Кіріспе

Испан тіліндегі ең ерте прозалық туындылардың бірі - Конте Луканордың әңгімелері (Ескі испан тілінде: Libro de los enxiemplos del Conde Lucanor et de Patronio) – 1335 жылы Вильена князі Хуан Мануэль жазған нақыл сөздер жинағы. Бұл кастиль испан тіліндегі ең алғашқы прозалық туындылардың бірі. Кітап бес бөлімге бөлінген. Бірінші және ең белгілі бөлімі – Эзоп сияқты классикалық авторлар мен араб халық ертегілерінен алынған 51 қысқа әңгімеден (кейбіреуі бір-екі беттен аспайды) тұрады. "Конте Луканордың әңгімелері" алғаш рет 1575 жылы Севильяда Арготе де Молинаның қолдауымен жарық көрді. 1642 жылы Мадридте қайта басылғаннан кейін, ол шамамен екі ғасыр бойы естен шығарылды.

Мақсаты мен құрылымы

Бұл кітаптың сабақтастық, нұсқаулық және моральдық мақсаты бар, одан кейін жазылған испан әдебиетінің көп бөлігі сияқты. Граф Луканор кеңесшісі Патрониомен әңгімелесіп, оған бір мәселе жайында айтады ("Біреу маған ұсыныс жасады" немесе "Мен осындай адам ниеттеніп отыр деп қорқамын") және кеңес сұрайды. Патронио әрқашан зор кішіпейілділікпен жауап береді, графтай беделді адамға кеңес беруге таңдарын айтады, бірақ графтың мәселесін еске түсіретін бір оқиғаны айтуға дайын екенін білдіреді. (Осылайша, оқиғалар – даналықтың "мысалы" [ejemplos] болып табылады.) Соңында ол графқа оқиғаның басты кейіпкерінің іс-әрекетіндей әрекет етуді кеңес береді. Әр тарау шамамен бірдей аяқталады, мынадай сөздермен аздап өзгешеленіп: "Бұл графқа қатты ұнады, ол да солай істеді және оның дұрыс екенін көрді. Дон Йохан (Хуан) осы мысалдың өте пайдалы екенін түсінді, оны осы кітапқа жаздырды және келесі тармақтарды жазды." Әңгіменің мәнін ашатын ұйқасты жұп сөзбен аяқталады.

Аңыздардың шығу тегі және кейінгі әдебиетке әсері

Кітаптағы көптеген әңгімелер – әртүрлі оқиғалардың қазіргі еуропа тілінде жазылған алғашқы үлгілері, оларды келесі ғасырларда көптеген жазушылар пайдаланды. Ол кірген көптеген әңгімелердің өзі батыс және араб көздерінен алынған басқа әңгімелерден туындаған. Шекспирдің "Қызба жұлдыз" пьесасы 35-ші әңгімедегі, "Күшті және жамандаушы әйелге үйленген жас шалға не болды?" деген негізгі элементтерді қамтиды. "Патша мен мата тіккен алдаушыларға не болды?" деген 32-ші әңгіме Ханс Кристиан Андерсен танымал еткен "Императордың жаңа киімдері" оқиғасын баяндайды. 7-ші әңгіме, "Трухана есімді әйелге не болды?" – Эзоптың "Сүт сауған қыз бен оның шелекшесі" әңгімесінің нұсқасы, және Макс Мюллер оның индуист циклы Панчатантрадан шыққандығын айтқан. 2-ші әңгіме, "Жақсы адам мен оның ұлы мал базарға айдап бара жатқанда не болды?" – бұл танымал нақыл "Дихан, оның ұлы және есегі".

Соңғы бөлшектері

Хуан Мануэлдің форматы оның қамқоршысы, Джерикалық Джеймс III-ті қанағаттандырмады. Кітаптың соңғы бөлімдерінде ол мәселелерді мысалмен түсіндіруді тоқтатып, Джеймске қанағаттандырарлық қысқалық пен мазмұн арасындағы дұрыс шешімді табуға тырысты. 2- және 3-бөлімдер 150 қысқа, афоризмдер жиынтығынан тұрады. 4-бөлімде Лукано афоризмдердің тым күрделі екенін айтады, ал Патронио бірнеше тікелей үйретіммен жауап қайтарады. Бесінші және соңғы бөлімде құтқарылу үшін ізгі амалдардың маңыздылығы туралы әңгіме айтылады, онда кейде мәселелерді мысалмен түсіндіруге орын беріледі.

Танымал мәдениетте

Бұл кітапты Ребекка Пауэлдің "Ұлтшылдың өлімі" (2003) романында Мадрид мектеп оқушылары оқып жатыр. 2016 жылы Baroque Decay "The Count Lucanor" атты ойын шығарды. Кейіпкерлердің аттарымен қатар, кітаптардағы белгілі бір оқиғалар ойындағы бұрынғы оқиғаларға ұқсас шабыт берді.