1984 жылғы Тынық мұхиты тайфуны "Айк"

Кіріспе

1984 жылы Тынық мұхитында болған тайфун. Филиппинде Айк тайфуны, Нитанг тайфуны деп белгілі. Айк 1984 жылдың 21 тамызында Гуамның оңтүстік-шығысындағы қошқылдаған ауа районынан пайда болды және бес күннен кейін тропикалық депрессияға айналды. Ұйымдасудың күшеюімен, депрессия 27 тамызда тропикалық дауылға дейін жетті. Бастапқыда батыс-оңтүстік-батысқа қарай жылжыған дауыл, желдің әсері азайған сайын күшейе бастады және 30 тамызда Айк тайфунына айналды. Айк қарқынды өсуін жалғастыра отырып, батысқа бұрылып, 1 қыркүйекте ең жоғары қарқындылығына жетті. Жапон метеорологиялық агенті сол күні шамамен сағат 14:00-де Айк Минданао аралының солтүстік-шығыс жағалауына соққанын болжады. Циклон 3 қыркүйекте Оңтүстік Қытай теңізіне тропикалық дауыл ретінде шықты, кейін тайфунға айналып, Хайнань аралына қарай жылжыды. Содан кейін Айк Қытайдың Гуанси провинциясына тропикалық дауыл ретінде соқтығысты және 6 қыркүйекте әлсіреп, тарады. Айк қалыптасқан кезеңінде Гуамды аралап өтті, бірақ оның ықшамдылығы зақымды азайтты. Айк тайфуны Филиппиннің солтүстік бөлігін су басканнан кейін небәрі төрт күн өткен соң Филиппинге де соқты. Сондай-ақ, Филиппин 1946 жылы тәуелсіздік алғаннан бергі ең ауыр экономикалық дағдарысқа тап болды. Тайфун Филиппиндегі қазіргі заманғы тарихында теңдесі жоқ қирату жолын қалдырды. Қаза тапқандардың көп бөлігі Суригао-дель-Норте провинциясында болды, онда 1000-ға жуық адам қаза тапты, 330 адам жарақат алды, ал құрылыстардың 80%-ы, соның ішінде 27 қала қирады. Айк тайфуны соңғы 20 жылдағы ең ауыр тайфун деп есептелді. Суригао қаласындағы үйлердің шамамен 90%-ы жермен теңестірілді, нәтижесінде 90 000 адам үйсіз қалды. Негрос аралында 4000-нан астам тұрғын үй қирады, өзен арнасынан шығып, 75 000-ға жуық адам баспанасыз қалды. Бохол провинциясында Айк провинция тарихындағы ең қайғылы табиғи апатқа айналды, 198 адам қаза тауып, 89 000 үй зақымдалды немесе қирады. Тайфун салдарынан архипелагта барлығы 1426 адам қаза тапты. Ол кезде Айк тайфуны 20 ғасырда елге соққан ең қайғылы тайфун болды, 1951 жылғы Эми тайфунының бұрынғы көрсеткіштерін басып өтті. Жалпы 1856 адам жарақат алды. Сонымен қатар, 142 653 үй зақымдалып, 108 219 үй толығымен қирады. Ел бойынша келтірілген залал 230 миллион долларға бағаланды, оның ішінде егінге келтірілген залал 76,5 миллион долларды, ал мүлікке келтірілген залал 111 миллион долларды құрады. Дауылдан кейін Филиппин билігі бастапқыда 4 миллион доллар көмек бөлді, бірақ халықаралық көмектен бас тартты. Алайда, жергілікті ресурстардың жетіспеуіне байланысты билік 8 қыркүйекте шешімін қайта қарастырып, шетелдік көмекті қабылдауға кірісті. Барлығы елге 7,5 миллион доллардан астам қаржы көмек ретінде берілді. Айк 1954 жылдан бері Қытайдың Гуанси провинциясына соққан ең ауыр тропикалық циклон болды, онда 14 адам қаза тапты. Ел бойынша 13 000-ға жуық ғимарат зақымдалды немесе қирады. Ел бойынша 46 адам қаза тауып, 12 000 гектар (29 651 акр) қант қызылшасы жойылды. Шамамен 1 315 420 кг (2 900 000 фунт) көкөніс жоғалып кетті. Басқа да аймақтарда Таиландта су тасқынынан екі адам қаза тауып, жеті адам із-түссіз жоғалып кетті.

