Евангелистер куәлігі: Әділет сарайларында қолданылатын дәлелдемелер қағидаларымен сараптама

Кіріспе

"Евангелистердің куәлігі, соттарда қолданылатын дәлелдеу қағидаларымен сарапталған" – 1846 жылы Симон Гринлиф (1783-1853), Гарвард заң мектебінің (1817 жылы негізі қаланған) алғашқы профессоры (1833-1848 ж.) жазған христиан апологетикалық еңбек. Гринлифтің 1842-1853 жылдары үш томдық болып жарық көрген "Дәлелдеу заңы бойынша трактат" атты еңбегі оның Ізгі хабарларды зерттеуіне негіз болды. Гринлиф Жаңа өсиеттегі евангелистерді сенімді куәгерлер деп санай отырып, Исаның қайта тірілгеніне келді. XXI ғасырдағы христиан апологеттері кейде "Евангелистердің куәлігін" сілтеме ретінде пайдаланады.

Қорытынды

Гринлиф кітабын "ақиқат бізді қайда болса сонда жетелесін" (1-бет) деген принципке сүйене отырып, әділдік таныту және сенімге ашық болу қажеттігін дәлелдеумен бастайды. Ол епископ Дэниел Уилсонның "Дәлелдері" еңбегін келтіріп, христиандық "өздігінен сендіретін дәлелдерді" ұсынбайтынын, бірақ "шын ізденушіге" жеткілікті дәлелдер беретінін айтады (2-бет). Кітабының шегін "Төрт Евангелисттің куәлігін зерттеумен" шектейді, олардың баяндамаларын "адамдар соттарында басқа дәлелдерге ұшыраған сынақтарға" тартады (2-бет). Оның нақты мақсаты – "осы куәгерлердің шыншылдығын адамдар соттарында қолданылатын қағидалар мен тәсілдермен" тексеру (3-бет). Гринлиф бұл мәселені төрт Евангелияның ежелгі жазбалар екенін анықтау арқылы дәлелдейді. Ол заңда "көне құжаттар ережесі" деп аталатын қағиданы қолданады: "Кез келген көне құжат, тиісті сақтау орнынан шыққан және жалғандық белгілері жоқ болса, заң бойынша шынайы деп есептеледі, ал қарсы тарап оның басқаша екенін дәлелдеу міндетіне ие болады" (7-бет). Гринлиф төрт Евангелияның жалған екенін көрсететін ешқандай белгі байқалмайтынын және олардың ең көне түпнұсқалары сотта шынайы құжаттар ретінде қабылдануы мүмкін екенін мәлімдейді. Гринлиф "қоғамдық және жалпы мүдделерге қатысты мәселелерде, барлық адамдар өз істерімен таныс деп есептелуі керек" (9-бет) деген заңды қағидаға сүйене отырып, төрт Евангелияның авторлары саналатын Матай, Марқ, Лұқа және Иоанн туралы қысқаша мәлімет береді (Иоанн мен Матай жағдайында) олардың Назареттік Исаның өмірі туралы бірінші қолдан білуі және (Марқ пен Лұқа жағдайында) Исаның алғашқы шәкірттерімен тығыз байланысы туралы мәліметтер келтіреді. Гринлиф Исаның өлімі мен тірілісі туралы евангелистердің ауызша куәліктерін тексеру арқылы жинақталған дәлелдерді ұсынады. Ол өзінің дәлелін келесі сынақтар негізінде құрайды: "Куәгерлердің куәлігіне сену, біріншіден, олардың адалдығына, екіншіден, олардың