалберт II Балленштедт ұлының қарсылығына тап болды. Көтерілісшілер Гройцштің Остерланд графы Випрехт пен Тюрингия графы Людовик Спрингердің басшылығымен бірікті, бірақ Тале маңындағы Варнштедт шайқасында Мансфельд басқаратын Генрихтің әскерлері оларды жеңді. Випрехт тұтқындалды және бастапқыда мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін өлім жазасына кесілді. Кейіннен ол кешірілді, Трифельс түрмесіне қамалды және Мэнсфельд үйіне өткен мүлкінен айырылды. Келесі жылы герцог Лотар Генрихтің Англияның Матильдасымен үйлену тойына жұқа киім киіп қатысуға мәжбүр болды. Ол биліктен алынбаса да, Генрихке қарсы интригаларын жалғастырды, ол императорлық князьдердің күшейіп келе жатқан қарсылығымен бетпе-бет келді. 1114 жылдың қазан айында қақтығыс тағы да қатты шайқастарға ұласты, Кельн архиепискобы Фридрих I басқаратын Рейн көтерілісшілері 1114 жылдың қазан айында Андернах қаласында император әскерлеріне шабуыл жасады.
Henry V, scion of the Frankish Salian dynasty and uncontested King of the Romans since 1106, had inherited both the Investiture Controversy and the Saxon conflict from his father Henry IV. In 1110 he moved to Italy and, after negotiation failed, captured Pope Paschal II and several cardinals to enforce his coronation as Holy Roman Emperor. Having returned from Rome he was immediately excommunicated by the papal legate in Germany Cuno of Praeneste and again by Archbishop Guy de Vienne, the later Pope Callixtus II. His excommunication encouraged the Imperial princes in their rising against the emperor—most of all the Saxon Duke Lothair of Supplinburg and Archbishop Adalbert of Mainz, Henry's long time supporter who after his investiture had deserted him. Henry entrusted the Saxon affairs to his field marshal Count Henry of Mansfeld, a Saxon noble himself. However, though he had Adalbert imprisoned at Trifels Castle and forced Lothair to submit himself after a court hearing at the Imperial Palace of Goslar, the smouldering Saxon conflict broke out again in March 1113 over the succession in the Thuringian territories left by late Count Ulric II of Weimar and Orlamünde. In order to create a base of power of his own, Henry had made attempts to confiscate the county as a ceased fief but met obstinate resistance by Ulric's heir, the Count Palatine of the Rhine Siegfried, son of the Ascanian count Adalbert II of Ballenstedt. The insurgents gathered under the lead of the Osterland count Wiprecht of Groitzsch and the Thuringian count Louis the Springer, but were repulsed by Henry's troops under Mansfeld in a battle at Warnstedt near Thale. Wiprecht was captured and at first sentenced to death for high treason. Later he was reprieved, imprisoned at Trifels and divested of his possessions, which passed to the House of Mansfeld. The next year Duke Lothair had to attend Henry's wedding with Matilda of England in a hairshirt. Subdued though not deposed, he had continued intriguing against Henry, who saw himself confronted with the increasing opposition of the Imperial princes. In October 1114 the conflict again culminated in violent fights, when Rhenish insurgents led by Archbishop Frederick I of Cologne had attacked the Imperial troops in October 1114 at Andernach.
Шайқас
Осы арада, төменгі Лотарингияның қуылған герцогы Генрих және Гальберштадттың саксон епискобы Рейнхард сияқты бірнеше ақсүйектер Генрихтің мақтаншақты мінез-құлқына наразы болып, көтерілісшілерге қосылды. Пегау аббаттығының жылнамаларында айтылғандай, 1115 жылдың 10 ақпанында императорлық әскерлер Валльхаузендегі Кайзерпфальцте жиналып, Велфшольцке (қазіргі Саксония-Анхальт аймағындағы Гербштедт қаласының бір бөлігі) қарай, герцог Лотар басқаратын біріккен саксон әскерлерімен кездесу үшін жолға шықты. Алғашқы шайқас сол күні кешке-ақ болды. Ертесі күні Генрихтің қолбасшысы Хойер Мансфельдтік шабуылға көшті, бірақ Гроицш графы Випрехттің тұтқындалған ұлы, жас қарақшы Випрехт II-мен қылышпен шайқаста қаза тапты. Оқиға шайқастың бағытын шешті: Лотардың саксондық әскерлері жеңіске жетіп, Генрихтің әскерлерін қашуға мәжбүр етті. 12 ғасырдағы "Хроника Славорум" еңбегінде саксондық хронист Гемольд бұл шайқасты "біздің заманымыздың ең ірі шайқасы" деп сипаттады.