Pacific typhoon in 1984

Typhoon Ike, known in the Philippines as Typhoon Nitang, was the second deadliest tropical cyclone in the 20th century in the Philippines. Ike originated from an area of disturbed weather southeast of Guam on August 21, 1984, and five days later, developed into a tropical depression. Following an increase in organization, the depression attained tropical storm intensity on August 27. Initially tracking west southwest, the storm gradually gained strength as wind shear resulted relaxed and Ike became a typhoon on August 30. Continuing to rapidly intensity, Ike turned west and attained peak intensity on September 1, with the Japan Meteorological Agency estimating winds of At around 14:00 UTC that day, Ike made landfall on the northeastern tip of Mindanao. The cyclone emerged into the South China Sea on September 3 as a tropical storm before re intensifying into a typhoon and moving onshore Hainan. Ike then struck the Chinese mainland as a tropical storm in Guangxi and dissipated on September 6. During its formative stages, Ike brushed Guam, although its compact size reduced the extent of damage. Typhoon Ike also struck the Philippines a mere four days after Tropical Storm June inundated the northern portion of the Philippines and also was suffering from the nation's worst economic crisis since independence in 1946. It also left a path of destruction in the Philippines that at the time was unparalleled in its modern history. Most of the deaths were in the province of Surigao del Norte, where around 1,000 died, 330 others were wounded, and 80% of structures along with 27 towns were flattened. Typhoon Ike was considered the worst typhoon to affect the province in 20 years. Roughly 90% of homes in Surigao City were leveled, leaving 90,000 individuals homeless. Throughout Negros Island, over 4,000 dwellings were destroyed, resulting in nearly 75,000 people homeless after a river burst its banks. In the province of Bohol, Ike was the deadliest natural disaster in the province's history, with 198 fatalities in addition to 89,000 homes damaged or destroyed. Overall, 1,426 people were killed as a result of the typhoon in the archipelago. At the time, Ike was the deadliest typhoon to hit the country during the 20th century, surpassing the previous record of Typhoon Amy in 1951. A total of 1,856 people were injured. Furthermore, 142,653 homes were damaged and 108,219 others were destroyed. Nationwide, damage was estimated at $230 million, including $76.5 million from crop damage and $111 million from property damage. Following the storm, Philippines authorities initially distributed $4 million in aid but refused international aid. However, authorities reversed its decision on September 8 due to lack of local resources and started accepting foreign aid. In all, over $7.5 million was donated to the country to provide relief. Ike was the worst tropical cyclone to strike the Guangxi province in China since 1954, where 14 people were killed. Across the country, around 13,000 structures were damaged or destroyed. Nationwide, 46 people were killed and 12,000 ha (29,651 acres) of sugar cane were destroyed. About 1,315,420 kg (2,900,000 lb) of vegetables were lost. Elsewhere, two people were killed and seven were listed missing in Thailand due to flash flooding.

