Тети пирамидасы: құрылысы, қазбалары және қасиетті кешені
Pyramid of Teti
Египеттегі Тeti пирамидасы – фараон Тeti құрметіне салынған, пирамида мәтіндері бар екінші пирамида. Қазба жұмыстарынан патшайымдар пирамидалары табылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тети пирамидасы - Мысырдағы Саккара пирамидалар алаңында орналасқан тегіс қабырғалы пирамида. Бұл пирамидалық мәтіндері бар екінші пирамида болып табылады. Қазба жұмыстары спутниктік пирамида, екі патшайым пирамидасы және олармен бірге культ құрылыстары, сондай-ақ жерлеу ғибадатханасын ашты. Пирамида 1882 жылы Гастон Масперо тарапынан ашылды, ал кешен 1907 жылдан 1965 жылға дейінгі бірнеше экспедициялар барысында зерттелді. Алғашқыда "Тетидің жерлері мәңгілік" деп аталған. Жер бетіндегі сақталуы өте нашар, қазір ол кішкентай төбеге ұқсайды. Жер астындағы бөлмелер мен дәліздер өте жақсы сақталған.
The pyramid of Teti is a smooth sided pyramid situated in the pyramid field at Saqqara in Egypt. It is the second known pyramid containing pyramid texts. Excavations have revealed a satellite pyramid, two pyramids of queens accompanied by cult structures, and a funerary temple. The pyramid was opened by Gaston Maspero in 1882 and the complex explored during several campaigns ranging from 1907 to 1965. It was originally called Teti's Places Are Enduring. The preservation above ground is very poor, and it now resembles a small hill. Below ground the chambers and corridors are very well preserved.
Жерлеу кешені
Тети пирамида кешені Джеткаре Исеси билігінде қалыптасқан үлгіге сәйкес келеді, ал оның орналасуы Абусирдің жерлеу кешендерінен мұраға алынған. Қазір жоғалған аңғар ғибадатханасы, болжам бойынша, ежелгі заманда Анубиске арналған Ескі патшалық ғибадатханасының орнында болғандықтан қираған болуы мүмкін. 1906 жылы Джеймс Эдвард Куибелл тапқан, жақсы белгілі жерлеу ғибадатханасы аңғар ғибадатханасымен жол арқылы байланысты. Тети ғибадатханасының жоспары оның тікелей ізашары Унас ғибадатханасының жоспарымен де салыстырылады. Дегенмен, Тети ғибадатханасының өзгеше жоспары бар, себебі ғибадатхана осімен орналасуы тиіс еден, мұнда оңтүстікке қарай жылжытылған. Содан кейін ғибадатханаға кіру ескерткіштің шығыс-батыс осін біріктіретін солтүстік-оңтүстік фасадының дәлізі арқылы жүзеге асырылады. Одан кейін екінші зал орналасқан. Қабырғаларының қалыңдығы күмбезді жабын болғанын көрсетеді. Бұл, әлдебір "Ұлылар бөлмесі" болған, оның қабырғаларында патша отбасы мен сарайдың ықпалды мүшелері өздерінің билеушісінің мәңгілік сапарында көмектесіп, бірге жүруі бейнеленген. Бұл зал төрт жағынан колоннадалармен қоршалған ашық алаңға ашылады, олардың басты мақсаты күнделікті құрбандықтар мен қасиетті құйылымдарды ұсыну болған. Тек батысқа қарайғы жол ғана киелі орынның ішкі бөлігіне кіруге мүмкіндік береді. Периболостың ішінде, патша пирамидасының дін қызметкерлеріне арналған қасиетті бөлігінде, бес наос орналасқан, олар патшаның бес негізгі құдайдың бейнесіндегі бес мүсінін сақтаған. Бұл бөлімге патшаның жалған есігі бар стела, нағыз жерлеу құлшынығының нысаны, және ғибадатхананың екі жағындағы екі қатарлы қоймалар да кірген. Бірінші қатар қонақүйді қоршап тұр, ал оған пирамиданың периболосы арқылы оңтүстік және солтүстікке қарай созылатын ғимараттың бүкіл ені бойынша ұзын дәліз арқылы кіруге болады. Екінші қатар киелі орын мен құдайлардың мүсіндері залын қоршап тұр, және оған тек соңғысынан ғана қол жеткізуге болады. Жерлеу культі үшін маңызды соңғы элемент – өзінің периболосымен қоршалған серік пирамидасы, патша пирамидасының оңтүстік-шығысында орналасқан, сондықтан оған тек қоймалар мен құлшынып ғибадат залы арқылы ғана қол жеткізуге болады. Бұл кішкентай пирамида жер астындағы бір камераға апаратын қысқа пандус тұратын жер асты жоспарын қамтиды. Параболос алаңының ортасында, шығыс және батысқа қарап, гранит еденде орналасқан екі ойық бар. Египтологтар олардың мақсатын даулап жүр, бірақ осы ойықтардың күн жолымен орналасуы осы ескерткіштің рөлін түсінуге көмектесетін діни амалдарды көрсетеді.
