Тексттік жазуда тақырыптық сөйлемдердің ролі мен түрлері
Topic sentence
Ақпараттық жазуда тақырыптық сөйлем – абзацтың бағытын анықтайтын, негізгі ойды қысқаша түсіндіретін маңызды элемент. Академиялық мақалаларда көбінесе алға орналасады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түсіндіруші жазу ұғымы
Expository writing concept
Түсіндіруші жазуда тақырыптық сөйлем – абзацтың басты идеясын қысқаша баяндайтын сөйлем. Ол әдетте абзацтың бірінші сөйлемі болады. Ол бүкіл абзацты жинақтап, ұйымдастырады. Тақырыптық сөйлемдер абзацтың кез келген жерінде кездесуі мүмкін, бірақ академиялық эсселерде олар көбінесе басында орналасады. Тақырыптық сөйлем қандай да бір мазмұндама рөлін атқарады және оқырманға жазушының келесі абзацтағы басты ойларын түсінуге көмектеседі. Дегенмен, тақырыптық сөйлем тек мазмұндама ғана емес, көбінесе тезиске тікелей немесе жанама байланысты талапты немесе жаңа ойды ұсынады. Ол мақаланың тұтастығын қамтамасыз етеді және абзацтың ішінде де, жұмыстың барлық құрамында да идеяларды ұйымдастыруға көмектеседі. Тақырыптық сөйлем абзацтың идеясын тұжырымдай отырып, кіші тезис рөлінде қызмет етеді, сондықтан ол абзацта келтірілген дәлелдерді қамти алады, бірақ мақаланың тезисіне қарағанда нақтырақ болады.
In expository writing, a topic sentence is a sentence that summarizes the main idea of a paragraph. It is usually the first sentence in a paragraph. Also known as a focus sentence, it encapsulates or organizes an entire paragraph. Although topic sentences may appear anywhere in a paragraph, in academic essays they often appear at the beginning. The topic sentence acts as a kind of summary, and offers the reader an insightful view of the writer’s main ideas for the following paragraph. More than just being a mere summary, however, a topic sentence often provides a claim or an insight directly or indirectly related to the thesis. It adds cohesion to a paper and helps organize ideas both within the paragraph and the whole body of work at large. As the topic sentence encapsulates the idea of the paragraph, serving as a sub thesis, it remains general enough to cover the support given in the body paragraph while being more direct than the thesis of the paper.
Күрделі сөйлемдер
Күрделі сөйлем – өз алдына толық сөйлем болып тұра алатын бағынышты және өздігінен сөйлем бола алмайтын тәуелді шарттан тұрады. Күрделі сөйлемдерді қолдану арқылы жоғарыдағы абзацтың мазмұнына сілтеме жасап (тәуелді шарт), содан кейін жаңа абзацтың мазмұнын қосуға болады (өздік шарт). Мысалы: Бұл бастауыш, тәуелді шарт, бұрынғы абзацтағы құмырсқаның қоғамдық жұмыскер ретінде бейнеленген мазмұнына сілтеме жасайды. Сөйлемнің екінші бөлігі болып табылатын бағынышты шартта айтылғандай, жаңа абзац құмырсқаның өзінің пайдасы үшін қалай жұмыс істейтінін де қарастырады.
A complex sentence is one that has a main clause which could stand alone and a dependent clause which cannot by itself be a sentence. Using a complex sentence is a way to refer to the content of the paragraph above (dependent clause) and then bring in the content of the new paragraph (the independent clause). Here is a typical example:
The beginning, dependent, clause probably refers to the content of a preceding paragraph that presented the ant as a community focused worker. As suggested by the main clause, which is the second within the sentence, the new paragraph will address how the ant works to benefit herself as well.
Сұрақтар
Жаңа абзацтардың басындағы сұрақтар тақырыптық сөйлемдер құруға мүмкіндік береді, олар оқырманға бұрынғы абзацтағы мәліметті еске түсіріп, жаңа тақырыптың енгізілуін хабарлайды. Тақырыптық сөйлемге мысал ретінде мына сұрақты қарастырайық: Бұл сұрақ алдыңғы абзацтың мазмұнымен байланысты, бірақ ол жаңа абзацта қамтылатын мәселені – бюджетті қысқартулар бюджетті теңгерлеу үшін жеткіліксіз болуы мүмкін екенін – енгізеді.
Questions at the beginning of new paragraphs can make topic sentences which both remind the reader of what was in the previous paragraph and signal the introduction of something new. Consider this example of a question for a topic sentence:
This question refers to the content of the previous paragraph, but it introduces the content for the new one – how the budget cuts may not in fact be enough to balance the budget.
Көпір сөйлемдері
"Көпір сөйлем" оқырманға бұрынғы мәтінді еске түсіреді және алда не болатынын көрсетпейді. Ол жаңа бір нәрсенің енгізілетінін меңзеп қана қояды.
A "bridge sentence" reminds the reader of what went before and does not signal what is to come. It merely hints that something new is about to be introduced.
Півоттар
Півоттық тақырыптық сөйлемдер абзацтың ортасында келеді және мазмұнның басқа бағытқа өзгеретінін хабарлайды. Мұндай сөйлемдер көбінесе бір мәселе бойынша екі түрлі пікір болғанда немесе екі "сарапшының" әртүрлі пікірлері немесе тәсілдері келтірілгенде қолданылады. Мысалы, абзац былай басталуы мүмкін:
Pivot topic sentences will come somewhere in the middle of a paragraph, and usually announce that the content will be changing in a different direction. These are often used when there are two differing opinions about something or when two "experts" are being quoted or referred to that may have a different opinion or approach to something. A paragraph may begin something like this:
«Осы абзацтың бірінші бөлігі Кублер мен Кесслерге, ал екінші бөлігі басқа пікірге арналған». Тақырыптық сөйлем абзацтағы өткелді көрсету үшін сызылып көрсетіледі. Півоттық тақырыптық сөйлемдерде әдетте «бірақ», «кейде» немесе «дегенмен» сияқты сөздер болады.
The first part of this paragraph addresses Kubler and Kessler; the second part will obviously address another opinion. The topic sentence is underlined to show the pivot point in the paragraph. Pivot topic sentences will always have some clue word, such as "yet," "sometimes," or "however."