Метеорологиялық тарих

Тайфун Айк бастауын 21 тамызда Гуамның оңтүстік-шығысындағы муссондық ойыстың бөлігі ретінде анықталған ауа райының бұзылуынан алды. Келесі бірнеше күнде, аймақтағы желдің тежелуі салдарынан бұл бұзылу дамымады. Дегенмен, 25 тамызда тежелу тез азайды, соның нәтижесінде жүйенің ортасында конвекция қалыптасып, сақталды; бұл Жапония метеорологиялық агенттігін (JMA) 26 тамызда сағат 06:00 UTC-де жүйені тропикалық депрессия деп жіктеуге мәжбүр етті. Сол күні Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) жүйенің ұйымдасуының күрт өсуінен кейін жүйе үшін тропикалық циклон қалыптасуы туралы ескерту шығарды. Айк траекториясы солтүстікке қарай Гуамның оңтүстік-батысына жеткізді, содан кейін тропикалық дауыл тоқтап, 28 тамызда солтүстік-батысқа бұрылды, себебі солтүстігінде субтропикалық жота орналасқан. Бастапқыда, тұрақты желдің қиылысы күшеюді шектеді. 30 тамызға қарай жүйеде жоғары деңгейдегі антициклон қалыптасты, бұл жоғарыдағы қолайлы жағдайларға әкелді және Айк екінші күшею фазасына енді. Енді батысқа қарай бағытталған Айк жылдам күшейе берді; Филиппиннің оңтүстік бөлігінен өтуіне 30 сағат уақыт кетті. Циклон 3 қыркүйекте Оңтүстік Қытай теңізіне шықты, бірақ жермен байланыс салдарынан жергілікті билік радио арқылы қауіп төнген тұрғындарды апатты дауыл толқынының қаупіне байланысты биік жерлерге қашуға ескертті. Манила ауа райы бюросының басшылығымен жергілікті радиостансалар әр 30 минут сайын эвакуация туралы үндеулер таратты. Шетелдегі төрт мұнай компаниясы Оңтүстік Қытай теңізіндегі бұрғылау платформаларынан жұмысшыларды эвакуациялады. Солтүстікке қарай, Гонконгта 4 қыркүйекте 1-деңгей дауыл сигналы берілді, ал сол күні 3-деңгей дауыл сигналына көтерілді, бірақ дауыл ішкі аймаққа тарағаннан кейін сигнал алынып тасталды. Айк 1970 жылғы Тынық мұхиты маусымындағы Джоан тайфунынан бері Филиппинге соққан ең күшті тропикалық циклон болды. Айк тайфуны да елдің солтүстік бөлігін су баскан маусымдық дауылдан кейін төрт күн өткен соң соқты, нәтижесінде 53 адам қаза тапты. Аралдар сондай-ақ 1946 жылғы тәуелсіздік алғаннан бергі ең ауыр экономикалық дағдарысқа тап болды. Елдің көп бөлігінде төрт күнге электр қуаты тоқтатылды. Суригао-дель-Нортеде малдың, ешкінің және шошқаның жартысынан астамы қырылды. Жақын маңдағы Нонок аралында 101 адам суға батып қайтыс болды, ал аралдағы 2000 үйдің 20-сынан басқасының барлығы қиратылды. Облыс бойынша 330 адам жарақат алды, 70% үйлер, көбінесе ағаштан жасалған, және 80% ғимараттар қирады. Оңтүстіктегі Суригао-дель-Сур провинциясында 16 адам қаза тапты. Алайда, астана тайфунның орталық бөлігінен аман қалды. 10 адам ұшып келген сынықтардан жарақат алды, ал тағы 12 адам аралда жоғалып кетті. Себу қаласының жанында Айк толқынынан 10 паром батып кетті. Себу қаласын 44 шеткі қалалармен байланыстыратын жолдар құлаған ағаштар мен қатты су тасқынынан жабылды. Провинция бойынша 90 000 адам үйсіз қалды. Негрос аралындағы ең ұзын Илог өзені жағасынан асып, Кабанкалан және Илог муниципалитеттеріне саз, су және қиындықтар ағып түсті. Негрос-Оксиденталь провинциясында 120 адам қаза тауып, 29 адам із-түзсіз жоғалып кетті. Минданао аралында 305 адам қаза тапты. Агусан-дель-Норте провинциясында барлығы 29 адам қаза тапты. Мисамис Ориентал провинциясында 6 адам қаза тапты. Камигуанда тағы бес адам қаза тапты. Өңірдегі басқа провинцияларда Лейтеде жиырма төрт адам қайтыс болды, Акланда тағы екі адам қаза тапты. Бұл көрсеткіш 1991 жылы Тельма тропикалық дауылмен асып түсті. Барлығы 1856 адам жарақат алды. Сонымен қатар, 108 219 үй қирады, ал тағы 142 653 үй