Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Марксистік капиталистік экологиялық дағдарыс тұжырымы
Marxist conception of capitalist ecological crisis
Метаболикалық жарылыс – социолог Джон Беллами Фостер Карл Марксқа жатқызған капиталистік өндіріс тәсіліндегі экологиялық дағдарыс тенденцияларының теориясы. Фостер Маркстан келтіре отырып, мұны «әлеуметтік метаболизмнің өзара байланысты процесіндегі өтелмейтін жарылыс» деп анықтайды. Фостер Маркс капиталистік ауыл шаруашылығы өндірісінен және қала мен ауыл арасындағы өсіп келе жатқан айырмашылықтан туындаған адамзат пен қалған табиғат арасындағы метаболикалық өзара әрекеттесудің үзілуін теориялық тұрғыдан түсіндіргенін айтады. «Метаболикалық жарылыс» терминін Маркс емес, Фостер енгізген. Фостер бұл теорияның Маркс еңбектерінен, атап айтқанда «Экономикалық және философиялық қолжазбалар» еңбегінен, түрлердің мәні және адам мен табиғат арасындағы қарым-қатынас туралы жазылғандарынан дамығанын көрсетеді. Метаболизм – Маркс жасаған «табиғаттың бөтендеуіне жасалған толыққанды талдау» және «адам еңбегінің нәтижесінде адам мен табиғат арасындағы күрделі, динамикалық алмасуды бейнелеудің сенімді және ғылыми жолы». Маркс табиғатқа немқұрайлы қарады және Кеңес Одағы мен басқа да коммунистік мемлекеттердің экологиялық проблемаларына жауапкершілікті жүктегендерден өзгеше, Фостер метаболикалық жарылыс теориясында Маркс экологиялық көзқарасының дәлелін көреді. Метаболикалық жарылыс теориясы «Марксқа қазіргі экологиялық ойдың көп бөлігін болжаған қоршаған ортаның нашарлауын сынауға мүмкіндік берді». Бұл түпнұсқа марксистік тұжырымға сүйенген зерттеушілер көміртегі жарылысы сияқты басқа да ұқсас терминдерді әзірледі.
Metabolic rift is a theory of ecological crisis tendencies under the capitalist mode of production that sociologist John Bellamy Foster ascribes to Karl Marx. Quoting Marx, Foster defines this as the "irreparable rift in the interdependent process of social metabolism". Foster argues that Marx theorized a rupture in the metabolic interaction between humanity and the rest of nature emanating from capitalist agricultural production and the growing division between town and country. Foster, rather than Marx, coined the term “metabolic rift”. Foster argues the theory develops from Marx's earlier work in the Economic and Philosophical Manuscripts on species being and the relationship between humans and nature. Metabolism is Marx's "mature analysis of the alienation of nature" and presents "a more solid—and scientific—way in which to depict the complex, dynamic interchange between human beings and nature, resulting from human labor." As opposed to those who have attributed to Marx a disregard for nature and responsibility for the environmental problems of the Soviet Union and other purportedly communist states, Foster sees in the theory of metabolic rift evidence of Marx's ecological perspective. The theory of metabolic rift "enable[ed] [Marx] to develop a critique of environmental degradation that anticipated much of present day ecological thought", Researchers building on the original Marxist concept have developed other similar terms like carbon rift.
Топырақтың сарқылуы және ауыл шаруашылығы революциялары
Маркстің метаболизм туралы жазбалары Англияның "екінші" ауыл шаруашылығы революциясы (1815–1880) кезінде жасалды, бұл кезең топырақ химиясының дамуымен және химиялық тыңайтқыштарды қолданудың артуымен ерекшеленді.
