Кіріспе

Жаңа әлем маймылы түрі

Қара бетті арыстан тамарин немесе Superagüi арыстан тамарин (Leontopithecus caissara) – Callitrichidae тұқымдасына жататын Жаңа әлемнің кішкентай маймылы. Ол құрып кету қаупі төнген және Оңтүстік-Шығыс Бразилиядағы жағалау ормандарына ендемик. Қазір бірнеше сақтау жобасы жүріп жатыр және жалпы саны 400-ден аспауы мүмкін. Жақында Парана штатындағы құрлықта және Сан-Паулу штатының оңтүстігінде қосымша популяциялар табылды. "Caissara" деген атау Супераги аралының жергілікті халқы – кайкараларға сілтеме жасайды. Құрлықтағы популяциялар мекен ету үшін батпақты және су басқан екіншілік ормандарды жақсы көреді. Аралдағы популяциялар негізінен биік жазық ормандарды және ағаш өсіруші рестинганы (құмды топырақтағы жағалау орманын) негізгі тіршілік ортасы ретінде пайдаланады. Екі популяция да белгілі бір биіктіктен төмен қалуға бейім.

Мінез-құлық

Қара бетті арыстан тамарины – ағаштарда өмір сүретін түр және негізінен ұсақ жемістер мен жәндіктер, мойынқуыршақтар және бұқақтар сияқты омыртқасыздармен қоректенеді. Олар нектар ішеді, бромелиялардың жас жапырақтарын жейді және саңырауқұлақтарды тұтынады. Қара бетті арыстан тамарины 2-ден 8 мүшесі бар, ұзақ отбасылық топтарда өмір сүреді. Мұндай отбасыларда әдетте маусым бойы бір ғана аналық көбейеді. Осы сияқты көбею жүйесін сақтауда әлеуметтік өзара әрекеттесу маңызды рөл атқарады. Көбею жұбының арасында ерекше көзге түсетін, осы түрдегі ең көп таралған жақындық мінез-құлық – күтім жасау.

Қауіптер

Қара бетті арыстан тамарины өте ерекше мекендеу ортасын таңдайды және популяциясы аз (барлығы 400 дана, оның шамамен жартысы ересек) болғандықтан, мекендеу ортасының жоғалуы осы түрге ең үлкен қауіпті құрайды. Сонымен қатар, түрді заңсыз сату, аң аулау, туризмнің өсуі және туыстық шаралардың салдарынан геномдық әртараптылықтың төмендеуі де қауіп тудырады. Бұл түр Парана және Сан-Паулу штаттарының аймақтық тізімдеріне де енген. Супераги ұлттық паркі қара бетті арыстан тамаринының көп бөлігінің ареалын қамтиды, оның ішінде Супераги аралы және Парана штатының іргелес құрлық бөліктері кіреді. Ұлттық парктің ауданы 33 988 гектарды құрайды, ал қара бетті арыстан тамарины – парк басқару үшін консервациялық бірлік ретінде пайдаланылатын эндемикалық түрлердің бірі. Сан-Паулу штатындағы популяция Жакупиранга мемлекеттік паркінде қорғалады. 1996 жылы қара бетті арыстан тамаринін сақтау бағдарламасы басталды, ал 2004 жылға дейін түрдің экологиясы мен табиғи тарихын зерттеуге баса назар аударылды. 2005 жылы қара бетті арыстан тамарині мен оның мекендеу ортасын сақтау жөніндегі алғашқы іс-қимыл жоспарын жасау үшін жеткілікті деректер жиналды. 2005-2007 жылдары IPÊ түрдің өмір сүруіне қауіп төндіретін факторларды анықтау жөніндегі диагностиканы аяқтады, сонымен қатар қосымша деректерді жинады. 2009 жылы Аририде (Сан-Паулу) бірінші Эко-келіссөздер семинары өткізілді, онда білім беру және тұрақты өндіріс туралы хабардарлықты арттыру мәселелері талқыланды. Қазіргі уақытта олардың мақсаттарының ішінде жастардың таралуын бағалау, популяцияның болжамдарын жақсарту, климаттың өзгеруі салдарынан теңіз деңгейінің көтерілуінің әсерін бақылау және пальма жүрегін тұрақты түрде жинауды ынталандыру бар.