қабілетіне, үшіншіден, олардың санына және куәліктерінің үйлесімділігіне, төртіншіден, олардың куәлігінің тәжірибемен сәйкестігіне және бесіншіден, олардың куәлігінің басқа жағдайлармен сәйкес келуіне байланысты" (28-бет). Гринлиф Евангелия жазушыларының мінез-құлқы адал екенін және олардың куәліктерін жалғандауға ешқандай себептері жоқ екенін көрсетуге болады деп мәлімдейді (28-31-беттер). Ол Матай мен Лұқаның егжей-тегжейлі байқаулар мен нақты мәліметтер келтіргенін, бұл олардың қабілетін көрсететінін айтады (31-32-беттер). Гринлиф Исаның өміріндегі орталық оқиғалар туралы евангелистердің баяндамаларының ұқсас екенін, бірақ сөздері толықтай сәйкес еместігін атап өтеді. Ол баяндамалардағы қарама-қайшылықтар жазушылардың келісімге келмегендігінің дәлелі екенін және олардың әрқайсысының баяндамаларындағы қарама-қайшылықтарды мұқият тексеру және егжей-тегжейлі салыстыру арқылы шешуге немесе үйлестіруге болады деп мәлімдейді (32-35-беттер). Гринлиф шотландтық эмпирик философ Дэвид Юмның кереметтер туралы хабарларға деген күмәніне қарсы шығады. Ол Юмның "адам тәжірибесінің біркелкі ағынынан туындайтын өзгермейтін заңдар" туралы ұстанымын сынап, оның қате екенін айтады, өйткені "ол фактілерден тұжырымдау немесе шегерім арқылы алынған барлық білімді жоққа шығарады, бізді тек тәжірибеден алынған нәрсеге шектейді" (37-38-беттер). Гринлиф Құдай бар болса, онда ол кереметтер жасай алады деген тұжырымды қабылдайды. Ол Исаның қызметі туралы баяндалған кереметтердің ашық немесе көпшілік ортада болғанын, оларға досы да, жауы да куә болғанын дәлелдейді (39-42-беттер). Соңында Гринлиф жалған және шын куәгерлердің біркелкі куәлігі мәселесін қарастырады және Төрт Евангелисттердің баяндамаларын қолдайтын жеткілікті айғақтық дәлелдер бар екенін анықтайды. Гринлиф өзінің дәлелін келесі тілегімен аяқтайды: "Христиандық бұл мәселеде адамдардан талап ететіні – олар өздерімен дәйірленіп, оның дәлелдерін басқа нәрселердің дәлелдеріндей қарастырсын, оның актерлері мен куәгерлерін адамдар соттарында адамдардың істері мен әрекеттеріне куәлік бергендегідей сынап, бағаласын. Куәгерлерді өздерімен, бір-бірімен және айналадағы фактілер мен жағдайлармен салыстырып, олардың куәлігін, егер ол қарсы тараптың пайдасына сотта берілгендей, мұқият тексерсін. Нәтиже, сенімділікпен айтуға болады, олардың адалдығына, қабілетіне және шыншылдығына күмән болмайды. Галилеялықтардың өте білімді, тәжірибелі және алдау өнерінде бұрынғы және кейінгілердің барлығынан асып түсетін адамдар болған болса ғана, немесе олар көрген және естіген нәрсені шындықпен баяндаған". (46 және 53-беттер).

