Кіріспе

Авто-жоюшылық өнері (ADA) – 1939 жылы Ұлыбританияға көшіп келген Баварияда туған суретші Густав Метцгердің ойлап тапқан өнер түрі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болған бұл өнер, Метцгердің соғыс салдарынан туған қирауды шығармалары арқылы көрсету ниетімен байланысты. Бұл қозғалыс Англияда 1959 жылы Метцгер тарапынан бастама көтерілді. «Авто-жоюшылық өнері» термині 1960 жылдардың басында пайда болды және 1962 жылғы жазғы сандағы Ark журналында жарияланған «Машина, авто-шығармашылық және авто-жоюшылық өнер» атты мақаласы арқылы кеңінен таралды.

Тарих

Бұл қозғалыс Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін басталды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін суретшілер әртүрлі материалдар мен техникаларды қолданатын жаңа өнер стильдерін енгізе бастады. Кубизм және дадаизм осы жаңа техникалардың негізін құрады. Автодеструктивті өнер күнделікті заттарды алып, оларды бүлдіру арқылы осы жаңа техникаларды жалғастырады. Деструктивті өнер өнерді қайта анықтау және мәселелерге назар аудару үшін бұрынғы түсініктерді жоққа шығару тұрғысынан дадаизмге ұқсас. Дадаизмге ұқсас болғанымен, ADA өзінің ерекше стилі мен дәуіріне байланысты жеке қозғалыс болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген суретшілер абстрактілі экспрессионизмге көшті, бірақ ADA бұзуға баса назар аударғандықтан олардан ерекшеленді.

Әсерлер

Авто-жоюшылық өнері Екінші дүниежүзілік соғыстың күшті ықпалында болды. Көптеген қазалар мен жаппай қиратудан кейін, әлемдегі адамдар қайғыға батып, қорқынышқа ұшырады. Бірінші дүниежүзілік соғыспен салыстырғанда, Екінші дүниежүзілік соғыс авиацияның кеңінен қолданылуы және ядролық қарудың пайда болуы арқасында өнерге өзгеше әсер етті. Бұл қарулар суретшілерді коррозия, кернеу немесе қызу сияқты жаңа тәсілдерді пайдаланып өнерге жаңаша қарауға жетеледі. Авто-жоюшылық өнері – соғысты және оның салдарынан туған құрбандарды бейнелейді. Осы кезеңдегі суретшілер мәселелерді жаңа бағытта зерттеуге ұмтылыс жасады. Өнеркәсіптік қоғамдағы осы мәселелерді зерттеу үшін Метцгер суретшілерді ғалымдар мен инженерлермен бірлесіп жұмыс істеуге шақырды.

Мақсаты

"Автодеструктивті өнердің" мақсаты – бұрынғы сенімдердің құлауына назар аудару еді. Алғашқы белгіні салғаннан кейін, стресс пен табиғи күштердің зақым келтіруіне мүмкіндік беру арқылы өнер автоматты түрде жасалады. Бұл адамның қиратуды қалай бастап, қалай күшейткенін көрсетеді. Бұл құлдырау үкіметтің тудырған хаосын да бейнелейді. Саясат – АДА суретшілерінің негізгі қозғаушы күші болды. Сұхбаттарында Метцгер саясат пен коммерцияға қарсы екенін айтты. Метцгер "құпиялылықтың эстетикасы" жемқор капиталистік жүйе туралы түсінікті күшейтеді деп сенді. Өнердің өзіне зиян келтіру арқылы Метцгер өнердің мәнін сұраққа тоғыстырады. Ол өнер әлеміндегі жекебасшылыққа қарсы тұрады. Метцгер саясаттағы жемқорлықты әшкерелеу үшін өзін және өнер туындыларын өнерден шеттету керек деп ойлады. Ол тіпті манифестінде: "Автодеструктивті өнер қару-жарақ өндірісінің мінсіздігін көрсетеді, оларды жоюға дейін шыңдайды" деп жазады. Бұл үзінді көптеген АДА суретшілерінің ортақ көзқарасын көрсетеді. Олар жаппай өндірістен, коммерциядан және өндірістен бас тартуға ұмтылды.