зақымдалды. Барлығы 230 миллион долларға жуық зиян келтірілді. Егістіктерге келтірілген зиян 76,5 миллион долларға, кокос плантацияларына келтірілген зиян 61 миллион долларға бағаланды. Гуансиде дауыл құрлыққа шыққан жерде, дауыл үйлерді, зауыттарды және қайықтарды, әсіресе Бейхай, Цинчжоу және Фанченг жағалау қалаларында қиратты. Жақын маңдағы Наннинг қаласында қаланың жартысы электр қуатынан айырылды, бір ғимарат құлады, төрт жүз елу ағаш жұлынып түсті және екі адам ауыр жарақат алды. Айк 1954 жылдан бері провинцияға соққан ең ауыр тайфун деп есептелді. Ел бойынша көптеген ағаштар мен электр желілері дауылдың күшті желдерінен құлады және шамамен 13 000 ғимарат зақымдалды немесе қирады. Қытайдың орталық бөлігінде Айк қалдықтарынан 46 адам қаза тапты. Сондай-ақ, 13 адамның жоғалып кеткені туралы хабарлар келіп түсті. Шамамен қант қамысының егістігі жойылды және көкөністердің шамамен өнімі жоғалды. Гонконгтағы Корольдік обсерваторияда ең төменгі теңіз деңгейі қысымы тіркелді. Тай О аралындағы желдің ең жоғары шапшылығы тіркелді. Лей Юэ Мундағы желдің ең жоғары тұрақты жылдамдығы тіркелді. Тейтс Кейрн 4 қыркүйектен 6 қыркүйекке дейін Гонконг маңындағы ең жоғары жауын-шашын мөлшерін – өлшеді. Гонконгтың батыс бөлігінде бір әйел құлаған ағаш тақтасынан жарақат алды. Жанында құрылыс алаңында мұрағаттар мен жарнамалар құлап түсті. Гонконгта басқа зақымдар тіркелмеді. Он адам суға толып кеткен бөгеттен құлаған автобусқа тиіп, бес адам жоғалып кетті. Бангкоктағы су тасқынынан екі адам қаза тауып, үш адам жоғалып кетті, оның көп бөлігі бір сағат ішінде жауды.

The origins of Typhoon Ike can be traced back to an area of disturbed weather first identified as part of the region's monsoon trough southeast of Guam on August 21. Over the next few days, the disturbance failed to develop as a result of inhibiting wind shear which remained over the area. However, the shear quickly abated on August 25, allowing for convection to build and persist over the system's center of circulation; this prompted the Japan Meteorological Agency (JMA) to classify the system at 06:00 UTC on August 26 as a tropical depression. Later that day, the Joint Typhoon Warning Center (JTWC) issued a Tropical Cyclone Formation Alert for the system, following a rapid increase in the system's organization. Ike's track northward brought it southwest of Guam before the tropical storm stalled and turned towards the west southwest on August 28 as a result of a subtropical ridge to its north. Initially, persistent wind shear limited intensification, By August 30, an upper level anticyclone became established over the system, resulting in favorable conditions aloft, and Ike entered a second intensification phase. Now assuming a more westerly bearing, Ike continued to rapidly strengthen; taking 30 hours to track across the southern extent of the Philippines. The cyclone emerged into the South China Sea on September 3, but due to land interaction, Local authorities warned at risk residents via radio to flee to higher ground due to the threat of destructive storm surge. Although no mandatory evacuation was in effect, local radio stations broadcast appeals for evacuation every 30 minutes under the direction of the Manila Weather Bureau. Offshore, four foreign oil companies evacuated workers off of drilling rigs in the South China Sea. Further north, in Hong Kong, a No 1. hurricane signal was issued on September 4 and later that day was upped to a No 3. hurricane signal, but this signal was dropped once the storm dissipated inland. Ike became the strongest tropical