Кіріспе
Герта Похорилле (1 тамыз 1910 – 26 шілде 1937), кәсіби тұрғыда Герда Таро деген атпен танымал, – испандық азаматтық соғыс кезінде жұмыс істеген неміс соғыс фотографы. Ол соғыс бағытындағы оқиғаларды жамылғанда қаза тапқан алғашқы әйел фотожурналисі саналады. Таро фотограф Роберт Капаның серігі және кәсіби әріптесі болды, ол да онымен бірдей еврей ұлтынан шыққан. "Роберт Капа" деген есім бастапқыда Таро мен Капаның (нағыз аты Эндре Фридман) бірлескен псевдонимі болды, бұл туынды Еуропадағы саяси жағдайдың нашарлауын азайту және Америка нарығынан табыс табу үшін ойлап табылған. Сондықтан, Роберт Капаның ерте туындылары деп саналатын көптеген жұмыстардың авторы шын мәнінде Таро болды.
Gerta Pohorylle (1 August 1910 – 26 July 1937), known professionally as Gerda Taro, was a German war photographer active during the Spanish Civil War. She is regarded as the first woman photojournalist to have died while covering the frontline in a war. Taro was the companion and professional partner of photographer Robert Capa, who, like her, was Jewish. The name "Robert Capa" was originally an alias that Taro and Capa (born Endre Friedmann) shared, an invention meant to mitigate the increasing political intolerance in Europe and to attract the lucrative American market. Therefore, a significant amount of what is credited as Robert Capa's early work was actually created by Taro.
Ерте өмір
Герта Похорилле 1910 жылдың 1 тамызында Германияның Штутгарт қаласында Гизела Борал мен Генрих Похорилле отбасында дүниеге келді. Ол Королева Шарлотта орта мектебінде оқыды, бір жыл Лозаннадағы пансионда білім алды, сосын бизнес колледжіне түсті. 1929 жылы нацистік Германияның өркендеуі алдында отбасы Лейпцигке көшті. Таро нацистік партияға қарсы болды және солшыл саясатқа қызығушылық танытты. 1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін, ол ұлттық-социалистерге қарсы үгіт таратуы үшін тұтқындалды және қамауға алынды. Соңында Похорилле отбасының барлығы Германиядан әртүрлі бағыттарға кетуге мәжбүр болды. 23 жастағы Таро Парижге бет бұрды, ал оның ата-анасы міндетті Палестинаға жетуге тырысты. Оның бауырлары Англияға кетті. Ол өмірінің соңына дейін отбасын көре алмады.
Мансап
Тароның мансабы қысқа болды, бірақ фотожурналистикаға, әсіресе соғысқа зор әсер етті. Ханно Харт оның Роберт Капамен бірге Испания Азамат соғысындағы жұмысын былай сипаттады: "Таро мен Капа қазіргі заманғы соғыс фотосуреттерінің жанрын ойлап табуға көмектесті, сонымен қатар жанжал аймағындағы өмірдің көрінісін ұсыну арқылы көрерменнің орынбасарлық тәжірибесін күшейтті". Венгр еврейі, фотосурет өнерін үйреніп, оның жеке көмекшісі болды. Олар ғашық болды. 1935 жылдың қазан айынан бастап Похорилле Мария Эйснердің "Альянс Фото" агенттігінде сурет редакторы болып жұмыс істеді. Похорилле өзінің жағдайын заңдастырудың жалғыз жолы ретінде фотосуретке түсіруді үйренді; француз билігі сол кезде фотожурналистерге тұруға рұқсат берді, оның алғашқы аккредитациясы 4 ақпан 1936 жылы Амстердамдағы ABC Press Service агенттігі арқылы ресімделді. Бұл құжат Франциядағы резиденттік статусын ғана емес, сонымен қатар фотожурналист ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік берді және оны ынталандырды. Содан кейін, Фридманмен бірге олар Роберт Капаның агенті екенін мәлімдеп, жоспар жасады – бұл есімді олар өзі ойлап тапқан. Ол "Альянсқа" жоғары гонорар алу ниетімен, ойдан шығарылған американдық Капаның суреттерін ұсынды, бірақ Эйснер оның түсірілімдерін танып, аптасына үш тапсырманы орындау шартымен айына 1100 франк көлемінде аванс ұсынды. Екеуі де жаңалықтарды суретке түсіріп, оларды американдық фотограф Роберт Капаның жұмысы ретінде сатты; олар 1930 жылдардағы Францияда Халық майданның билікке келуіне байланысты оқиғаларды бірлесіп жариялады.