Суретшілер

Густав Метцгер Холокост кезінде өсті, бұл оның көркемдік шығармашылығына зор әсер етті. 1943 жылы Метцгер нацистердің шабуылдарынан ата-анасын жоғалтты. Метцгер: «Нацистерге және нацистік режимнің күшіне қарсы тұру менің өнеріме бағыт берді» дейді. Метцгер өнер туындысының зақымдануын тудырып, адамзаттың құрылуын бейнеледі. Содан кейін ол табиғат күштерінің үстемдігіне мүмкіндік берді, бұл адамзаттың тудырған ұшқынының ниеттенгеннен гөрі әлдеқайда көп қиратуға әкелуі мүмкін екенін көрсетеді. Кейін Метцгер өнерін біз бір-бірімізге және табиғатқа жасаған зорлық-зомбылыққа қарсы айту үшін пайдаланды. 2009 жылғы «Құлаған ағаштар» атты туындысында Метцгер табиғат әлемін қиратуды бейнелеу үшін бірнеше ағаштарды түбімен жұлып, аударып тастады. Метцгермен қатар Джон Латэм де құрылымды бұзуға бейімді ықпалды суретші болды. Латэм «уақытшалыққа» және «уақытқа негізделген» қиратуға қызығушылық танытты. Оның ең танымал туындысы – «Скуб мұнарасының рәсімдері». Латэм кітаптардан мұнаралар жасап, содан кейін оларды өртеп жіберді. Бұл көрсетілім жақында болған нацистердің шабуылдары мен кітаптарды өртеуіне байланысты дау тудырды. Латэм кітаптардың мазмұнына қарсы емес екенін, кітаптар білімнің жалғыз көзі деген идеяға қарсы екенін атап өтті. Суретші Жан Тингели де 1953 жылы механиканы қолдану арқылы құрылымды бұзу өнеріндегі маңызды тұлға болды. Кейін Тингели өз жұмысында «дематериалдануға» назар аударуды қалап, ақырында өзін-өзі жоятын машиналар жасады. Бір маңызды туындысы – «Нью-Йоркке құрмет». Бұл құрылғыда дыбыс шығаратын, сурет салатын және түтін шығаратын машина болды, содан кейін өрт сөндірушілер тоқтатты. Бұл туынды өзін-өзі жоюға арналған еді және толыққанды орындалмаса да, өнер туындысы ретінде сәттілікке жетті. Тингели бұл туындының материалдықтан азаттыққа ұмтылуды бейнелейтініне сенді, өйткені қойылым аяқталғаннан кейін ол тазаланып, ештеңе қалмады. Осыдан кейін Тингели өзін-өзі жоятын тағы екі машина жасауға қол жеткізді. Құрылымды бұзу өнері дәстүрлі өнерде ғана емес, сонымен қатар перформанс өнерінде де көрінді. Кинорежиссер Джефф Кин өзінің «монтаждық фильмдеріне» құрылымды бұзу элементтерін енгізді. Кин поп-мәдениет, комикстер және басқа фильмдерден кадрларды кесіп, өңдеп, «көп экранды проекциялар» жасады. Оның фильмдері байланыссыз және шатасқан болып көрінді, көрермендерді жаңылыстырды. Кин бұрынғы туындыларын кесу және өңдеу шеберлігімен құрылымды бұзуды бейнелейді. Басқа көздерді пайдаланып, оларды біріктіріп өңдеу арқылы Кин ескіні қиратып, жаңасын жасады.

Техникалар

Көптеген стратегиялар өнерді жасау үшін немесе, дәлірек айтқанда, жою үшін қолданылды. Метцгер кірпіш, мата және басқа да заттарды өзінің туындыларының негізі ретінде пайдаланды. Содан кейін ол бұзу үшін қышқыл немесе от сияқты зиян келтіретін материалдарды қолданды. Мысалы, бір туындысында Метцгер нейлон матаға тұз қышқылын құйып, қышқыл матаны жойғанын, бірақ сонымен бірге жаңа пішіндер пайда болғанын байқады. Бұл туындының атауы болмаса да, ол 2004 жылы Tate Britain көрмесінде, «Өнер және алпысыншы жылдар: Бұл ертеңгі күн» деген тақырыпта қайта жаңғыртылды. Басқа суретшілер кітаптар мен техника сияқты күнделікті заттарды қолдануды зерттеді, бұл материализм мен өндірісті жою қажеттігін көрсету үшін ең қарапайым заттардың қалай пайдаланылуы мүмкін екенін түсіндірді.

Әсері

ADA-ның бір салдары – «Өнердегі қирату симпозиумы» (DIAS) құрылуы болды. Метцгер өнер сатушыларына қарсы болды және Автоқирату өнерін мемлекеттік қаржыландыруға қол жеткізуді мақсат тұтты, бірақ үкімет қаржылай көмек көрсетпеді. Метцгер өнер саудасына қарсы болды, себебі сатушылар «негізгі техникалық өзгерістерге» қызығушылық танытпады. Осының нәтижесінде Метцгер мен Джон Шарки 1966 жылы DIAS ұйымдастырды, ол әлемнің әртүрлі елдерінен келген түрлі адамдардың әртүрлі өнер түрлерін көрсеткен еріктілерге негізделген шара болды. Бұл шарадағы маңызды өнер туындыларының бірі Йоко Ононың «Кесу» (Cut) атты жұмысы еді. 1971 жылы Қазіргі заманғы өнер мұражайында ұсынылған бұл жұмыста Оно көрермендерге оның киімдерінің бөліктерін кесуге рұқсат берді. Көрермендерге киімдерін кесуге рұқсат беру әйелдердің осалдығын ғана емес, сонымен қатар көрермен мен суретші арасындағы дәстүрлі қарым-қатынасты жойды. Кейіннен The Who тобының мүшесі Пит Тауншенд сахнада гитарасын қиратуын автоқирату өнерімен байланыстырды. Топ мүшесі Кит Мун да оның үлгісімен барабандарына жарылғыш заттар салып (кейбір жағдайларда өзін-өзі жарылуға жақын болды). 2013 жылы Вашингтондағы Хиршхорн мұражайы мен мүсін бағы өнердегі қиратуға бағытталған көрме ашты. «Нұқсанды бақылау: 1950 жылдан бергі өнер және қирату» (Damage Control: Art and Destruction since 1950) атты көрмеге бүгінгі өнерге қиратудың қалай әсер еткенін көрсететін әртүрлі өнер туындылары қосылды. Автоқирату өнері кең танылмағанмен немесе оқытылмағанмен, ол бүгінгі күнге дейін барлық суретшілерге әсер етеді. Ол суретшілерді дәстүрлі өнер стильдерінен айырылып, әлемдік мәселелерге назар аударуға шабыстайды.