Кіріспе

Сара Гранд (10 маусым 1854 – 12 мамыр 1943) – ағылшын феминист жазушысы, 1873 жылдан 1922 жылға дейін белсенді қызмет еткен. Оның шығармалары «Жаңа әйел» идеалына арналған.

Ерте өмір және әсері

Сара Гранд ағылшын ата-анасының отбасында Ирландияның Даун графтығындағы Донагиди қаласындағы Розбанк үйінде Франсис Элизабет Белленден Кларк болып дүниеге келді. Оның әкесі Эдвард Джон Белленден Кларк (1813–1862) және анасы Маргарет Белл Шервуд (1813–1874) болды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін анасы оны және оның бауырларын Англияның Бридлингтон қаласына, Йоркширдің шығыс аймағындағы Холмптон маңындағы Риссом Гартқа көшірді, онда олардың туыстары тұрды. Грандтың білімі үздіксіз болған жоқ, бірақ ол табандылықпен саяхаттары мен өмірлік тәжірибесіне сүйене отырып, белсенді және жазушы ретінде мансап құрды. 1868 жылы Гранд Твикенхэмдегі Корольдік теңіз мектебіне жіберілді, бірақ Жозефин Батлердің жұқпалы ауруларға қарсы заңға наразылық білдіруін қолдаған ұйымдарды құрғаны үшін жақын арада қуылды. Бұл заң жыныстық қызметпен айналысатын әйелдерді жұқпалы аурулардың таралуына жалғыз себепші деп қарап, оларды мазақтауға, тіпті жыныс мүшелерін тексеруге және жабық ауруханаларға қамауға ұшыратты. Содан кейін Гранд Лондонның Кенсингтонындағы аяқтау мектебіне жіберілді. 1870 жылдың тамыз айында он алты жасында ол жесір Армия хирургі Дэвид Чемберс МакФоллға үйленді, ол одан 23 жас үлкен еді және бұрынғы некесінен екі ұлы болды: Чемберс Холдейн Кук МакФолл және Альберт Уильям Кроуфорд МакФолл. Гранд пен МакФоллдың жалғыз баласы Дэвид Арчибальд Эдвард МакФолл 1871 жылдың 7 қазанында Кенттегі Сэндгейт қаласында дүниеге келді. Ол актер болды және Арчи Карлоу Гранд есімін қабылдады. 1873 жылдан 1878 жылға дейін отбасы Қиыр Шығысқа саяхаттап, Грандқа өзінің көркем шығармалары үшін қосымша материалдар ұсынды. 1879 жылы олар Норвичке, ал 1881 жылы күйеуі зейнеткерлікке шыққан Ланкаширдің Уоррингтонына көшіп барды. Англияға оралғаннан кейін, күйеуінің ерекше жыныстық құштарлығынан туындаған жыныстық тартыспандыққа ұшырады. Гранд некесімен шектелгендей сезінді. Ол жазуға бет бұрды, бірақ 1888 жылы өзі жариялаған «Идеала» атты алғашқы романы шектеулі сәттілікке жетті және кейбір сыншылардың жағымсыз пікірлерін алды. 1889 жылдың сәуір айында романды оқыған Джордж Гиссинг өзінің күнделігіне «жалпы алғанда қызықты кітап, бірақ кейбір бөліктері шикі және стильден мүлдем құр» деп жазды. Дегенмен, ол 1890 жылы күйеуінен ажырасып, Лондонға көшу туралы шешім қабылдағанда, жаңа мансабы оған қолдау көрсетті. Жақында қабылданған заңдар әйелдерге некеден кейін жеке мүліктерін сақтауға мүмкіндік берді, бұл оның шешіміне ықпал етті. Ол некедегі тұншығу мен содан кейінгі азаттықтың қуанышын, саяси құқықтары мен мүмкіндіктері шектеулі, қысымшылық некеде тұтқындалған әйелдердің бейнесінде бейнеледі. Кейінгі туындыларында ерлерге көбірек жанашырлық танытты, мысалы, «Мүмкін емес Бабс» романында, онда жалғыз асыл әйелдер өзіне сенімді, өзін-өзі жасаған еркектердің ықпалымен қайта жанданды. Күйеуінің әскери хирург ретінде жұмыс істеуі арқасында Гранд жыныстық жолмен берілетін аурулардың анатомиялық физиологиясын білді. Ол бұл білімін 1893 жылы жазған «Жаратылыстың егіздері» романында пайдаланды, сифилис қаупі туралы ескертіп, осы ауруға шалдыққан жас әйелдерді айыптаудың орнына сезімталдық танытуға шақырды.

