Кіріспе

Уэльстік романист, кәсіпкер және қоғамдық қайырымдылық жасаушы Элизабет Эми Диллуин (16 мамыр 1845 – 13 желтоқсан 1935) - Уэльстік романист, кәсіпкер және қоғамдық қайырымдылық жасаушы. Ол Ұлыбританиядағы алғашқы әйел өнеркәсіпшілердің бірі болды.

Өмірбаян

Скети, Суонси қаласында туған Диллвин белгілі отбасының мүшесі болды. Оның әкесі – өнеркәсіпші және саясаткер Льюис Льюэллин Диллвин, үлкен әпкесі – лепидоптерист Мэри Де ла Беш Николл, әкесінің ағасы – ботаник және фотограф Джон Диллвин Льюэллин, әкесінің әпкесі – фотограф Мэри Диллвин, ал оның әкесінің бірінші туысы – астроном және фотограф Тереза Диллвин Льюэллин. Диллвиннің әке жағынан атасы бизнесмен, натуралист және саясаткер Льюис Уэстон Диллвин, ал анасының жағынан атасы геолог және палеонтолог Генри Де ла Беш болды. Диллвиннің әкесінің бабасы – Ұлыбританияға көшіп келген американдық аболиционист Уильям Диллвин. 1870 жылдардан 1890 жылдардың басына дейін Диллвин 6 роман жазды. Оның тақырыптары феминизм, әлеуметтік реформа және әділетсіз салық салуға жауап ретінде Ребекка көтерілісіне (1839-1843) жағымды көзқарас болды. 1892 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Диллвин Лансамлеттегі оның шпелер зауытын және оның қарыздарын мұраға алды. Ол өнеркәсіпті жеке басқарып, 1899 жылға қарай әкесінің қарызын толық төледі. 1902 жылы ол өз бизнесін тіркелген компанияға айналдырды. Ол Ұлттық әйелдер сайлау құқығы қоғамына қосылып, әйелдердің сайлау құқығы үшін күресті. Диллвин ешқашан үйленбеді, бірақ өзін «әйелімен» – Олив Талботпен үйленген деп есептеді. Достары оны «Пионер» деп лақап қойды.

Отбасы

Элизабет Эми Диллуин 1845 жылдың 16 мамырында Ұлыбританияның Уэльсте, Свонсидегі Скеттиде дүниеге келді. Ол Льюис Льюэллин Диллуин мен Элизабеттің (қыздығы Де ла Беш) қызы болды. Оның үлкен әпкесі Мэри (1839 жылы туған, Мэри Де ла Беше Николл) және інісі Генри (1843 жылы туған) және кіші әпкесі Сара (1852 жылы туған) болды. Оның әйелі Эмма Томассина Талботпен бірге, әпкесі (Эмидің әпкесі) Мэри Диллуинмен және қызы (Эмидің туысы) Тереза Стори Маскелинмен (туған аты Диллуин Лелвелин) ерте фотосуреттің пионерлері болған Пенллергардің Джон Диллуин Лелвелині оның көкесі болды. Оның әкесінің әкесі табиғатты зерттеуші Льюис Уэстон Диллуин, ал анасының әкесі геолог Генри Де ла Беш болды. Диллуин отбасы бастапқыда квакерлер болған, ал оның арғы атасы Пенсильваниядан шыққан, құлдыққа қарсы күрескен Уильям Диллуин болды, ол Британияда да науқан жүргізу үшін оралды. Оның әкесі 1855–1892 жылдары либералдық парламент депутаты болды және Свонсидегі Диллуин Spelter Works зауытының иесі болды.

