Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сара Гранд (10 маусым 1854 – 12 мамыр 1943) – ағылшын феминист жазушысы, 1873 жылдан 1922 жылға дейін белсенді қызмет еткен. Оның шығармалары «Жаңа әйел» идеалына арналған.
English feminist writer (1854–1943)
Sarah Grand (10 June 1854 – 12 May 1943) was an English feminist writer active from 1873 to 1922. Her work revolved around the New Woman ideal.
Ерте өмір және әсері
Сара Гранд ағылшын ата-анасының отбасында Ирландияның Даун графтығындағы Донагиди қаласындағы Розбанк үйінде Франсис Элизабет Белленден Кларк болып дүниеге келді. Оның әкесі Эдвард Джон Белленден Кларк (1813–1862) және анасы Маргарет Белл Шервуд (1813–1874) болды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін анасы оны және оның бауырларын Англияның Бридлингтон қаласына, Йоркширдің шығыс аймағындағы Холмптон маңындағы Риссом Гартқа көшірді, онда олардың туыстары тұрды. Грандтың білімі үздіксіз болған жоқ, бірақ ол табандылықпен саяхаттары мен өмірлік тәжірибесіне сүйене отырып, белсенді және жазушы ретінде мансап құрды. 1868 жылы Гранд Твикенхэмдегі Корольдік теңіз мектебіне жіберілді, бірақ Жозефин Батлердің жұқпалы ауруларға қарсы заңға наразылық білдіруін қолдаған ұйымдарды құрғаны үшін жақын арада қуылды. Бұл заң жыныстық қызметпен айналысатын әйелдерді жұқпалы аурулардың таралуына жалғыз себепші деп қарап, оларды мазақтауға, тіпті жыныс мүшелерін тексеруге және жабық ауруханаларға қамауға ұшыратты. Содан кейін Гранд Лондонның Кенсингтонындағы аяқтау мектебіне жіберілді. 1870 жылдың тамыз айында он алты жасында ол жесір Армия хирургі Дэвид Чемберс МакФоллға үйленді, ол одан 23 жас үлкен еді және бұрынғы некесінен екі ұлы болды: Чемберс Холдейн Кук МакФолл және Альберт Уильям Кроуфорд МакФолл. Гранд пен МакФоллдың жалғыз баласы Дэвид Арчибальд Эдвард МакФолл 1871 жылдың 7 қазанында Кенттегі Сэндгейт қаласында дүниеге келді. Ол актер болды және Арчи Карлоу Гранд есімін қабылдады. 1873 жылдан 1878 жылға дейін отбасы Қиыр Шығысқа саяхаттап, Грандқа өзінің көркем шығармалары үшін қосымша материалдар ұсынды. 1879 жылы олар Норвичке, ал 1881 жылы күйеуі зейнеткерлікке шыққан Ланкаширдің Уоррингтонына көшіп барды. Англияға оралғаннан кейін, күйеуінің ерекше жыныстық құштарлығынан туындаған жыныстық тартыспандыққа ұшырады. Гранд некесімен шектелгендей сезінді. Ол жазуға бет бұрды, бірақ 1888 жылы өзі жариялаған «Идеала» атты алғашқы романы шектеулі сәттілікке жетті және кейбір сыншылардың жағымсыз пікірлерін алды. 1889 жылдың сәуір айында романды оқыған Джордж Гиссинг өзінің күнделігіне «жалпы алғанда қызықты кітап, бірақ кейбір бөліктері шикі және стильден мүлдем құр» деп жазды. Дегенмен, ол 1890 жылы күйеуінен ажырасып, Лондонға көшу туралы шешім қабылдағанда, жаңа мансабы оған қолдау көрсетті. Жақында қабылданған заңдар әйелдерге некеден кейін жеке мүліктерін сақтауға мүмкіндік берді, бұл оның шешіміне ықпал етті. Ол некедегі тұншығу мен содан кейінгі азаттықтың қуанышын, саяси құқықтары мен мүмкіндіктері шектеулі, қысымшылық некеде тұтқындалған әйелдердің бейнесінде бейнеледі. Кейінгі туындыларында ерлерге көбірек жанашырлық танытты, мысалы, «Мүмкін емес Бабс» романында, онда жалғыз асыл әйелдер өзіне сенімді, өзін-өзі жасаған еркектердің ықпалымен қайта жанданды. Күйеуінің әскери хирург ретінде жұмыс істеуі арқасында Гранд жыныстық жолмен берілетін аурулардың анатомиялық физиологиясын білді. Ол бұл білімін 1893 жылы жазған «Жаратылыстың егіздері» романында пайдаланды, сифилис қаупі туралы ескертіп, осы ауруға шалдыққан жас әйелдерді айыптаудың орнына сезімталдық танытуға шақырды.