cyclone to strike the Philippines since Typhoon Joan of the 1970 Pacific typhoon season. Typhoon Ike also struck the country a mere four days after Tropical Storm June inundated the northern portion of the country, which claimed 53 lives. The islands were also suffering from the worst economic crisis since independence in 1946. Power was knocked out to much of the country for four days. More than half of Surigao del Norte's cattle, goat, and pig population were killed. On nearby Nonoc Island, 101 were killed, primarily due to drownings, and all but 20 houses of the 2,000 on the island were demolished. Provincewide, 330 people were wounded and 70% of homes, mostly made of wood, and 80% of buildings were destroyed, Further south, in the province of Surigao del Sur, 16 people perished. However, the capital was spared the inner core of the typhoon. 10 people were injured by flying debris and another 12 went missing on the island. Off of Cebu City, 10 ferries sunk due to the strong waves generated by Ike. Roads connecting Cebu City to 44 peripheral towns were blocked by fallen trees and severe flooding. Throughout the province, 90,000 people were left homeless The Ilog River, the longest on Negros Island, burst its banks and sent a deluge of mud, water, and debris to the municipalities of Kabankalan and Ilog. Across the province of Negros Occidental, 120 people died, and 29 were initially reported missing. Across Mindanao Island, 305 people were killed. A total of 29 people were killed in the province of Agusan del Norte. Six people died in the province of Misamis Oriental. Five others died in Camiguin. In other provinces across the region, twenty four died in Leyte, two other fatalities occurred in Aklan, This mark would be eclipsed, however, by Tropical Storm Thelma in 1991. A total of 1,856 people were hurt. Furthermore, 108,219 houses were destroyed while an additional 142,653 homes were damaged. In all, damage was estimated at $230 million. Crop damage was placed at $76.5 million, with damage to coconut plantations totaling $61 million. In the Guangxi near the storm made landfall, the storm destroyed zones of homes, factories, and boats, especially in the coastal towns of Beihai, Qinzhou, and Fancheng. In nearby Nanning, half of the city was left without power, one building collapsed, and four hundred fifty trees were uprooted. and two people were severely wounded. Ike was considered the worst typhoon to strike the province since 1954. Nationwide, numerous trees and power lines were downed by the storms' high winds and an estimated 13,000 structures were damaged or destroyed. A total of 46 people were killed by the remnants of Ike in central China. There were also reports of 13 people missing. An estimated of sugar cane were destroyed and about of vegetables were lost. A minimum sea level pressure of was recorded at the Hong Kong Royal Observatory. A peak wind gust of was reported on the island of Tai O. A peak sustained wind of was recorded on Lei Yue Mun. Tate's Cairn measured of rain, the highest total within the vicinity of Hong Kong from September 4 to 6. In the western portion of Hong Kong, one woman was injured by a fallen wooden plank. Nearby, a scaffolding and hoardings were blown down at a construction site. Otherwise, no damage was reported in Hong Kong. There, four people were reported missing and ten were injured after water from an overflowing dam tipped over a bus. Two people were killed and three were rendered missing due to flash flooding in Bangkok. most of which fell in an hour.

