Карл Маркстің қызы Элеонора Маркс: өмір және қызметі

Кіріспе

Ағылшын туған белсенді және Карл Маркстың қызы (1855–1898)

Джени Джулия Элеонора Маркс (16 қаңтар 1855 – 31 наурыз 1898), кейде Элеонора Авеллинг деп аталады және отбасында Тусси деп танылған, Карл Маркстың Ағылшында туған ең кіші қызы болды. Ол өзі де социалистік белсенді болды және кейде әдебиет аудармашысы ретінде жұмыс істеді. 1898 жылғы наурыз айында, серіктесі Эдвард Авеллингтің өткен жылы жасырын үйленгенін білген соң, 43 жасында өзін улады.

Алғашқы жылдар

Элеонора Маркс 1855 жылғы 16 қаңтарда Лондонда Карл Маркс пен оның әйелі Дженни фон Вестфаленнің алтыншы баласы және төртінші қызы болып дүниеге келді. Ол кішкентай кезінен бастап отбасында "Тусси" деп аталды. Ол саясатқа ерте қызығушылық танытып, тіпті балалық шағында саяси қайраткерлерге хат жазды. Мысалы, он екі жасында "Манчестер шейіттерінің" асылуы оны қорқынышқа ұшыратты және оның өмір бойы фениандарға деген жанашырлығын қалыптастырды. Жасөспірім шағында Шекспирге деген сүйіспеншілігі "Додберри клубының" құрылуына әкелді, онда ол, оның отбасы және Клара Коллеттің отбасы, барлығы Шекспирді әкесі қарап отырған кезде оқыды. Карл Маркс өзінің басты еңбегі "Капитал" атты шығармасын үйде жазып жатқанда, оның кіші қызы Элеонора оның жұмыс бөлмесінде ойнап жүрді. Маркс Элеонора үшін Ханс Рекль деген антибатырдың кейіпкері туралы әңгіме ойлап тапты. Элеонораның айтуынша, бұл оның балалық шақтағы сүйікті әңгімелерінің бірі. Бұл оқиға маңызды, өйткені ол Элеонораға Маркс "Капитал" кітабында жазған саяси экономиканы сынға алудың аллегориялық сабақтарын ұсынды. Ересек болған соң Элеонора "Капитал" кітабын аударуға және редакциялауға қатысты. Сонымен қатар, ол Маркстың "Құндылық, баға және пайда" және "Жалақылы еңбек және капитал" атты лекцияларын кітаптарға редакциялады. Элеонора Маркстың өмірбаянын жазған Рейчел Холмс былай деп жазады: "Туссидің балалық шақта Маркспен жақын қарым-қатынасы, ол "Капиталдың" бірінші томын жазған кезде, оған британдық экономикалық, саяси және әлеуметтік тарихқа терең негіз берді. Тусси мен Капитал бірге өсті". Он алты жасында Элеонора әкесінің хатшысы болып, оны әлемнің әр жерінде социалистік конференцияларға ертіп жүрді. 1873 жылдың қыркүйегінде Лондонға оралды. 1876 жылы Элеонора Лиссагарейге 1871 жылғы Коммуна тарихын жазуға көмектесті және оны ағылшын тіліне аударды. Әкесі кітапты жақсы көреді, бірақ қызының автормен қарым-қатынасын әлі де мақұлдамайды. 1880 жылы Карл жағдайға көзқарасын өзгертіп, оған үйленуге рұқсат берді. Алайда, сол кезде Элеонораның өзі екінші ойға келді және ол 1882 жылы қарым-қатынасты тоқтатты. Содан кейін Элеонора мен Эдвард Авеллинг Фридрих Энгельстің бақылауымен 1887 жылы басылған "Капитал" кітабының бірінші томын ағылшын тілінде басып шығарды. Энгельс 1895 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол Авелингпен бірге әкесі жазған көптеген қағаздарды сұрыптап, сақтады. Маркс өзінің еврей мұрасымен қатты байланысты болды. Әкесінің әке-шешесінің еврей дінінен бас тартып, христианды қабылдағанына қарамастан, ол: "Мен евреймін", - деп мақтанышпен мәлімдеді. Оның еврей мұрасына деген қызығушылығын Лондонның шығыс бөлігіндегі әлеуметтік әділдік күресінде қатысқан жұмысшы сыныптағы еврей шеберхана жұмысшыларымен қарым-қатынасы, сондай-ақ Франциядағы Дрейфус ісі тудырды. Оның ең алғашқы еврейлік қатысы 1890 жылғы қазан айында болды, ол патшалық Ресейде антисемиттік қуғын-сүргінге қарсы наразылық білдіру үшін Лондонда еврей социалистік жұмысшылар тобының кездесуіне қатысты. Ол идиш тілін үйреніп, кейде сол тілде баяндама айтатын.