Greenleaf begins his book by arguing for the need to suspend prejudices and to be open to conviction, "to follow the truth wherever it may lead us" (p. 1). He cites Bishop Daniel Wilson's Evidences by stating that Christianity does not "bring irresistible evidence" but offers sufficient evidences for "the serious inquirer" (p. 2). He limits the scope of his book to an inquiry "to the testimony of the Four Evangelists, bringing their narratives to the tests to which other evidence is subjected in human tribunals" (p. 2). His specific inquiry is concerned with testing "the veracity of these witnesses by the same rules and means" employed in human tribunals (p. 3). Greenleaf argues the case by first inquiring as to the genuineness of the four gospels as ancient writings. Here he applies what is known in law as the ancient documents rule, stating that "Every document, apparently ancient, coming from the proper repository or custody, and bearing on its face no evident marks of forgery, the law presumes to be genuine, and devolves on the opposing party the burden of proving it to be otherwise" (p. 7). Greenleaf maintains that the Four Gospels do not bear any marks of being forgeries and the oldest extant copies may be received into court as genuine documents. Greenleaf proceeds to argue that "In matters of public and general interest, all persons must be presumed to be conversant, on the principle that individuals are presumed to be conversant with their own affairs" (p. 9). On the basis of this legal rule, Greenleaf briefly profiles those traditionally attributed as authors of the Four Gospels, Matthew, Mark, Luke and John, concerning (in the case of John and Matthew) their firsthand knowledge of the life of Jesus of Nazareth and (in the case of Mark and Luke) their intimate personal links with Jesus' original band of disciples. Greenleaf then builds a cumulative case by claiming to cross examine the oral testimony of the evangelists in their accounts of the death and resurrection of Jesus. Greenleaf develops his case on the basis of the following tests:"The credit due to the testimony of witnesses depends upon, firstly, their honesty; secondly, their ability; thirdly, their number and the consistency of their testimony; fourthly, the conformity of their testimony with experience; and fifthly, the coincidence of their testimony with collateral circumstances" (p. 28). Greenleaf then argues that the gospel writers can be shown to be honest in their character and do not show any motives to falsify their testimony (pp. 28–31). He claims that keen observations and meticulous details are related by Matthew and Luke, and he concludes this demonstrates their ability (pp. 31–32). Greenleaf notes that there are parallel accounts from the evangelists concerning the central events of Jesus' life and that these accounts are not verbally identical. He maintains that discrepancies in their accounts are evidence that the writers are not guilty of collusion, and that the discrepancies in their respective accounts can be resolved or harmonized upon careful cross examination and comparison of the details (pp 32–35). Greenleaf argues against the scepticism of the Scottish empirical philosopher David Hume concerning reports of miracles. He finds fault with Hume's position about "immutable laws from the uniform course of human experience" (p. 36), and goes on to assert that it is a fallacy because "it excludes all knowledge derived by inference or deduction from facts, confining us to what we derive from experience alone" (pp. 37–38). Greenleaf takes as his own assumption that as God exists then such a being is capable of performing miracles. He then argues that the various miracles reported in Jesus' ministry occurred in open or public contexts where friend and foe alike were witnesses (pp 39–42). Lastly, Greenleaf examines the problem of uniform testimony among false and genuine witnesses, and finds there is sufficient circumstantial evidence to support the accounts of the Four Evangelists. Greenleaf sums up his argument with the following plea:"All that Christianity asks of men on this subject, is, that they would be consistent with themselves; that they would treat its evidences as they treat the evidence of other things; and that they would try and judge its actors and witnesses, as they deal with their fellow men, when testifying to human affairs and actions, in human tribunals. Let the witnesses be compared with themselves, with each other, and with the surrounding facts and circumstances; and let their testimony be sifted, as if it were given in a court of justice, on the side of the adverse party, the witnesses being subjected to a rigorous cross examination. The result, it is confidently believed, will be an undoubting conviction of their integrity, ability and truth Either the men of Galilee were men of superlative wisdom, and extensive knowledge and experience, and of deeper skill in the arts of deception, than any and all others, before or after them, or they have truly stated the astonishing things which they saw and heard" (pp. 46 & 53).

