Кіріспе

Тети пирамидасы - Мысырдағы Саккара пирамидалар алаңында орналасқан тегіс қабырғалы пирамида. Бұл пирамидалық мәтіндері бар екінші пирамида болып табылады. Қазба жұмыстары спутниктік пирамида, екі патшайым пирамидасы және олармен бірге культ құрылыстары, сондай-ақ жерлеу ғибадатханасын ашты. Пирамида 1882 жылы Гастон Масперо тарапынан ашылды, ал кешен 1907 жылдан 1965 жылға дейінгі бірнеше экспедициялар барысында зерттелді. Алғашқыда "Тетидің жерлері мәңгілік" деп аталған. Жер бетіндегі сақталуы өте нашар, қазір ол кішкентай төбеге ұқсайды. Жер астындағы бөлмелер мен дәліздер өте жақсы сақталған.

Жерлеу кешені

Тети пирамида кешені Джеткаре Исеси билігінде қалыптасқан үлгіге сәйкес келеді, ал оның орналасуы Абусирдің жерлеу кешендерінен мұраға алынған. Қазір жоғалған аңғар ғибадатханасы, болжам бойынша, ежелгі заманда Анубиске арналған Ескі патшалық ғибадатханасының орнында болғандықтан қираған болуы мүмкін. 1906 жылы Джеймс Эдвард Куибелл тапқан, жақсы белгілі жерлеу ғибадатханасы аңғар ғибадатханасымен жол арқылы байланысты. Тети ғибадатханасының жоспары оның тікелей ізашары Унас ғибадатханасының жоспарымен де салыстырылады. Дегенмен, Тети ғибадатханасының өзгеше жоспары бар, себебі ғибадатхана осімен орналасуы тиіс еден, мұнда оңтүстікке қарай жылжытылған. Содан кейін ғибадатханаға кіру ескерткіштің шығыс-батыс осін біріктіретін солтүстік-оңтүстік фасадының дәлізі арқылы жүзеге асырылады. Одан кейін екінші зал орналасқан. Қабырғаларының қалыңдығы күмбезді жабын болғанын көрсетеді. Бұл, әлдебір "Ұлылар бөлмесі" болған, оның қабырғаларында патша отбасы мен сарайдың ықпалды мүшелері өздерінің билеушісінің мәңгілік сапарында көмектесіп, бірге жүруі бейнеленген. Бұл зал төрт жағынан колоннадалармен қоршалған ашық алаңға ашылады, олардың басты мақсаты күнделікті құрбандықтар мен қасиетті құйылымдарды ұсыну болған. Тек батысқа қарайғы жол ғана киелі орынның ішкі бөлігіне кіруге мүмкіндік береді. Периболостың ішінде, патша пирамидасының дін қызметкерлеріне арналған қасиетті бөлігінде, бес наос орналасқан, олар патшаның бес негізгі құдайдың бейнесіндегі бес мүсінін сақтаған. Бұл бөлімге патшаның жалған есігі бар стела, нағыз жерлеу құлшынығының нысаны, және ғибадатхананың екі жағындағы екі қатарлы қоймалар да кірген. Бірінші қатар қонақүйді қоршап тұр, ал оған пирамиданың периболосы арқылы оңтүстік және солтүстікке қарай созылатын ғимараттың бүкіл ені бойынша ұзын дәліз арқылы кіруге болады. Екінші қатар киелі орын мен құдайлардың мүсіндері залын қоршап тұр, және оған тек соңғысынан ғана қол жеткізуге болады. Жерлеу культі үшін маңызды соңғы элемент – өзінің периболосымен қоршалған серік пирамидасы, патша пирамидасының оңтүстік-шығысында орналасқан, сондықтан оған тек қоймалар мен құлшынып ғибадат залы арқылы ғана қол жеткізуге болады. Бұл кішкентай пирамида жер астындағы бір камераға апаратын қысқа пандус тұратын жер асты жоспарын қамтиды. Параболос алаңының ортасында, шығыс және батысқа қарап, гранит еденде орналасқан екі ойық бар. Египтологтар олардың мақсатын даулап жүр, бірақ осы ойықтардың күн жолымен орналасуы осы ескерткіштің рөлін түсінуге көмектесетін діни амалдарды көрсетеді.