Sarah Grand was born Frances Elizabeth Bellenden Clarke in Rosebank House, Donaghadee, County Down, Ireland, of English parents. Her father was Edward John Bellenden Clarke (1813–1862) and her mother was Margaret Bell Sherwood (1813–1874). When her father died, her mother took her and her siblings back to Bridlington, England to be near her family who lived at Rysome Garth near Holmpton in the East Riding of Yorkshire. Grand's education was very sporadic, yet she managed with perseverance to make a career for herself as an activist and writer, drawing on her travels and life experiences. In 1868 Grand was sent to the Royal Naval School, Twickenham, but was soon expelled for organizing groups that supported Josephine Butler's protests against the Contagious Diseases Act, which persecuted prostitutes as infected women, as the sole cause of the spread of sexually transmitted diseases, subjecting them to indignities such as inspection of their genitals and enclosure in locked hospital wards. Grand was then sent to a finishing school in Kensington, London. In August 1870, at the age of sixteen, she married widowed Army surgeon David Chambers McFall, who was 23 years her senior and had two sons from his previous marriage: Chambers Haldane Cooke McFall and Albert William Crawford McFall. Grand and McFall's only child, David Archibald Edward McFall, was born in Sandgate, Kent, on 7 October 1871. He became an actor and took the name Archie Carlaw Grand. From 1873 to 1878 the family travelled in the Far East, providing Grand with more material for her fiction. In 1879 they moved to Norwich, and in 1881 to Warrington, Lancashire where her husband retired. Upon returning to England, she and her husband became sexually estranged by her husband's bizarre sexual appetites. Grand felt constrained by her marriage. She turned to writing, but her first novel, Ideala, self published in 1888, enjoyed limited success and some negative reviews. George Gissing who read the novel in April 1889 wrote in his diary that he found it 'on the whole an interesting book but crude in parts and without much style'. Nevertheless, she trusted in her new career to support her in her decision to leave her husband in 1890 and move to London. Recently enacted laws that allowed women to retain their personal property after marriage were an encouraging factor in her decision. She used her experience of suffocation in marriage and the joy of consequent liberation in her fictional depictions of pre suffrage women with few political rights and options, trapped in oppressive marriages. Later works would have a more sympathetic stance to males, such as Babs the Impossible in which the single noble women would feel resurgence in their worth encouraged by an idealistic self made man. Through her husband's work as an army surgeon, Grand learned of the anatomical physiology of the nature of sexually transmitted diseases. She used this knowledge in her 1893 novel The Heavenly Twins, warning of the dangers of syphilis, advocating sensitivity rather than condemnation for the young women infected with this disease.
Сара Гранд ретінде қайта тууы және оның кейінгі өмірі мен өлімі
Кларк 1893 жылы Хайнеманның "Жаратылысты егіздер" романын жариялауымен өзін Сара Гранд деп атады. Бұл әйелдік псевдоним ол және оның әйел әріптестері дамытқан "Жаңа әйел" архетипін білдірді. Гранд 1894 жылы Уидамен пікірсайыста "Жаңа әйел" терминін қалыптастырды. Ол қысқа уақыт Лондонда тұрды, содан кейін, күйеуінің 1898 жылы ақпанда күрт қайтыс болуынан кейін, Тунбридж-Уэллс (Кент) қаласына көшіп барды, онда оның күйеу баласы, жазушы және иллюстратор Холдейн Макфолл бірнеше жыл бойы онымен бірге тұрды. Тунбридж-Уэллсте тұрған кезінде ол жергілікті әйелдер сайлау құқығын қолдайтын қоғамдардың жұмысына белсенді қатысып, сонымен қатар көп саяхат жасады, әсіресе АҚШ-қа, "Жаратылысты егіздер" романының шуға түсуінен кейін лекциялық турға шықты. Оның еңбектері жиі қарсылық пен ашуға ұшырағанымен, Джордж Бернард Шоу сияқты көрнекті авторлар оны жақсы қабылдады. 1942 жылы үйі бомбаға ұшырағанда Грандты Уилтширдегі Калн қаласына көшіруге көндірді. Ол келесі жылы, 1943 жылдың 12 мамырында 88 жасында қайтыс болды. Ол Лансдаун зиратында, Бат, Сомерсет қаласында әпкесі Неллимен бірге жерленген. Оның ұлы Арчи одан бір жыл ғана кейін, 1944 жылы Лондонға жасалған әуе шабуылында қаза тапты.