Христиан апологетикасындағы әдеби маңыздылығы

Христиан апологетикасы тарихында өз сенімдерін мақтап, қорғап жазған көптеген заңгерлер болды. Соңғы жылдары Джон Уорвик Монтгомери, Росс Клиффорд және Филип Джонсон сияқты жазушылар заңгерлердің үлесін ерекше ойлау мектебі ретінде сипаттап, «құқықтық апологетика», «құқықтық қорғау апологетикасы» және «заңды апологетика» терминдерін қолданады. Бұл жазушылар XVII ғасырдағы голландиялық заңгер Гюго Гроцийді осы апологетикалық ойлау мектебінің алғашқы өкілдерінің бірі ретінде атайды. Монтгомери, Клиффорд және Джонсон Гринлифті осы апологетикалық ойлау мектебінің ең маңызды өкілдерінің бірі деп санайды. Джонсон Гринлифті «құқықтық апологетиканың басты тұлғасы ретінде қарастыру керек» деп мәлімдейді. Гринлиф XIX ғасырдың ортасында христиан ақтаушысы ретінде Атлантиканың екі жағында да евангелиелік оқиғалардың тарихилығы және әсіресе Иса Мәсіхтің қайта тірілу кереметі туралы пікірталасқа үлес қосқан көптеген жазушылардың бірі болды. Ол өз дәлелі ретінде Уильям Пейли, Томас Хартвелл Хорн және Марк Хопкинс сияқты ертедегі христиан апологеттеріне сүйенді және олардың еңбектерін «Евангелистердің куәлігі» еңбегінде келтіреді. Онда ол Киелі кітапты жалпы қолдауға және кереметтердің болу мүмкіндігін қорғауға логикаға, ақылға және тарихи дәлелдерге негізделді. Алайда, Гринлифті бұрынғы апологеттерден ерекшелендіретін нәрсе – ол американдық апологеттердің біріншісі болып, евангелиелердің сенімділігін, әсіресе Иса Мәсіхтің қайта тірілуіне қатысты дәлелдерді заңдық критерийлерді қолдана отырып жақтады. Оның евангелиелік баяндамалардағы куәгерлердің айғақтарының салмағына қатысты техникалық аргументтері, осы куәгерлердің куәлігін тексеру критерийлері және евангелиелердің құзыретті дәлел ретіндегі мәртебесі туралы пікірлері XIX және XX ғасырлардағы бірнеше американдық христиан апологеттері, мысалы, Кларенс Бартлетт («Заңгер Исаны қалай көреді»), Уолтер М. Чандлер («Исаның сотталуы»), Памела Биннингс Эвен («Дін сотта»), Фрэнсис Дж. Лэмб («Керемет және ғылым»), Ирвин Х. Линтон («Заңгер Киелі кітапты зерттейді»), Джош Макдауэлл («Жақсы ұста»), Говард Рассел Хайд («Заңгердің Киелі кітапты зерттеуі»), Джозеф Эванс Сэйдж («Киелі кітап сотта») және Стивен Д. Уильямс («Киелі кітап сотта немесе шындық пен қателік») тарапынан қолданылып, қайта жарияланды.

In the history of Christian apologetics there have been many lawyers who have written texts commending and defending their faith. In recent years writers such as John Warwick Montgomery, Ross Clifford and Philip Johnson have described the contributions made by lawyers as a distinct school of thought and use the terms "juridical apologetics", "jural apologetics" and "legal apologetics". These writers point to the Seventeenth century Dutch legal scholar Hugo Grotius as one of the first juridical apologists. Montgomery, Clifford and Johnson argue that Greenleaf may be ranked as one of the most important representative figures of this particular school of apologetic thought. Johnson states that Greenleaf, "must be regarded as the pivotal figure in juridical apologetics." As a Christian apologist of the mid Nineteenth century, Greenleaf was one of many writers who contributed to the debates that ensued on both sides of the Atlantic concerning the historicity of the gospel accounts in general, and specifically the miracle of the resurrection of Jesus Christ. Part of his argument relied on earlier Christian apologists such as William Paley, Thomas Hartwell Horne, and Mark Hopkins, and he cites their works in The Testimony of the Evangelists. Here he followed the basic appeals to logic, reason, and historical evidences on behalf of the Bible generally, and in defence of the possibility of miracles occurring. However, what distinguished Greenleaf from previous apologists is that he is the first American apologist to develop an argument favoring the reliability of the gospels and specifically on the evidences for the resurrection of Jesus Christ using technical legal criteria. His technical arguments concerning the evidentiary weight of the eyewitness passages found in the gospel narratives, the criteria for cross examining that eyewitness testimony, and the claimed status of the gospels as competent evidence, have been relied on and restated by several American Christian apologists of the nineteenth and twentieth centuries, such as Clarence Bartlett (As A Lawyer Sees Jesus), Walter M. Chandler (The Trial of Jesus), Pamela Binnings Ewen (Faith on Trial), Francis J. Lamb (Miracle and Science), Irwin H. Linton (A Lawyer Examines the Bible), Josh McDowell (More Than A Carpenter, The Resurrection Factor), Howard Hyde Russell (A Lawyer's Examination of the Bible), Joseph Evans Sagebeer (The Bible in Court), and Stephen D. Williams (The Bible in Court or Truth vs Error).