Испаниядағы Азамат соғысын жариялау
1936 жылы Испанияда Азамат соғысы басталғанда, Таро Испанияның Барселона қаласына барып, Капа мен Дэвид "Чим" Сеймурмен оқиғаларды жарыққа шығарды. Таро "La pequeña rubia" ("Кішкентай сары") деген лақап атқа ие болды. Олар соғысты Солтүстік-Шығыс Арагон және Оңтүстік Кордоба провинцияларында бірлесіп жариялады. Бейнелерін «Роберт Капа» деген атпен бірлесіп шығара отырып, Швейцарияның «Zürcher Illustrierte» және француздың «Vu» сияқты маңызды басылымдарда жариялауға қол жеткізді. Олардың соғыстың алғашқы суреттерін ажырату оңай, себебі Таро Ролей камерасын қолданды, ол тікбұрышты емес, шаршы форматтағы суреттерді түсірді, ал Капа Контакс немесе Лейка камерасымен тікбұрышты суреттер түсірді. Дегенмен, 1937 жылы қысқа мерзімге олар «Capa&Taro» таңбасымен ұқсас 35 мм суреттерді шығарды. Кейін Таро тәуелсіздікке қол жеткізді. Ол Капаның үйлену ұсынысын қабылдамады. Сонымен қатар, ол испан республикасын қолдаған антифашистік еуропалық зиялылар (Эрнест Хемингуэй және Джордж Оруэлл сияқты) тобымен байланысты болды. Франциядағы коммунистік газет «Сесьор» Тароның туындыларын жариялау үшін онымен келісім шарт жасады. Содан кейін ол өнімдерін «Photo Taro» таңбасымен коммерциялық түрде сата бастады. «Regards», «Life», «Illustrated London News» және «Volks Illustrierte» (неміс тілдес «Arbeiter Illustrierte Zeitung» журналының эмиграциялық басылымы) оның жұмысын пайдаланған басылымдардың қатарында болды. 1937 жылдың 27 шілдесінде «Le Soir» газетінде және «Belfast Telegraph» арқылы таратылған хабарламада былай делінген: «Брунеттедегі (25 шілдедегі) шайқас кезінде Мл. Таро қашқан милиция тобын қайта жинап, оларды бір окопты басып алуға көндірді, онда олар бір сағат бойы қарқынды оққа ұшырады. Артқа шегінуге мәжбүр болғанда, Мл. Таро машинаның алдыңғы тақтасына секірді. Содан кейін қарсыластың танкы жолдан шығып, машинаға соқтығысты. Мл. Таро Ескориалдағы ауруханаға ауыр жарақатпен жеткізіліп, қан құйылды, бірақ кеше таңертең қайтыс болды». Стаммер Батыс Германияның болашақ канцлері Вилли Брандтты, сондай-ақ Испания Азамат соғысы кезінде Таромен дос болған адамды цитата келтірді, ол оның Испаниядағы Сталиндік коммунистер мен социалистерді тазалаудың құрбаны болғанын айтты. Испанияның «El País» газетімен сұхбатында Брунеттегі шайқаста болған республикалық сарбаздың немере інісі оның апат салдарынан қаза тапқанын түсіндірді. Куәгерлердің сөзінше, оны кері жүріп келе жатқан танк қағып кеткен, ал ол бірнеше сағаттан кейін «El Goloso» ағылшын ауруханасында алған жарақатынан көз жұмған. Танк жүргізушісі не істегенін түсінбеген. Саяси көзқарастарының арқасында Таро антифашистік қайраткер ретінде танымал болды. 1937 жылдың 1 тамызында, оның 27 жасқа толу күнінде, Франция Коммунистік партиясы оған Парижде салтанатты жерлеу рәсімін өткізді, онда ондаған мың адам қатысты, оны Пэр-Лашез зиратында жерледі және Альберто Джакометтиге оның қабіріне ескерткіш жасауды тапсырды. 2018 жылдың басында Тароның ағылшын әскери ауруханасындағы өлім төсегіндегі суреті деп саналатын фотосуретті оны емдеген венгр дәрігерінің ұлы, доктор Киззели жариялады.