Clarke renamed herself Sarah Grand in 1893 with the publication by Heinemann of her novel The Heavenly Twins. This feminine pen name represented the archetype of the "New Woman" developed by her and her female colleagues. Grand established the phrase "New Woman" in a debate with Ouida in 1894. She lived briefly in London, then, after her husband's sudden death in February 1898, moved to Tunbridge Wells, Kent, where her stepson writer and illustrator, Haldane MacFall came to lodge for several years with her. During her stay in Tunbridge Wells she took an active part in the local women's suffrage societies, as well as travelling extensively, particularly to the United States on a lecture tour in the wake of the notoriety of her novel The Heavenly Twins. Although it gained her mixed and often angry criticism, her work was well received by notable authors as George Bernard Shaw. When her home was bombed in 1942, Grand was persuaded to move to Calne in Wiltshire, where she died the following year on 12 May 1943, at age 88. She is buried in Lansdown Cemetery, Bath, Somerset, alongside her sister, Nellie. Her son Archie outlived her by only a year, dying in a London air raid in 1944.
Жазу
Оның еңбектері көркем әдебиеттегі және нақты өмірдегі «жаңа әйел» тақырыбына арналған; Гранд некелердің сәтсіздігі туралы трактаттар жазды, ал оның романдары некеге қарсы пікірсайыс ретінде қарастырылуы мүмкін. Гранд некені ер және әйел арасындағы ең қасиетті және толыққанды одақ ретінде үміттенеді, бірақ жас әйелдерді білімсіз ұстауға бағытталған теңсіздік пен кемшіліктерге наразылық білдіреді және әйелдердің махаббатсыз некеге түсуден бас тартуын қажет етеді. «Жаңа әйел» романы 19 ғасырдың соңында пайда болды. «Жаңа әйел» романдары мен кейіпкерлері Ұлыбританиядағы түрлі саяси әрекеттерді қолдады және ынталандырды. Кейбір әйелдер үшін «Жаңа әйел» қозғалысы өздері жұмыс істеуге және білім алуға ниеттенген, сондай-ақ неке идеясы мен әйелдердің теңсіздігін сұраққа салуға ұмтылған әйелдерге қолдау көрсетті. Басқа әйелдер үшін, әсіресе Сара Гранд үшін, «Жаңа әйел» қозғалысы әйелдерге әйелдердің теңсіздігі туралы ғана емес, сонымен қатар орта тап әйелдерінің елге деген жауапкершілігі туралы да айтуға мүмкіндік берді. «Жаратылыстың егіздері» романында Гранд ерлердің адалдықсыздығына көз жұмып, әйелдерді соған байланысты жазалайтын екіұшты моральдық стандарттың қауіптілігін көрсетеді. Бірақ одан да маңыздысы, Гранд «Жаратылыстың егіздері» романында Ұлыбританияның күшеюі үшін орта тап әйелдері күшті, жақсы білім алған балалар тудыруға болатын серіктерін таңдауы керек екенін дәлелдейді.
Her work dealt with the New Woman in fiction and also in fact; Grand wrote treatises on the subject of the failure of marriage, and her novels may be considered anti marriage polemics. Grand holds out the hope of marriage as the holiest and perfect state of union between a man and woman, but deplores the inequality and disadvantages intended to keep young women ignorant, and insists that women should rebel against entrapment in a loveless marriage. The New Woman novel was a development of the late 19th century. New Woman novelists and characters encouraged and supported several types of political action in Britain. For some women, the New Woman movement provided support for women who wanted to work and learn for themselves, and who started to question the idea of marriage and the inequality of women. For other women, especially Sarah Grand, the New Woman movement allowed women to speak out not only about the inequality of women, but about middle class women's responsibilities to the nation. In The Heavenly Twins Grand demonstrates the dangers of the moral double standard which overlooked men's promiscuity while punishing women for the same acts. More importantly, however, Grand argues in The Heavenly Twins that in order for the British nation to grow stronger, middle class women must choose mates with whom they might produce strong, well educated children.
Сын
Нью-Йорк қалалық кітапханасының Берг жинағы Марк Твеннің "Жаратылыс егіздері" кітабының нұсқасын сақтайды. Твен кітаптың жолдарына күні өткен сайын сынға толы жазбалар жасаған, тіпті бір тараудан кейін "Мысық осыдан да жақсы әдебиет жаза алады" деп жазған.
The Berg Collection of the New York Public Library keeps Mark Twain's copy of The Heavenly Twins. Twain filled the margins of the book with increasingly critical comments, writing after one chapter, "A cat could do better literature than this."