Салдары

Айкеден кейін Филиппин үкіметі зардап шеккен аймақтарға көмек жеткізу үшін C-130 ұшағын жіберді, оның ішінде 32 000 тонна (35 000 тонна) Суриаго қаласына. Фердинанд Маркос теледидар арқылы пайдақорлар мен тонаушыларды "жағдайды пайдаланбауға" ескертті. Президент көмек жұмыстарына 4 миллион доллар бөлді, бірақ бастапқыда халықаралық көмектен бас тартты. Осыған қарамастан, Швейцариядағы Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қоғамдарының лигасы тайфуннан зардап шеккендерге 800 000 доллар көлемінде шұғыл көмек сұрады. Ресми мәліметтерге сәйкес, 17 әскери медициналық бөлімнің қолдауымен 92 денсаулық сақтау тобы жұмысын бастады; бұл топтар 1,66 миллион долларлық дәрі-дәрмектерді таратты. Филиппин Қызыл Кресті 239 331 адамға немесе 44 247 отбасыға азық-түлік жеткізді. Суриаго қаласының әкімі қала тұрғындары аштыққа ұшырағандықтан, мемлекеттік көмек сұрады. Ол сондай-ақ, қалпына келтіру процесін жеделдету үшін арнайы топ жіберді. Біріккен Ұлттар Ұйымының гуманитарлық істерді үйлестіру жөніндегі кеңсесі 50 000 доллар көлемінде шұғыл грант берді. ЮНИСЕФ 116 000 долларлық витаминдер мен дәрі-дәрмектер, сондай-ақ 116 950 доллар ақша және ұнтақ сүт берді. Кейіннен олар көкөніс тұқымдарын, кептірілген балықты және бақшаға арналған тыңайтқыштарды ұсынды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 7 000 доллар көлемінде көмек көрсетті. Сонымен қатар, Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы елге 30 000 доллар ақшалай көмек берді. Еуропалық экономикалық қауымдастық 367 650 долларлық сүт пен ақшалай қаражат берді. Австралия 500 000 долларға жуық ақша мен азық-түлік сыйлады. Жаңа Зеландия майлылығы алынған сүт берді. Норвегиялық Қызыл Крест 58 500 доллар көмек көрсетті, ал Еуропалық экономикалық қауымдастық 7 000 доллардан астам ақшалай қаражат берді. Бельгия үш медициналық жиынтық ұсынды. Швейцарияның Қызыл Кресті 21 000 доллардан аспайтын ақшалай көмек берді. Германия 50 000 доллардан сәл артық ақша берді. Франция ұлттық Қызыл Крестке шамамен 11 000 доллар көмек көрсетті. Қытайдың Қызыл Крест қоғамы 20 000 доллар ақшалай көмек берді. Индонезия 25 000 долларлық дәрі-дәрмек берді. Ұлыбритания 74 441 доллар көлемінде көмек берді. Жалпы алғанда, Relief Web хабарлағандай, дауылға байланысты Филиппинге 7,5 миллион доллардан астам қаражат түсті. Айке мен маусымдағы апаттардың салдарынан елдің 73 провинциясының 25-і апат аймағы деп жарияланды. "Нитанг" атауы да қолданудан алынып, оның орнына "Нингнинг" атауы берілді.

Immediately following Ike, the Government of the Philippines dispatched a C 130 aircraft carrying relief supplies to the affected areas, including 32,000 tonnes (35,000 tons) to Suriago City. Ferdinand Marcos warned on television for profiteers and looters to not "take advantage of the situation". The president set aside $4 million for relief work but initially refused any international aid. Despite this, the League of Red Cross and Red Crescent Societies appealed in Switzerland for $800,000 in emergency aid for victims of the typhoon. According to officials, 92 health teams backed by 17 army medical units were fielded; these teams distributed $1.66 million worth of medicine. The Philippine Red Cross disturbed food to 239,331 people, or 44,247 families. The mayor of Suriago City applied for national aid since the city's residents faced starvation. A task force was also sent up by him to speed up the recovery process. The United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs gave an emergency grant of $50,000. UNICEF provided $116,000 worth of vitamins and medicine and an additional $116,950 in cash, as well as of milk powder. They later provided vegetable seeds, dried fish, and garden fertilizer. The World Health Organization provided $7,000 worth of aid. Furthermore, the United Nations Development Programme awarded the country $30,000 in cash. The European Economic Community provided of milk and $367,650 worth of cash. Australia awarded almost $500,000 worth of cash and food. New Zealand donated of skimmed milk. The Norwegian Red Cross provided $58,500 in aid while the European Economic Community awarded just over $7,000 in cash. Belgium also provided three medical kits. The Swiss Red Cross awarded a little under $21,000 in cash. Germany provided slightly more than $50,000 in cash. France provided roughly $11,000 in donations to the nation's red cross. The Red Cross Society of China donated $20,000 in cash. Indonesia provided $25,000 worth of medicine. The United Kingdom granted $74,441 in aid. Overall, Relief Web reported that over $7.5 million was donated to the Philippines due to the storm. Due to both Ike and June, 25 of the nation's 73 provinces were declared a disaster area. The name Nitang, was also retired, and was replaced by Ningning.