Мұра
2007 жылы 26 қыркүйекте Халықаралық фотосурет орталығы Тароның фотосуреттерінің алғашқы ірі АҚШ көрмесін ашты. 2008 жылдың қазанында Штутгарт қаласы Хогенхаймер, Даннекер және Александр көшелерінің қиылысындағы алаңға Тароның есімін берді: Герда Таро алаңы. 2014 жылы алаң қайта жобаланды, 18 қарашада салтанатты түрде ашылды, онда тоғыз металл стела орнатылды, әрқайсысында оның есімінің бір әрпі кесіліп, алыстан көрінеді. 2016 жылдың жазында Тароның Испания Азамат соғысы туралы фотосуреттері Лейпцигтегі f/stop фотосуреттер фестивалінің бөлігі болды. Фестиваль аяқталғаннан кейін, халықтан жиналған қаржыға ішінара қаржыландырылған көрме тұрақты болады деп шешілді. Бірақ көп ұзамай, 4 тамызда Тароның жұмысы қара бояумен бүлдіріліп, қиратылды. Жұмысты қалпына келтіру үшін қайта қаржы жинау жобасы жүргізіліп жатқандықтан, қираған жұмыс өз орнында қалды. Бұл қиратудың себебі босқындарға қарсы немесе антисемиттік көзқарастар болуы мүмкін деп күдіктенуде. Сусана Фортестің "Роберт Капаны күту" романы (2011, Адриана В. Лопес аударған ағылшын тіліндегі нұсқасы) Таро мен Капаның өмірін көркемдеп суреттейді. "Мексикалық чемодан" (2011) атты деректі фильмінде Испания Азамат соғысы кезінде Таро, Капа және Дэвид Сеймур түсірген 4500 жоғалған негативтерден тұратын чемоданның тарихы айтылады. Idle Motion театр ұжымының қойған "Жарықпен түсіру" атты сахналық пьеса осы фильмге негізделген. Бұл жинақтың жұмыстарын зерттеу барысында бұрын Капаға жатқызылған көптеген фотосуреттердің Тароға тиесілі екені анықталды, бұл оның фотожурналистикаға қосқан үлесін жақсырақ түсінуге мүмкіндік берді. 2017 жылы Мадрид қалалық кеңесі қаладағы бір көшені Герда Таро көшесі деп атауды шешті, ол Avenida de la Victoria-дан Calle Durango-ға дейін созылады. Париж қаласы да 2019 жылы Париж Кеңесінің саяси топтарының бірауыздан дауысымен 13-ші округте Герда Таро көшесін ашты. 2018 жылы Лейпциг қаласы 1200 оқушыға арналған жаңа гимназияны Тароның есімімен атады, ол оның тұрақты көрмедегі фотосуреттерінің орналасқан жеріне жақын. Ол 2018 жылдың 1 тамызында Google Doodle-де ерекшеленді. 2017 жылы ол Хелена Янечектың "Лейкалы қыз" романының тақырыбы болды. 2022 жылғы Халықаралық фотосурет орталығының "Дағдыда туу: Испания Азамат соғысының әйгілі фотокітабын қайта қарау" көрмесінде Герда Тароның Роберт Капаның "Дағдыда туу" фотокітабына қосқан жаңа үлесі мен маңыздылығына назар аударылды. 2023 жылы ол Кип Уилсонның "Соңғы кадр" атты өлеңмен жазылған романының тақырыбы болды.
Көрмелер
Өлімнің тууы: Испания Азамат соғысының танымал фотоальбомын қайта қарау, 2022 жылдың 29 қыркүйегі – 2023 жылдың 9 қаңтары, Халықаралық фотосурет орталығы, Нью-Йорк, Нью-Йорк штаты.