Пирамида

Пирамиданың бағыты төрт тарапқа қарай тік сызықтармен сәйкес келмейді. Дегенмен, пирамиданың пропорциялары мен жоспары Джеткаре Исеси пирамидасының дәл сол үлгісін қаперденетіндей жасалған. Ішкі өлшемдері мен беткейі бірдей, және басқа жағынан да өте ұқсас. Жерлеу камераларына кіру пирамиданың солтүстік жағындағы үйлескен шағын ғимараттың ішінде орналасқан. Кіреберіс дәлізінен 1823 метрлік ұзын төмен түсуге болады. Кіреберіс бұрын жоғалған гранит тікбұрышпен бітелген. Төмен түсетін дәліздің бойында үлкен әктас блоктарымен бітеліп, қарақшылар бұзған іздер бар. Қазылған кезде бұл қалдықтар дәлізді толық жабады. Төмен түсетін дәлізден бір-біріне жалғасқан көлденең дәліз, вестибюль, тағы бір дәліз, шұңқырлы жатын бөлмесі, соңғы дәліз және корольдің жерлеу бөлмелеріне апаратын соңғы граниттік жолға өтуге болады. Шұңқырлы жатын бөлмесі алты метрден асады және әктас пен граниттің кезектесіп орналасуымен жасалған. Бастапқыда төмен түсірілген үш граниттік қақпа қазір бірнеше бөлікке бөлініп, келушілерге жол ашық. Көлденең өткел жерлеу бөлмесіне, алдыңғы бөлмеге және жерлеу камерасына апарады. Бәрі де шығыс-батыс бағытында орналасқан. Сердабтың ерекшелігі – оны жабатын блоктың үлкендігі, оның ұзындығы 6,72 метр, ал салмағы қырық тонна. Алдыңғы бөлме мен жерлеу камерасы үлкен күмбезді қабырғалармен жабылған. Олар екі есікпен жабылатын өткелмен байланысты. Бұл бөлмелердің қабырғаларында «Пирамида мәтіндері» деп аталатын иероглиф жазулары бар. Тети пирамидасы – корольдің қайта тууына көмектесу және оны қолдау үшін жасалған күрделі теологиялық жиынды қамтитын екінші патшалық ескерткіш. Жерлеу камерасында аяқталмаған гранит саркофаг, қақпақтың бөлігі және жердегі қарапайым шұңқырдан басқа ештеңе жоқ канопиялық ыдыс бар. Корольдік саркофагта алғаш рет жазулар кездеседі, олар ыдыстың ішкі бетіне жұқа жазылған. Ежелгі заманнан тоналған болса да, ескерткіштің алғашқы қазбалары кезінде корольдің қабірлік заттарының қалдықтары табылды. Көбінесе тас материалдардан тұратын бұл заттар қарақшылармен тасталып кеткен, олар оларды пайдасыз немесе құнды емес деп санаған. Осылайша, Тети есімі жазылған бірнеше бунақтар мен корольдің ішкі мүшелерін сақтаған канопиялық құмыралар бізге жетті. Жерлеу рәсімінің қалдықтары арасынан табылған ең алаңдатарлық зат – өлім маскасының гипстен жасалған қалыбы. Қайта жасалған қалып көздері жабық, аузы сәл ашық адамның бейнесін көрсетеді. Бұл бейне өте әсерлі және ол Тетидің портреті деп есептеледі, бұл Ескі патшалықтан сақталған жалғыз нағыз корольдік портрет. Мысырлық патшалық шынтағы 525 мм деп есептеледі. Тети пирамидасының қабырғасы 78,5 метр, ал биіктігі 52,5 метр. Бұл қабырғаның әр жағына 150 шынтақ, ал биіктігі 100 шынтаққа тең. Ядросы баспалдақтармен және жергілікті жерде алынған кішкентай тас пен қалдықтардан жасалған. Бұл өңделген әктас қабатымен жабылған, ол алынып тасталған, нәтижесінде ядро құлап кетті.