The pyramid complex of Teti follows a model established during the reign of Djedkare Isesi, the arrangement of which is inherited from the funerary complexes of Abusir. A valley temple, now lost, was probably destroyed in antiquity due to the place of an Old Kingdom temple dedicated to Anubis constructed there. A better known funerary temple, revealed by James Edward Quibell in 1906, is connected to the valley temple by a causeway. The plan of the temple of Teti is also comparable to that of Unas, its immediate predecessor. Teti's temple has a somewhat special plan, however, due to a deviation of the floor which traditionally should have been located in the axis of the temple but here is moved south. It then accesses the temple through a hallway of the north–south facade joining the east–west axis of the monument. Followed in this main axis is a second hall. The thickness of the walls suggests a vaulted cover. It was probably the "Room of the Greats", on the walls of which the royal family and influential members of the court were to be represented assisting and accompanying the eternal journey of their sovereign. This hall opened into an open courtyard surrounded on all four sides by colonnades whose main purpose was the presentation of daily offerings and ritual libations. The only way out is centered to the west and provides access to the innermost part the sanctuary. Included in the Peribolos, a sacred part of the royal pyramid reserved for priests of the king, was a chapel containing the five Naos, housing five statues of the King appearing in the aspect of the five principal deities of the realm. This part also included a private room containing the false door stela of the King, a veritable object of funeral worship, and a double row of stores on both sides of the axis of the temple. The first row frames the party host and is accessible by a long corridor along the entire width of the building that leads to the south and north within the peribolos of the pyramid. The second set frames the sanctuary and the hall of statues of gods and was only accessible from the latter. The last element essential to the funerary cult, the satellite pyramid encircled in its own peribolos, is located southeast of the royal pyramid and therefore was accessible only through a corridor of stores and halls of worship. This small pyramid covers an underground plan consisting of a short ramp leading to a single underground chamber. In the middle of the courtyard of the paribolos, facing east and west, are two landscaped basins in the granite floor. Their use is disputed by Egyptologists, but the location of these basins, following the path of the sun, suggests ritual practices that shed some light on the role of this monument.
Пирамида
Пирамиданың бағыты төрт тарапқа қарай тік сызықтармен сәйкес келмейді. Дегенмен, пирамиданың пропорциялары мен жоспары Джеткаре Исеси пирамидасының дәл сол үлгісін қаперденетіндей жасалған. Ішкі өлшемдері мен беткейі бірдей, және басқа жағынан да өте ұқсас. Жерлеу камераларына кіру пирамиданың солтүстік жағындағы үйлескен шағын ғимараттың ішінде орналасқан. Кіреберіс дәлізінен 1823 метрлік ұзын төмен түсуге болады. Кіреберіс бұрын жоғалған гранит тікбұрышпен бітелген. Төмен түсетін дәліздің бойында үлкен әктас блоктарымен бітеліп, қарақшылар бұзған іздер бар. Қазылған кезде бұл қалдықтар дәлізді толық жабады. Төмен түсетін дәлізден бір-біріне жалғасқан көлденең дәліз, вестибюль, тағы бір дәліз, шұңқырлы жатын бөлмесі, соңғы дәліз және корольдің жерлеу бөлмелеріне апаратын соңғы граниттік жолға өтуге болады. Шұңқырлы жатын бөлмесі алты метрден асады және әктас пен граниттің кезектесіп орналасуымен жасалған. Бастапқыда төмен түсірілген үш граниттік қақпа қазір бірнеше бөлікке бөлініп, келушілерге жол ашық. Көлденең өткел жерлеу бөлмесіне, алдыңғы бөлмеге және жерлеу камерасына апарады. Бәрі де шығыс-батыс бағытында орналасқан. Сердабтың ерекшелігі – оны жабатын блоктың үлкендігі, оның ұзындығы 6,72 метр, ал салмағы қырық тонна. Алдыңғы бөлме мен жерлеу камерасы үлкен күмбезді қабырғалармен жабылған. Олар екі есікпен жабылатын өткелмен байланысты. Бұл бөлмелердің қабырғаларында «Пирамида мәтіндері» деп аталатын иероглиф жазулары бар. Тети пирамидасы – корольдің қайта тууына көмектесу және оны қолдау үшін жасалған күрделі теологиялық жиынды қамтитын екінші патшалық ескерткіш. Жерлеу камерасында аяқталмаған гранит саркофаг, қақпақтың бөлігі және жердегі қарапайым