Өмірбаян

1864 жылы оның күйеу баласы Льюэлин Томас Льюинмадогтан жоспарланған тойларынан аз уақыт бұрын қайтыс болды. Дилвиннің өміріне қатысты зерттеулер оның күнделіктерінде "әйелім" деп атаған Олив Талботпен хаттар арқылы тығыз қарым-қатынаста болғанын көрсетті. Ол Лансамлеттегі әкесінің шпелер зауытын құтқарып, оны өзі басқарды, соның арқасында 300 жұмыс орны сақталды. Дилвин бизнес құтқарылғанға дейін жатақханада тұрды, кейін өмірінің соңына дейін Тай Глинге көшіп, онда тұрды. "Dillwyn & Co" компаниясының барлық қарыздарын төлеуі және пайда табуы 1899 жылға дейін созылды. 1902 жылы Дилвин бизнесті ресми тіркелген компания ретінде тіркеді. Ол әлеуметтік әділдіктің жақтаушысы болды және ереуілдеген тігіншілерге көмек қолын созды. Оның ерекше сыртқы келбеті, сигара тарту әдеті және өмір салты оны жергілікті қоғамда кеңінен танымал етті. Ғасыр басында Ұлттық Әйелдер Сайлау Құқығы Қоғамы құрылғанда, Дилвин Уэльстегі алғашқы қолдаушылардың бірі болды. Кейбір мүшелерінің радикалды әрекеттерімен келіспесе де, ол осы қозғалыстың адал жақтаушысы болды.

Өлім

Ол 1935 жылдың 13 желтоқсанында Суонсиде тоқсан жасында қайтыс болды, кремацияланды және оның күлі Скеттидегі Сент-Пол шіркеуінің қорымшасына жерленді. Мұрагерлік Рис Мансел Диллуинге берілді, ал оның мүлкі £114,513 7 шиллинг 9 пенниге бағаланды.

Мұра

Оның үйі, Tŷ Glyn (қазіргі Mumbles Nursing Home), әлі күнге дейін West Cross, Swansea-да тұр және оның шекаралық қабырғасына еске алу тақтасы орнатылған. Қазіргі уақытта профессор Кирсти Бохата, төменде сілтеме келтірілгендей, Свонси университетінің CREW, Уэльстің ағылшын әдебиеті мен тілі жөніндегі зерттеу орталығындағы ғылыми жобаның бір бөлігі ретінде Эми Диллуиннің өмірі мен қызметі туралы зерттеу жұмысын жүргізіп жатыр. 2018 жылы Диллуин (бизнестегі әйелдерді бейнелейтін) Уэльстің әйелдер теңдігі желісінің жобасы аясында, 1918 жылғы Халықты өкілдік ету туралы заңның жүз жылдығын мерекелеуге арналған «Уэльстің 100 ең үздік әйелі» тізіміне енді. Бұл заң кейбір әйелдерге дауыс беру құқығын берген еді. Эми Диллуиннің өмірі өнер туындылары мен театрлық қойылымдарға шабыт сыйлады.

Романдар

Эми Диллуин 1870 жылдары жазуды бастады, «Мен бір тарау жазып көріп, маған ұнай ма, жоқ па, соны білгім келеді» деген пікір білдірді. «Ребекка көтерілісшісі» (Ребекка көтерілісшісі: Киллэй өмірінің хикаясы) романы 1880 жылы Макмиллан баспасында «Э. А. Диллуин» деген атпен жарық көрді. Роман Ребекка көтерілісіне адал, тіпті Австралияға жер аударылғаннан кейін де оған берілген адамның қияли оқиғасын баяндайды. Бұл туынды Диллуиннің саяси көзқарасын көрсетеді – ол Ребекка көтерілісін қолдаған және ағылшын үкіметіне қарсы болған, әкесі көтерілісті басуға қатысқан болса да. «Ребекка көтерілісі» мен «Хлоя Аргуэль» романдары либералдық зиялылар тобының мүшелерімен орыс тіліне аударылды. Оның «Джилл» романы ең табыстысы болды, 1884 жылдың шілде айындағы алғашқы басылымы тез сатылып кетті, сол жылдың қыркүйек айында қайта басылды. Автор кейіннен сыншылардың сұранысын орындап, 1887 жылы «Джилл мен Джек» романының жалғасын жазды. Дегенмен, оның туындыларында феминистік мәселелер басым, көптеген әңгімелерінде басты кейіпкерлер еркекше мінезді әйелдер болып келеді. Диллуин 1880 жылдары «Spectator» журналына анонимді түрде үнемі мақалалар жазды.