Eleanor Marx was born in London on 16 January 1855, the sixth child and fourth daughter of Karl Marx and his wife Jenny von Westphalen. She was called "Tussy" by her family from a young age. She showed an early interest in politics, even writing to political figures during her childhood. The hanging of the "Manchester Martyrs" when she was twelve, for example, horrified her and shaped her lifelong sympathy for the Fenians. By her teenage years, that love of Shakespeare led to the formation of the "Dogberry Club" at which she, her family, and the family of Clara Collet, all recited Shakespeare whilst her father watched. While Karl Marx was writing his major work, Das Kapital, in the family home, his youngest daughter Eleanor played in his study. Marx invented and narrated a story for Eleanor based on an anti hero called Hans Röckle. Eleanor reported that it was one of her favourite childhood stories. The story is significant because it offered Eleanor lessons, by allegory, of the critique of political economy which Marx was writing in Das Kapital. As an adult, Eleanor was involved in translating and editing volumes of Das Kapital. She also edited Marx's lectures, Value, Price and Profit and Wage Labour and Capital, which were based on the same material, into books. Eleanor Marx's biographer, Rachel Holmes, writes: "Tussy's childhood intimacy with [Marx] whilst he wrote the first volume of Das Kapital provided her with a thorough grounding in British economic, political and social history. Tussy and Capital grew up together". At the age of sixteen, Eleanor became her father's secretary and accompanied him around the world to socialist conferences. returning to London in September 1873. In 1876, Eleanor helped Lissagaray write History of the Commune of 1871, and translated it into English. Her father liked the book but was still disapproving of his daughter's relationship with its author. By 1880, Karl changed his view of the situation, and allowed her to marry him. By then, however, Eleanor herself was having second thoughts, and she terminated the relationship in 1882. After that, Eleanor and Edward Aveling, overseen by Friedrich Engels, prepared the first English language edition of Das Kapital volume I, published in 1887. On Engels' death in 1895, she and Aveling sorted and stored her father's extensive papers. Marx identified strongly with her Jewish heritage. In a reversal of her paternal grandparents' abandonment of Judaism and conversion to Christianity, she proudly declared: "I am a Jewess". Her interest in her Jewish heritage was sparked by her interactions with working class Jewish sweatshop workers involved in social justice struggles in the East End of London, and also by the Dreyfus affair in France. Her earliest Jewish engagement was in October 1890, when she attended a meeting of a group of Jewish socialist workers in London in order to protest against antisemitic persecution in Czarist Russia. She learned Yiddish and sometimes delivered lectures in the language.

Мансап

1884 жылы Элеонора Генри Хайндман басқарған Социал-демократиялық федерацияға (СДФ) қосылып, оның басқарушы органына сайланды. СДФ-дағы жұмысы барысында ол Эдвард Авелингпен танысты, өмірінің соңына дейін оның адалсыздығына, қозғалыстан ұрлық жасады деген айыптауларға және рухани жарақатына қарамастан онымен бірге болды.

Қазалы жексенбі

Элеонора Маркс көптеген басқа да жетекші социалистермен бірге 1887 жылғы 13 қарашадағы Лондон демонстрациясын ұйымдастыруға белсенді қатысты, ол "Қанды жексенбі" деп аталды. Одан кейін бірнеше демонстрациялар өтті, Элеонора радикалды бағытты қолдады. "Қанды жексенбіден" кейін Маркс полицияның әйелдер-белсенділер мен наразылық білдірушілерге жасаған қатыгездігі туралы есеп жазып, олардың әйелдерді нысанаға алуын айыптады. 1893 жылы Кир Харди Тәуелсіз Еңбек партиясын (ТЖП) құрды. Маркс құрылтай конференциясына бақылаушы ретінде, ал Авеллинг делегат ретінде қатысты. Олардың ТЖП-ның ұстанымдарын марксизмге қарай жылжытуға тырысулары сәтсіз аяқталды, партия күшті христиандық социалистік ықпал астында қала берді. 1897 жылы Маркс пен Авеллинг Социалистік-демократиялық федерацияға қайта қосылды, Социалистік лиганың көптеген бұрынғы мүшелері де солай жасады. 1880-ші жылдардың соңында ол Густав Флоберттің "Мадам Бовари" романын алғаш рет ағылшын тіліне аударды. Сонымен қатар, Элеонора Эми Левидің "Рубен Сакс" кітабын неміс тіліне аударды.

Театрмен айналысу

1880 жылдары Элеонора Маркс театрға қызығушылығы артып, актерлікпен айналыса бастады, социализмді тарату үшін оның мүмкіндігіне сенді. Ол Ибсеннің пьесаларын ағылшын тіліне аудару мақсатымен норвег тілін үйренді және 1888 жылы "Қоғамның жауы" пьесасын алғаш рет аударды. Екі жыл өткен соң, Уильям Арчер бұл аударманы өңдеп, "Халық жауы" деп атады. Маркс 1890 жылы Ибсеннің "Теңізден келген әйел" пьесасын да аударды.