Сара Гранд ретінде қайта тууы және оның кейінгі өмірі мен өлімі

Кларк 1893 жылы Хайнеманның "Жаратылысты егіздер" романын жариялауымен өзін Сара Гранд деп атады. Бұл әйелдік псевдоним ол және оның әйел әріптестері дамытқан "Жаңа әйел" архетипін білдірді. Гранд 1894 жылы Уидамен пікірсайыста "Жаңа әйел" терминін қалыптастырды. Ол қысқа уақыт Лондонда тұрды, содан кейін, күйеуінің 1898 жылы ақпанда күрт қайтыс болуынан кейін, Тунбридж-Уэллс (Кент) қаласына көшіп барды, онда оның күйеу баласы, жазушы және иллюстратор Холдейн Макфолл бірнеше жыл бойы онымен бірге тұрды. Тунбридж-Уэллсте тұрған кезінде ол жергілікті әйелдер сайлау құқығын қолдайтын қоғамдардың жұмысына белсенді қатысып, сонымен қатар көп саяхат жасады, әсіресе АҚШ-қа, "Жаратылысты егіздер" романының шуға түсуінен кейін лекциялық турға шықты. Оның еңбектері жиі қарсылық пен ашуға ұшырағанымен, Джордж Бернард Шоу сияқты көрнекті авторлар оны жақсы қабылдады. 1942 жылы үйі бомбаға ұшырағанда Грандты Уилтширдегі Калн қаласына көшіруге көндірді. Ол келесі жылы, 1943 жылдың 12 мамырында 88 жасында қайтыс болды. Ол Лансдаун зиратында, Бат, Сомерсет қаласында әпкесі Неллимен бірге жерленген. Оның ұлы Арчи одан бір жыл ғана кейін, 1944 жылы Лондонға жасалған әуе шабуылында қаза тапты.

Жазу

Оның еңбектері көркем әдебиеттегі және нақты өмірдегі «жаңа әйел» тақырыбына арналған; Гранд некелердің сәтсіздігі туралы трактаттар жазды, ал оның романдары некеге қарсы пікірсайыс ретінде қарастырылуы мүмкін. Гранд некені ер және әйел арасындағы ең қасиетті және толыққанды одақ ретінде үміттенеді, бірақ жас әйелдерді білімсіз ұстауға бағытталған теңсіздік пен кемшіліктерге наразылық білдіреді және әйелдердің махаббатсыз некеге түсуден бас тартуын қажет етеді. «Жаңа әйел» романы 19 ғасырдың соңында пайда болды. «Жаңа әйел» романдары мен кейіпкерлері Ұлыбританиядағы түрлі саяси әрекеттерді қолдады және ынталандырды. Кейбір әйелдер үшін «Жаңа әйел» қозғалысы өздері жұмыс істеуге және білім алуға ниеттенген, сондай-ақ неке идеясы мен әйелдердің теңсіздігін сұраққа салуға ұмтылған әйелдерге қолдау көрсетті. Басқа әйелдер үшін, әсіресе Сара Гранд үшін, «Жаңа әйел» қозғалысы әйелдерге әйелдердің теңсіздігі туралы ғана емес, сонымен қатар орта тап әйелдерінің елге деген жауапкершілігі туралы да айтуға мүмкіндік берді. «Жаратылыстың егіздері» романында Гранд ерлердің адалдықсыздығына көз жұмып, әйелдерді соған байланысты жазалайтын екіұшты моральдық стандарттың қауіптілігін көрсетеді. Бірақ одан да маңыздысы, Гранд «Жаратылыстың егіздері» романында Ұлыбританияның күшеюі үшін орта тап әйелдері күшті, жақсы білім алған балалар тудыруға болатын серіктерін таңдауы керек екенін дәлелдейді.

Сын

Нью-Йорк қалалық кітапханасының Берг жинағы Марк Твеннің "Жаратылыс егіздері" кітабының нұсқасын сақтайды. Твен кітаптың жолдарына күні өткен сайын сынға толы жазбалар жасаған, тіпті бір тараудан кейін "Мысық осыдан да жақсы әдебиет жаза алады" деп жазған.