Кіріспе

Рита Армениялық (грекше: Μαρία; 10/11 қаңтар 1278 – шілде 1333) – Армения ханшайымы. Ол Михаил IX Палеологқа үйлену арқылы Византия императрицасы болды. Ол Армения патшасы Левон II және патшайым Керанның қызы. Ол Византияның бірлескен императоры Михаил IX Палеологтың әйелі болғандықтан, Византия империясының кіші император жұбайы еді. 1317 жылы Монферраттың аға императрицасы Иренаның қайтысынан кейін ол жалғыз императрица атанды. Константинопольде оны Мария деп атады.

Өмір

Арменияның Хетом II-ге жатқызылатын хроникасы "Крестоносный тарих" жинағына енген. Онда оның тууы туралы жазылған мәліметке сәйкес, Рита Армения ханшайымы Теофананың егіз сіңлісі болған. Георгий Пахимердің тарихында Андроник II Палеолог өзінің ұлы және кіші бірлескен билеушісі Михаил IX Палеологқа болашақ әйел іздеп, Левонмен келіссөздер жүргізгені айтылады. Левон оған Ританы ұсынды, ал үйлену 1294 жылдың 16 қаңтарында болды. Келіншек он алты, күйеу жігіт он жеті жаста еді. Рита тұрмысқа шыққаннан кейін Мария деген атқа ие болды.

Императрица

Рита 1294 жылдан 1317 жылға дейін императордың кіші ханымы болды. Ағасы – Монферраттық Ирен, Андроник II-нің екінші әйелі және Михаил IX-тың өгей анасы. 1303 жылдан бастап Андроник II мен Ирена жеке соттар ұстады. Аға император Константинопольде, ал аға Августа Салоникада тұрды. 1317 жылы Ирен қайтыс болғаннан кейін Рита жалғыз императрица атанды. Ол үш жыл бойы солай болды. Бірақ 1319 жылы оның екінші ұлының өлімі трагедияға ұшырады. Принц Андроник сүйіктісін ұстаған, бірақ оны адалсыздықпен күдіктенген. Ол өзінің адал қызметшілерін оның үйіне күтіп отырып, кіретін әркімге шабуыл жасауға бұйырды. Түнде келген адам Мануил болды, ал қызметшілер оны танымады. Екінші ханзада ағасының бұйрығымен қаза тапты. Бұл оқиға Михаил IX-тың денсаулығына ауыр соққы берді, ол 1320 жылдың 12 қазанында қайтыс болды. Екі өлім де Андроник II мен Андроник III арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді. Әжесі мен немересі 1328 жылы кішінің жеңісімен аяқталған азаматтық соғысты бастады. Ал Рита, күйеуін жоғалтқаннан кейін монастырьға келіп, "Ксен" есімін алды. Ол соғыс аяқталғаннан кейін бес жыл өткен соң онда қайтыс болды.

Тақырыбы

Андроник III Палеолог (1297 жылдың 25 наурызы – 1341 жылдың 15 маусымы). Мануил Палеолог, деспот (1319 жылы қайтыс болды). Анна Палеологина (1320 жылы қайтыс болды), Томас I Комнен Дукасқа, содан кейін Николай Орсиниге үйленді. Теодора Палеологина (1330 жылдан кейін қайтыс болды), Болгарияның Теодор Светославқа, содан кейін Болгарияның Михаил Асен III-ге үйленді.