Кіріспе

1950 жылдардағы британдық турбовинтолеттік жолаушылар ұшағы.

Handley Page Dart Herald – 1950 жылдардағы британдық турбовинтолеттік жолаушылар ұшағы.

Жобалау және әзірлеу

1950 жылдардың ортасында Handley Page компаниясы ескі Douglas DC-3 ұшақтарын, әсіресе үшінші әлем елдерінде ауыстыруға арналған жаңа, жылдам, қысқа қашықтықтағы өңірлік авиалайнерді жасады. Бастапқыда HPR.3 Herald деп аталған жобаның дизайны Handley Page (Reading) Limited компаниясының жобалау бюросынан шықты – бұл бұрынғы Miles Aircraft зауыдының орны, ол Miles Marathon авиалайнерін жасаған. Herald – Marathon ұшағының бастапқы идеясының кеңейтілген қайта жасалуы болды және жоғары орналасқан қанатымен ерекшеленді. Handley Page Reading керемет ұшу және техникалық сипаттамалары бар заманауи дизайнды жасауға қол жеткізді. Дегенмен, компания қателік жіберіп, соңында өте қымбатқа түсетін шешім қабылдады. Сол кездегі басқа да классикалық британдық ұшақтар сияқты Herald да мүмкіндігінен айырылды. DC-3 операторларымен кеңінен кеңескеннен кейін, жаңа авиалайнерді HPR.3 үшін арналған шағын авиакомпаниялар қауіпті деп санаған турбовинтті қозғалтқыштардың орнына поршеньді қозғалтқыштармен жабдықтау туралы шешім қабылданды. Handley Page төрт қозғалтқышты дизайнды жөн көріп, HPR.3 үшін үш пернелі бұрандалы қозғалтқыштармен жабдықталған жаңа Alvis Leonides Major 14 цилиндрлі радиальды қозғалтқышын таңдады. Сол кезде голландиялық Fokker компаниясы сол нарықтағы бәсекелесі үшін кері шешім қабылдап, F27 Friendship ұшағын екі Rolls Royce Dart турбовинтті қозғалтқыштарымен жабдықтады. Ұшақтың круиздік жылдамдығы 224 миль/сағ (360 км/сағ) болуы тиіс, ұшу қашықтығы 1640 миль (2640 км) құрады, 500 ярдтан (460 м) кем қашықтықта қонуға және ұшып шығуға мүмкіндік берді, ал бастапқы көтерілу жылдамдығы минутына 1800 футтан асты. Бастапқыда Handley Page HPR.3 ұшағының дұрыс таңдалғаны көрінді, ол 1954 жылдың тамызында "Herald" деп аталды, бұл атау француз және испан тілдеріне оңай аударылады. Сату бөлімінің қарқынды жұмысы әлеуетті клиенттерден қызығушылық тудырды, Handley Page Herald ұшағына 29 тапсырыс алды (Queensland Airlines, Australian National Airways және Lloyd Aéreo Colombiano компанияларынан). Бірінші прототип 1955 жылдың 25 тамызында Radlettтен алғашқы ұшуын жасады, бұл Friendship ұшағының алғашқы ұшуынан үш ай бұрын болды. 75 ұшақ сатылғаннан кейін шығындарды өтеу күтілді, ал Handley Page Herald ұшақтарының 300-ге дейін сатылуын күтті, ал алғашқы жеткізілімдер 1958 жылы британдық тәуелсіз Air Kruise авиакомпаниясына күтілді. Алайда, Rolls Royce Dart турбовинтті қозғалтқышы Vickers Viscount ұшағында өте табысты екенін көрсетті. Queensland Airlines және Australian National Airways компаниялары турбовинтті Friendships ұшақтарына ауысу үшін Herald ұшақтарына жасаған тапсырыстарын тоқтатты, Lloyd Aéreo Colombiano компаниясымен жасалған келісім валюталық мәселелерге байланысты тоқтатылды, ал Air Kruise компаниясы British Aviation Services компаниясымен сатып алынғаннан кейін қызығушылығы жойылды. Жаңартылған ұшақ HPR.7 Dart Herald деп аталды, ол 1910 а.к. қуатты Dart 527 қозғалтқыштарымен жабдықталды, 3.81 метрлік (12 фут 6 дюйм) өзгермелі пернелі төрт пернелі Dowty Rotol бұрандалы қозғалтқыштарын қозғалтты, ал фюзеляж 51 см-ге (20 дюйм) ұзартылды, сондай-ақ отын сыйымдылығы артты. Бірінші өндірістік ұшақ 1959 жылдың 30 қазанында ұшты. Dart Herald ұшағының алғашқы 100-сериялы нұсқасы 1958 жылдың сәуірінде сертификатталды.