Meanwhile, several nobles like the deposed Duke Henry of Lower Lorraine and the Saxon bishop Reinhard of Halberstadt, disgusted by Henry's haughty behaviour, had joined the insurgents. According to the chronicles of Pegau Abbey, on 10 February 1115 the Imperial forces gathered at the Kaiserpfalz of Wallhausen and moved about towards Welfesholz (today part of Gerbstedt in Saxony Anhalt) to meet the united Saxon troops led by Duke Lothair, with first skirmish occurring already on the same evening. The next day Henry's commander Hoyer of Mansfeld started an offensive whereby he was killed in a sword combat by the young robber knight Wiprecht II, son of the arrested Count Wiprecht of Groitzsch. The incident decided the battle: the tackling Saxon armies of Lothair were victorious, forcing Henry's troops to take flight. In his 12th century Chronica Slavorum the Saxon chronicler Helmold described the battle as "the largest encounter in our time".
Салдары
Императордың Саксонияны билеу құқығы жоққа шығарылды, тіпті Хальберштадт епискобы өлген жауларды христиандыққа сәйкес жерлеуден бас тартты. Қараша айында Майнц қаласының тұрғындары архиепископ Адалбертті босатуды талап етті. Дегенмен, Генрих әлі де адал қолдауға ие болды – оның Хогенштауфен әулетінен шыққан туысы, Швабия герцогы Фредерик II және оның інісі Конрад III. Келесі жылы император Италияға Тоскана графесі Матильданың мұрасын алу үшін аттанғанда, герцог Фредерик регент болып тағайындалды, бұл Гогенштауфен әулетінің күшеюіне жағдай жасады. Осы кезде Лотардың Саксониядағы беделі нығайды. 1117 жылы Гройцш графы Випрехт босатылып, келесі жылы Магдебург архиепискобының бурграфы болып тағайындалды. 1123 жылы император Генрих V оған Мейсен және Лузатия маркаларын бергенде, герцог Лотар бұрынғы одақтасына қарсы шығып, оны қуды да, маркаларды Конрад Веттинге және Аскания әулетінен шыққан Альберт Аюға берді. 1125 жылы Генрихтің қайтысымен Сальдықтар әулеті тоқтатылды, ал Лотар, Майнц архиепискобы Адалберттің күшті қолдауымен, Хогенштауфен герцогы Фредерик Швабияға қарсы Рим патшасы болып сайланды. Мансфельд графы Хойердің тағдыры Теодор Корнердің (1791–1813) өлеңінде мәңгілікке сақталды.
The emperor's power to rule Saxony was denied, the Bishop of Halberstadt even refused a Christian burial of the killed enemies. In November, the Mainz citizens enforced the release of Archbishop Adalbert. However, Henry could still rely on the loyal support by his Hohenstaufen nephew Duke Frederick II of Swabia and his brother Conrad III. When the emperor again moved to Italy for the inheritance of Countess Matilda of Tuscany the next year, Duke Frederick was appointed regent, which laid the grounds for the rise of the Hohenstaufen dynasty. Contemporaneously, Lothair's position in Saxony was stabilized. Count Wiprecht of Groitzsch was released in 1117, he was appointed burgrave of the Magdeburg archbishop the next year. When Emperor Henry V vested him with the marches of Meissen and Lusatia in 1123, Duke Lothair opposed his former ally, expelled him and granted the marches to Conrad of Wettin and the Ascanian count Albert the Bear. When the Salian dynasty became extinct with Henry's death in 1125, Lothair, strongly backed by Archbishop Adalbert of Mainz, was elected King of the Romans against the Hohenstaufen duke Frederick of Swabia. The fate of Count Hoyer of Mansfeld was perpetuated in a poem by Theodor Körner (1791–1813).