Өлім және мұра

1898 жылы Элеонора ауру Эдвард Эвелиннің жасырын түрде жас актрисаға үйленгенін және оған адал болғанын білді. Оның ауруы өлімге алып бара жатқандай көрінді, ал Элеонора сүйген адамының сенімсіздігінен терең күйзеліске түсті. 1898 жылдың 31 наурызында Элеонора өзінің қызметшісін жергілікті дәріханаға хатпен жіберді, онда дәріхана қызметкері білетін "Др. Авеллинг" есімді адамнан хлороформ (кейбір деректерде "падиорий") және иті үшін аз мөлшерде сутегі цианидін (сол кезде "пруссик қышқылы" деп аталған) сұрады. Жіберілген пакетті алғаннан кейін Элеонора у үшін қолхатқа қол қойып, қызметшіні рецептуралық кітапты қайтару үшін дәріханаға қайтарды. Содан кейін Элеонора өз бөлмесіне шегініп, екі қысқаша өлім хаты жазып, киімдерін шешіп, төсегіне жатып, уды ішті. Қызметші келгенде Элеонораны төсекте, мүсіркеусіз тыныс алып жатқан күйінде тапты. Дәрігер шақырылды, бірақ ол келгенге дейін Элеонора қайтыс болды. Ол 43 жаста еді. Денсаулық сақтау саласындағы сарапшылар өлімнің себебі улану екенін анықтады. Оның күлін сақтаған урнаны Социал-демократиялық федерация, Британдық социалистік партиясы және Ұлыбритания Коммунистік партиясы сияқты бірнеше солшыл ұйымдар сақтап, 1956 жылы Лондондағы Хайгейт зиратында Карл Маркс пен оның отбасы мүшелерінің қабіріне қойды. 2008 жылдың 9 қыркүйегінде Элеонораның өмірінің соңғы жылдарын өткізген Оңтүстік-Шығыс Лондондағы Сиденхэмдегі 7 Jews Walk үйіне Англия мұрасының көк тақтасы орнатылды.

Жазбалар

"Фабрика тозағы". Эдвард Эвелингпен бірге. Лондон: Социалистік лига кеңсесі, 1885. "Әйелдер мәселесі". Эдвард Эвелингпен бірге. Лондон: Swan Sonnenschein & Co., 1886. "Шеллидің социализмі: екі лекция". Эдвард Эвелингпен бірге. Лондон: жеке басылым, 1888. Израиль Зангвилл / Элеонора Маркс: "Қуыршақ үйі" қайта жаңартылды. Лондон ("Time" журналынан қайта басылған, 1891 жылғы наурыз). Америкадағы жұмысшы табының қозғалысы. Эдвард Эвелингпен бірге. Лондон: Swan Sonnenschein & Co., 1891. Англиядағы жұмысшы табының қозғалысы: бастапқыда "Voles lexicon" үшін жазылған қысқаша тарихи очерк. Лондон: ХХ ғасыр баспасы, 1896.

Аудармалар

Эдвард Бернштейн, Фердинанд Лассалл әлеуметтік реформатор ретінде. Лондон: Swan Sonnenschein & Co. 1893 жыл. Джордж Плеханов, Анархизм және социализм. ХХ ғасыр баспасы, Лондон 1895. Густав Флобер, Мадам Бовари: провинциялық әдеп. Vizetelly & Co., Лондон 1886. Густав Флаубер, Саламбо. Лондон 1862 жыл. Хенрик Ибсен, Халық жауы. Walter Scott Publishing Co., Лондон 1888. Хенрик Ибсен, Теңізден келген ханым. Fisher T. Unwin, Лондон 1890. Хенрик Ибсен, Қоғамның тіректері және басқа да пьесалары. Лондон: W. Scott, 1888 жыл. Хенрик Ибсен, "Жабайы қаз": бес актілі драма. W. H. Baker, Бостон 1890. Проспер Оливье Лиссагарей, 1871 жылғы Коммуна тарихы. Reeves / Turner, Лондон 1886.

Кино мен теледидарда бейнелеу

1977 жылы BBC телеарнасы "Элеонор Маркс" атты үш бөлімдік телесериалды көрсетті, онда Элеонор рөлін Дженни Столлер, Энгельс рөлін Найджел Хоторн, Ленчен рөлін Патси Бёрн, ал Карл Маркс рөлін Ли Монтегью сомдады. Оның өмірі Сусанна Никьярелли жазған және түсірген "Мисс Маркс" (2020) көркем фильмінде бейнеленген.