Кіріспе

Біріккен Ұлттар Ұйымының жоғары лауазымды шенеунігі

Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысының орынбасары (БҰҰ бас хатшысының орынбасары) – Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесіндегі жоғары лауазымды адам, әдетте Бас Ассамблея бас хатшының ұсынысы бойынша төрт жылға жаңаруға жарамды мерзімге тағайындалады. Бас хатшының орынбасары – Біріккен Ұлттар Ұйымында бас хатшыдан және бас хатшының орынбасарынан кейінгі үшінші жоғары дәреже. Бұл дәрежеге БҰҰ-ның түрлі органдарының басшылары, Біріккен Ұлттар Ұйымының кейбір жоғары лауазымды шенеуніктері және жоғары деңгейдегі арнайы елшілер ие болады. Біріккен Ұлттар Ұйымы бұл дәрежеді мүше мемлекеттің министрлер кабинетінің дәрежесімен тең деп есептейді, ал бас хатшылардың орынбасарлары БҰҰ Жарғысына сәйкес дипломатиялық иммунитетке ие.

Тағайындау және есеп беру

USG-дің көпшілігі Бас хатшының ұсынысы бойынша Бас Ассамблеямен төрт жылдық мерзімге тағайындалады. Ал қалғандары (әдетте арнайы өкілдер, Хатшылық қызметкерлері және бағдарламалық емес басқару лауазымдары) БҰҰ Бас хатшысының өкілеттігімен тікелей тағайындалады. Дегенмен, барлық USG Бас хатшы арқылы Бас Ассамблеяға есеп береді. Бұл ереженің жалғыз ерекшелігі – ішкі қадағалау қызметі жөніндегі бас хатшының орынбасары, ол тікелей Бас Ассамблеяға есеп қояды. Тағайындау тәсілінің өзгешелігі маңызды, себебі Бас Ассамблея тағайындаған USG-лер Бас хатшыдан тәуелсіз өкілеттікке ие, сондықтан Бас хатшы оларды Бас Ассамблеяның келісімінсіз қызметтен шеттетуге құқылы емес. Көптеген сарапшылар бұл шектеуді Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесінде Бас хатшының тиімді басшылық пен басқару қабілетін әлсіретеді деп санайды.

Теңдес дәреже

БҰҰ жүйесіндегі кейбір жоғары лауазымдар бас хатшының орынбасары деңгейімен тең, бірақ олар ресми атаққа ие емес немесе оны пайдалануды қаламайды. Бұған ең айқын мысал – БҰҰ Даму бағдарламасының әкімшісі, ол көбінесе БҰҰ жүйесіндегі үшінші ең жоғары лауазымды тұлға ретінде танымал, бірақ бас хатшының орынбасары атағын қолданбайды. БҰҰ адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссары да бас хатшының орынбасары деңгейінде, алайда ол бұл атақты қолданбайды.

Дипломатиялық дәреже

USG-нің дипломатиялық шені ұлттық кабинет министрінің шенімен бірдей. Біріккен Ұлттар Ұйымының Хартасының 105-бабына сәйкес, олар дипломатиялық иммунитетке ие.

Жоғары басшылар тобы (SMG)

Бас хатшының орынбасары дәрежесінде 50-ден астам адам болғандықтан, олардың БҰҰ жүйесіндегі ықпалы мен билігі айқын түрде әртүрлі. Бюджеттерді, бағдарламаларды немесе маңызды іс-шараларды басқаратын ең ірі USG-лер Біріккен Ұлттар Ұйымының Жоғары Басқару Тобының құрамына да кіреді, олардың мақсаты – ұйым жұмысында стратегиялық үйлесімділік пен бағытты қамтамасыз ету. Бұл кабинет 1997 жылы Бас Ассамблеяда Бас хатшы Кофи Аннан ұсынған реформа жобасының аясында бекітілді.

Бас хатшыларының орынбасары тізімі

Төменде бас хатшының орынбасарлары немесе олармен тең дәрежедегі лауазымдардағы адамдардың тізімі келтірілген. Бұл тізім толық емес. SMG мүшелері жұлдызша (*) арқылы белгіленеді.

Бас хатшының орынбасары

Бас хатшының орынбасары БҰҰ жүйесінде бас хатшыдан кейін ең жоғары дәрежедегі лауазым иесі болып табылады. Қазіргі кезде бұл лауазымда Амина Мохаммед қызмет етеді.

Бас хатшының көмекшісі

Көмекші бас хатшы БҰҰ ішінде бас хатшының орынбасарынан төмен тұрады. Көмекші бас хатшылар көбінесе департаменттер мен бағдарламалардың орынбасарлары болып табылады, олар өздерінің бас хатшыларына және оның арқылы БҰҰ бас хатшысына есеп береді.