Пайдалану тарихы

Dart Herald-қа алғашқы тапсырыс 1959 жылғы маусымда British European Airways компаниясынан, Шотландияның жоталы аймақтары мен аралдарында пайдалану үшін үш ұшақты лизингке алу мақсатында берілді. Осы кезде "Геральд" алты ай бұрын пайдалануға кіріскен "Френдшип" ұшағына қарағанда бастапқы басымдығын жоғалтты. Сұранысты ынталандыру үшін Handley Page 1960 жылы одан да жетілдірілген нұсқасын – "Серия 200" ұшағын ұсынды. Екінші прототип "Серия 200" стандартына келтіріліп, 1961 жылғы 8 сәуірде алғаш рет осы түрінде ұшты. Jersey Airlines 1961 жылғы 16 мамырда лизингке алынған "Серия 100" ұшағымен жұмысын бастады, ал 1962 жылғы қаңтарда өзінің алғашқы "Серия 200" ұшағын алды, ал BEA "Геральд" операцияларын 1962 жылғы наурыз айында бастады. 1963 жылға қарай "Геральдтан" 35 дана сатылған, ал "Френдшиптен" 240-тан астам сатылған. Сатуды жақсартудың бір жолы "Геральдты" әскери тасымалдау үшін дамыту болды. Корольдік әуе күштері поршенді қозғалтқыштармен жабдықталған Vickers Valettas ұшақтарын алмастыру үшін 45 тактикалық тасымалдау ұшағына мұқтаж болды, және Handley Page 1960 жылы осы қажеттілікті қанағаттандыру үшін HP.124 жұмысын бастады. Бұл ұшақта жоғары орналасқан құйрығының астында артқы жүк тиеу пандусы бар жаңа артқы фюзеляж болады. HP.124 Avro-ның 748 ұшағының түйіндемесі – Avro 780-ге қарсы басты үміткер болып саналды, Handley Page-тің жоғары орналасқан қанаты Avro-ға қарағанда жүк тиеуді жеңілдетуі күтілді. 1961 жылы RAF Martlesham Heath әуе базасында "Геральд 200" прототипін сынақтан өткізу, ұшақтың жақсы басқарылуын және дайын емес ұшу-қону жолақтарынан жұмыс істеу қабілетін көрсетті, бірақ басқа да қиындықтар туындады. Авиация министрі Питер Торникрофт, егер Handley Page British Aircraft Corporation немесе Hawker Siddeley компанияларымен бірігуге келіспесе, HP.124 келісімшартына қол қоймауға уәде берді, бұл британдық авиация өнеркәсібін консолидациялау саясатының бір бөлігі болды. Hawker Siddeley Frederick Handley Page компаниясы бағалаған құнның жартысынан да аз сома ұсынғандықтан, бірігу орын алмады, және RAF-тің тапсырысы Avro 780 ұшағына берілді, ол Andover деп аталды. "Геральд 400" сериясы күшейтілген кабиналық едені және ұшу кезінде ашылатын, жабдықтарды немесе десантшыларды тастауға арналған қапталдық жүк тиеу есіктері бар қарапайым тактикалық тасымалдау ұшағы болды. Сегіз ұшақ Малайзия Корольдік әуе күштері үшін салынды. 1965 жылға қарай сатудың барлық серпіні жоғалды, және Handley Page 2,320 ат күшіне (1,730 кВт) ие Dart 532 қозғалтқыштарымен жабдықталған, отын сыйымдылығы мен салмағы арттырылған және 60 жолаушыға дейін отыра алатын "Серия 700" ұшағын ұсынды. Бразилиялық VASP әуе компаниясы он "Серия 700" ұшағына тапсырыс берді, Бразилияда өндіріс жоспарланған, ал 700 сериялы ұшақтарға Швейцарияның Globe Air және Тайваньның Far Eastern Air Transport әуе компаниялары да тапсырыс берді, және жаңа модельдің өндірісі басталды. Алайда, VASP Бразилия үкіметінен қаржы ала алмағандықтан тапсырысын тоқтатты, және Handley Page 700 жұмысын тоқтатып, өндіріс желісіндегі алты ұшақты жойды. Өндіріс 1968 жылы аяқталды. Алты жылдық өндіріс кезеңінде "Серия 200" сериясының 36 данасы, төрт "Серия 100" және сегіз "Серия 400" ұшағы салынды. Содан кейін "Геральд" өндірісі тоқтатылды, бұл Handley Page компаниясына HP.137 Jetstream ұшағына толық назар аударуға мүмкіндік берді. Handley Page 1969 жылғы тамызда ерікті түрде таратылды, "Jetstream" ұшағын дамытудың өсетін құны оның жабылуына себеп болды. Қызметтегі қалған "Геральд" ұшақтарына қолдау көрсетуді жалғастыру үшін Dart Herald (Support) Ltd жаңа компания құрылды, оның бір бөлігі Scottish Aviation компаниясына тиесілі болды. "Геральдтың" соңғы жолаушылар рейсін 1987 жылы British Air Ferries компаниясы Ryanair үшін субчартерлік рейстермен жүргізді. Бұл типті жүк тасымалдау үшін де пайдаланды, бірақ 1999 жылға қарай Channel Express компаниясымен 401 G BEYF сериялы бір ғана ұшақ қызметте болды; ол 1999 жылғы 9 сәуірде соңғы рейсінен кейін Борнмут қаласында зейнеткерлікке шықты.