Саналы бағалау

Бұрынғы австралиялық адвокат және теолог Росс Клиффорд заңгерлердің қорғаушылық жазбалары туралы жиі жазған. Клиффорд Исаның қайта тірілгенін растайды. Ол қарсыластарына Гринлиф сияқты заңгерлер кейбір жағдайларда өз жағдайларын асыра көрсеткендей көрінуі мүмкін екенін айтады. Өзінің алғашқы кітабында – «Жетекші заңгерлердің қайта тірілуге қатысты жағдайлары» – ол Гринлифтің өмірі мен қызметіне арналған қысқаша тарауға орын берген. Сол мәтінде ол ежелгі құжаттар ережесі туралы техникалық сұрақ көтеріп, соттың евангелиелерді гипотетикалық түрде ежелгі құжаттар ретінде қабылдауы мүмкін екенін ұсынды, бірақ бұл олардың нақты мазмұны автоматты түрде факт ретінде мойындалады дегенді білдірмейді (141 бет). Дегенмен, фактілерді анықтауға құқылы тұлға жазбалардың мазмұнына қатысты дәлелдерді бағалауға құқылы. Клиффорд өзінің «Джон Уорвик Монтгомеридің заңдық апологетикасы» (51–65 беттер) кітабында ежелгі құжаттар ережесінің мақсатын түсіндіреді. Клиффорд былай дейді: «Апологеттер қарсыластарына ежелгі құжаттар ережесіне сүйенген тұжырымдарын асыра көрсеткендей көрінуі мүмкін. Бірақ Клиффорд Гринлифтің және Монтгомеридің заңдық қорғаушылық тәсілін қолдайды. Клиффорд былай деп мәлімдейді: «Ортақ құқық бойынша «Ежелгі құжаттар» ережесі көбінесе құжаттың мазмұнын қабылдауға қарағанда, оның түпнұсқалығын растаумен байланысты. Ол құжаттың сенімділігіне қарамастан, оның мазмұнын автоматты түрде қабылдауға әкелмейді. (Бұл тіпті АҚШ үшін де осылай болуы мүмкін, бірақ Федералдық дәлелдеу ережесі 803 [16] бойынша, ежелгі құжаттардағы мәлімдемелер естімегендерге қатысты ерекшеліктер ретінде қабылданады). Гринлиф бұл позицияны мойындамайды және аталған ереже бойынша құжат қабылданғанда, қарсы тарап оны жоққа шығара алмаса, сот оның мазмұнын да дәлел ретінде қабылдауға міндетті деп мәлімдейді. «Ежелгі құжаттар» ережесі бойынша евангелиелердің түпнұсқалығын растау олардың мазмұнын дәлел ретінде қабылдауға әкеле ме деген сұрақ даулы. Мұндай әрекеттің орынды екенін сенімді түрде дәлелдеуге болады. Дегенмен, мұндай өтініш қарсы тараптың қатаң қарсылығына тап болатынын ескеру керек» (60–61 және 63 беттер).