Marx's writings on metabolism were developed during England's "second" agricultural revolution (1815–1880), a period which was characterized by the development of soil chemistry and the growth of the use of chemical fertilizer.</blockquote>
Адам еңбегі мен табиғат
Маркс өзінің әлеуметтік-экологиялық метаболизм теориясын Либигтің талдауына негіздеді, бірақ оны еңбек процесін түсінумен байланыстырды. "Капитал" еңбегінде Маркс табиғатқа қатысты материалистік көзқарасын тарихқа қатысты материалистік көзқарасымен біріктірді. Әртүрлі сала ғалымдары Маркстің метаболистік тәсілі мен метаболистік жарылыс тұжырымын пайдаланып, қоғам мен қалған табиғат арасындағы қарым-қатынасты талдады. Капиталистік өндірістен қоршаған ортаға шығатын көмірқышқыл газының артуына байланысты, көміртегі жарылысы теориясы да пайда болды. Метаболистік жарылыс тарихи материалистер тарапынан әртүрлі сипатталады. Джейсон В. Мур үшін әлеуметтік және табиғи жүйелер арасындағы шекара эмпирикалық тұрғыдан жалған және теориялық тұрғыдан негізсіз; Маркстің басқаша түсіндіруіне сүйене отырып, Мур метаболизмдерді адам мен адамнан тыс табиғат арасындағы қарым-қатынас ретінде қарастырады. Осы көзқарас бойынша, капитализмнің метаболистік жарылысы қала мен ауыл арасындағы еңбек бөлінісі арқылы жүзеге асып, ол адамдар мен қалған табиғат арасындағы қарым-қатынастардың жиынтығы болып табылады. Мур оны капиталдың үздіріліссіз жинақталуының құрауышы деп санайды. Мурдың көзқарасы, тарихи материализмге негізделгенімен, Фостер және басқалардың экологиялық дағдарыстың себептерін және оның капитал жинақталуымен байланысын қалай түсінетінінен едәуір өзгеше. Фостердің маңызды мақаласы жарық көргеннен тоғыз ай өткен соң, Мур метаболистік жарылыстың бастауын 19 ғасырда емес, "ұзақ" 16 ғасырда капитализмнің өркендеуімен байланыстырды. Метаболистік жарылыс индустриалды ауыл шаруашылығының салдары емес, құндылық заңына негізделген капиталистік қатынастардың нәтижесі болды. Сондықтан Мур назарды алғашқы жинақталу, колониализм және ертедегі капитализмді сипаттайтын қала-ел қатынастарының жаһандануы сияқты маңызды қозғалыстарға аударды. Осы көзқарас бойынша, бір емес, көптеген метаболистік жарылыстар болды; капитализмнің әрбір даму кезеңі табиғатты жаңаша ұйымдастырды, соның нәтижесінде әрқайсысының өзіндік метаболистік жарылысы пайда болды. Ауыл шаруашылығы революцияларының орнына Мур капитализм тарихында арзан азық-түлік пен арзан еңбекті қамтамасыз етуге бағытталған, қайталанатын агроэкологиялық революцияларға баса назар аударады, бұл талдау 21 ғасырдың басындағы азық-түлік дағдарысына дейін кеңейтіледі.
Marx rooted his theory of social ecological metabolism in Liebig's analysis but connected it to his understanding of the labor process. In Capital, Marx integrated his materialist conception of nature with his materialist conception of history. Scholars from a variety of disciplines have drawn on Marx's metabolic approach and the concept of metabolic rift in analyzing the relation of society to the rest of nature. With increasing amounts of carbon dioxide being released into the environment from capitalist production, the theory of a carbon rift has also emerged. The metabolic rift is characterized in different ways by historical materialists. For Jason W. Moore, the distinction between social and natural systems is empirically false and theoretically arbitrary; following a different reading of Marx, Moore views metabolisms as relations of human and extra human natures. In this view, capitalism's metabolic rift unfolds through the town country division of labor, itself a "bundle" of relations between humans and the rest of nature. Moore sees it as constitutive of the endless accumulation of capital. Moore's perspective, although also rooted in historical materialism, produces a widely divergent view from that of Foster and others about what makes ecological crisis and how it relates to capital accumulation. Nine months after Foster's groundbreaking article appeared, Moore argued that the origins of the metabolic rift were not found in the 19th century but in the rise of capitalism during the "long" 16th century. The metabolic rift was not a consequence of industrial agriculture but capitalist relations pivoting on the law of value. Moore consequently focuses attention on the grand movements of primitive accumulation, colonialism, and the globalization of town country relations that characterized early modern capitalism. There were, in this view, not one but many metabolic rifts; every great phase of capitalist development organized nature in new ways, each one with its own metabolic rift. In place of agricultural revolutions, Moore emphasizes recurrent agro ecological revolutions, assigned the historical task of providing cheap food and cheap labor, in the history of capitalism, an interpretation that extends the analysis to the food crises of the early 21st century.