Апаттар мен оқиғалар

1958 жылғы 10 тамызда "Dart Herald" прототипі Фарнборо әуе көрмесінде көрсетілуі тиіс еді, бірақ Вудлиден келе жатқанда қозғалтқышы істен шығып қалды. Отын құбырлары жарылып, қауіпті өрт шықты. Ұшақтың қозғалтқыш тіреулері өртеніп кетті, содан кейін ұшқыш, эскадрилья басшысы Хедли Хейзелден ұшақты далаға апаттық жағдайда қондырды. Бұл ұшқыштың тамаша шеберлігі деп мойындалды. 1965 жылғы 17 наурызда фюзеляждың конструкциялық зақымдануынан кейін, Галифакстан Сиднейге бағыт алған Eastern Provincial Airways рейсі 102, Жаңа Шотландияның Үстіңгі Мускудобойт маңында құлап, борттағы барлық сегіз адам қаза тапты. Фюзеляж ішкі жағынан тотығу салдарынан бойлық бағытта екіге бөлінді. British European Airways және Alia компанияларына қарасты Herald ұшақтарында тотығу белгілері табылғаннан кейін, Handley Page барлық Herald ұшақтарын жөндеуге және коррозияға қарсы өңдеуге шақырды. 1965 жылғы 10 сәуірде Royal Jordanian Airlines Herald ұшағы Сирияның Дамаск қаласының жанындағы төбеге шағылысып, борттағы 54 жолаушы мен экипаж мүшесінің барлығы қаза тапты. 1967 жылғы 3 қарашада Sadia Handley Page Dart Herald 214 тіркеу нөмірі PP SDJ, Сан-Паулу Конгонхастан Куритиба Афонсо Пенаға ұшып бара жатқанда, Куритибаға жақындаған кезде төбеге соқтығысты. Экипажбен бірге 21 жолаушы қаза тапты, ал төрт жолаушы аман қалды. 1969 жылғы 24 ақпанда Far Eastern Air Transport рейсі 104, Тайваньның Тайнань қаласының жанында екінші қозғалтқышы істен шыққаннан кейін құлап, борттағы барлық 36 адам қаза тапты.