шұңқырдан басқа ештеңе жоқ канопиялық ыдыс бар. Корольдік саркофагта алғаш рет жазулар кездеседі, олар ыдыстың ішкі бетіне жұқа жазылған. Ежелгі заманнан тоналған болса да, ескерткіштің алғашқы қазбалары кезінде корольдің қабірлік заттарының қалдықтары табылды. Көбінесе тас материалдардан тұратын бұл заттар қарақшылармен тасталып кеткен, олар оларды пайдасыз немесе құнды емес деп санаған. Осылайша, Тети есімі жазылған бірнеше бунақтар мен корольдің ішкі мүшелерін сақтаған канопиялық құмыралар бізге жетті. Жерлеу рәсімінің қалдықтары арасынан табылған ең алаңдатарлық зат – өлім маскасының гипстен жасалған қалыбы. Қайта жасалған қалып көздері жабық, аузы сәл ашық адамның бейнесін көрсетеді. Бұл бейне өте әсерлі және ол Тетидің портреті деп есептеледі, бұл Ескі патшалықтан сақталған жалғыз нағыз корольдік портрет. Мысырлық патшалық шынтағы 525 мм деп есептеледі. Тети пирамидасының қабырғасы 78,5 метр, ал биіктігі 52,5 метр. Бұл қабырғаның әр жағына 150 шынтақ, ал биіктігі 100 шынтаққа тең. Ядросы баспалдақтармен және жергілікті жерде алынған кішкентай тас пен қалдықтардан жасалған. Бұл өңделген әктас қабатымен жабылған, ол алынып тасталған, нәтижесінде ядро құлап кетті.
The orientation of the pyramid is not aligned with the four cardinal points. However, the proportions and plan of the pyramid follow exactly the same pattern as that of the pyramid of Djedkare Isesi. The internal dimensions and slope are the same and it is otherwise very similar. Access to the burial chambers are located inside the adjoining chapel against the north face of the pyramid. The entrance hallway leads to a long descent of eighteen hundred and twenty three metres. The entrance was once blocked by a plug of granite now lost. The descending passage was probably clogged along its length by large blocks of limestone that thieves have broken up. The debris still littered the passage at the time of discovery. In the descending corridor is a successive horizontal hallway, a vestibule, another hallway, a bedroom with harrows, a final corridor, and a final granite passage which opens into the funerary apartments of the King. The room with harrows spans more than six metres and is designed with alternating limestone and granite. The three granite harrows, originally lowered, are now broken into several pieces leaving the way open to visitors. The horizontal passage leads to rooms consisting of a funeral serdab, an antechamber, and a burial chamber. All three are aligned along an east–west axis. The only peculiarity of the serdab is the size of the block ensuring its coverage, measuring 6.72 metres long with a weight of forty tons. The antechamber and burial chamber are covered with huge vaulted rafters. They are connected by a passage where access was closed by a double door. The walls of these rooms are covered with hieroglyphic inscriptions commonly called the Pyramid Texts. The pyramid of Teti is the second royal monument to contain the complex theological corpus to assist and support the rebirth of the king. The burial chamber contains an unfinished greywacke sarcophagus, a fragment of a lid and a canopic container that is nothing more than a simple hole in the ground. And for the first time, a royal sarcophagus contains inscriptions, here slightly etched on the hollow interior of the vessel. Although looted since ancient times, remains of the king's grave goods were found during the first excavation of the monument. Consisting mainly of stone materials, these objects have been abandoned by looters, probably considered useless or worthless. Thus, a series of club heads with the names of Teti has reached us and one of the canopic jars containing the viscera of the king. The most troubling item found among the debris of the funeral viaticum is the plaster mold of a death mask. The reproduced molding transmits to us the face of a man with eyes closed, mouth slightly open. The expression is striking and it is purported to be an image of Teti making it the only true royal portrait that has survived from the Old Kingdom. The Egyptian Royal Cubit is estimated at 525 mm. Teti's pyramid measures 78.5 per side at the base and the height is 52.5 m. These are equal to 150 cubits per side at the base and 100 cubits high. The core was a built in steps and accretions made of small, locally quarried stone and debris fill. This was covered with a layer of dressed limestone which has been removed, causing the core to slump