Қала мен ауыл
16-17 ғасырға дейін қалалардың айналасындағы ауыл шаруашылығына (ресурстар және т.б. үшін) метаболистік тәуелділігі және өндіріс пен игерудің технологиялық мүмкіндіктердің шектеулі болуы кең ауқымды қала құрылысына кедерес келтірді. Алғашқы қалалық орталықтар биоаймақтық тұрғыдан белгіленді және салыстырмалы түрде аз "экологиялық із" қалдырып, қалалық қалдықтарды айналасындағы жерлерге қайта пайдаланды.
Up until the 16th or 17th century, cities' metabolic dependency upon surrounding countryside (for resources, etc. ), coupled with the technological limitations to production and extraction, prevented extensive urbanization. Early urban centers were bioregionally defined, and had relatively light "footprints," recycling city nightsoils back into the surrounding areas.</blockquote>
Болашақ социалистік қоғам
Метаболистік жарақаты ұғымы "капиталистік қоғамда адамдардың өмір тіршілігінің негізін құраған табиғи ортадан материалдық бөлінуін" көрсетеді.
The concept of metabolic rift captures "the material estrangement of human beings within capitalist society from the natural conditions which formed the basis for their existence."
Метаболизм және қоршаған ортаны басқару
Маркстың экологиялық тұрақтылық тұжырымы "капиталистік қоғам үшін өте шектеулі практикалық маңызы бар" дегенмен, бәсекелестік қысымының салдарынан рационалды ғылыми әдістерді және әлеуметтік жоспарлауды қолдана алмауы себебімен, Мур осы тұжырымды жаһандық экологиялық дағдарыстардың кең ауқымды мәселелерін және капитализмнің жалпыға ортақ өміршеңдігін талқылау үшін пайдаланады. Әлеуметтік метаболизм тәсілі түрлі салалардағы қоғам мен табиғаттың өзара әрекеттесуін эмпирикалық түрде талдаудың ең маңызды парадигмаларының біріне айналды. Харвидің сөзіне сәйкес, табиғатты қалаға енгізуге жасалған бұрынғы тыракелдер көбінесе эстетикалық және буржуазиялық сипатта болған. Бұл нақты қолданыстағы неолибералды жағдайларда жүзеге асып, метаболизмдік айырмашылықтарды емдеу үшін әлеуметтік және экологиялық трансформациялардың қатар жүруі қажеттігін көрсетеді. Дегенмен, сыншылар осы күш-жігерді "басқарушылық экологиямен" байланыстырып, эко-урбанизмнің "қалалық экологиялық қауіпсіздік" тәсіліне тым жақын келіп қалғанынан алаңдайды, бұл Майк Дэвистің қауіпсіздік пен бекініс қалалары туралы талдауын еске түсіреді. Марксистік сын жаһандық капиталистік жүйе шеңберінде тұрақты қалалардың мүмкіндігіне де күмән келтіруі мүмкін.
Despite Marx's assertion that a concept of ecological sustainability was "of very limited practical relevance to capitalist society," as it was incapable of applying rational scientific methods and social planning due to the pressures of competition, while Moore uses the concept to discuss the broader concerns of global environmental crises and the viability of capitalism itself. A social metabolism approach has become "one of the most important paradigms for the empirical analysis of the society nature interaction across various disciplines," Unlike previous efforts to integrate nature into the city, which, according to Harvey, were primarily aesthetic and bourgeois in nature, This takes place within actually existing conditions of neoliberalization, suggesting that healing metabolic rifts will be a process that requires both social and ecological transformations. However, critics link these efforts to "managerial environmentalism," and worry that eco urbanism too closely falls into an "urban ecological security" approach, echoing Mike Davis' analysis of securitization and fortress urbanism. A Marxist critique might also question the feasibility of sustainable cities within the context of a global capitalist system.