Ross Clifford, who is a former Australian barrister and a theologian, has often written about the subject of legal apologists. Clifford affirms the case for the resurrection of Jesus. He states that it may appear to opponents that legal apologists like Greenleaf have at different points overstated their case. In his first book Leading Lawyers' Case for the Resurrection he devoted a brief chapter on Greenleaf's life and work. In that text he raised a technical question about the ancient documents rule and suggested that hypothetically a court could admit the gospels as ancient documents, but that does not mean that their specific contents are automatically acknowledged as facts (p. 141). However, the trier of fact is allowed to weigh the evidence of the contents of the writings. Clifford clarifies the purpose of the ancient documents rule in his book John Warwick Montgomery's Legal Apologetic (pp. 51–65). Clifford says that apologists may appear to their opponents to have overstated their conclusions based on the ancient documents rule. But Clifford supports Greenleaf's and Montgomery's legal apologetic approach. Clifford states:"The 'Ancient Documents' rule at common law has traditionally related more to the authentication of the document than with the admissibility of its contents. It does not automatically lead to admission of the substance of the document irrespective of its credibility. (It can be argued this is even true today for the United States, even though the Federal Rule of Evidence 803 [16] states statements in Ancient Documents are admissible as exemptions to hearsay). Greenleaf takes no cognisance of this position and asserts that when an instrument is admitted under the said rule the court is bound to receive into evidence its substance as well unless the opposing party is able to impeach it The question as to whether the authentication of the gospels under the 'Ancient Documents' rule leads to receiving their substance into evidence is contentious. It could be strongly pleaded there is justification for doing so. Yet, it should be noted such pleading would be met by the adverse party's strong rejoinder" (pp. 60 61 & 63).

Гринлифтің ықпалынан шыққан заңгерлердің библиографиясы

Кларенс Бартлетт, "Заңгер Исаны қалай көреді: Киелі жазбалар мен тарихи деректердің логикалық талдауы" (Нью-Йорк: Гринвич кітап баспасы, 1960). Уолтер М. Чандлер, "Заңгердің тұрғысынан Исаның сот процесі" (Норкросс: Харрисон компаниясы, 1976). Памела Биннингс Эвен, "Соттағы сенім" (Нэшвилл: Бродман және Холман, 1999). Фрэнсис Дж. Лэмб, "Ғажайып және ғылым: Киелі кітаптағы ғажайыптар әдістермен, ережелермен және сотта қолданылатын заң ғылымының сынақтарымен зерттелді" (Оберлин: Библиотека Сакра компаниясы, 1909). Ирвин Х. Линтон, "Заңгер Киелі кітапты зерттейді", қайта басылған басылым (Гранд-Рапидс: Бейкер Кітап үйі, 1977). Джош Макдауэлл, "Жәй ғана ағаш шебершісінен артық" (Уитон: Тиндал Хаус, 1977). Джош Макдауэлл, "Қайта тірілу факторы" (Сан-Бернардино: Here's Life Publishers, 1981). Джон Уорвик Монтгомери, "Төрешілер шешім шығарды: Христиандыққа заңдық қорғау", "Иман үшін дәлелдер: Құдай мәселесін шешу", Джон Уорвик Монтгомери редакторымен (Даллас: Probe, 1991), 319–341 бб. Роберт Клифтон Робинсон, "Төрт Ізгі хабардың заңдық талдауы – жарамды куәгерлік ретінде" (https://robertcliftonrobinson.com/2019/07/19/legal-analysis-of-the-four-gospels-as-valid-eyewitness-testimony/, 2019). Говард Хайд Рассел, "Заңгердің Киелі кітапты зерттеуі" (Вестервилл: Библиялық бонд, 1935). Джозеф Эванс Седжбир, "Сотта Киелі кітап", қайта басылған басылым (Литлтон: Фред Б. Ротман, 1988). Стивен Д. Уильямс, "Сотта Киелі кітап немесе шындық пен қателік" (Dearborn: Dearborn Book Concern, 1925).

Құқықтық апологетиканың және Гринлифтің кітабының сын бағалары

Росс Клиффорд, Джон Уорвик Монтгомеридің «Заңды апологетика: барлық маусымға арналған апологетика» (Бонн: Verlag fur Kultur und Wissenschaft, 2004). Бойд Пехрсон, «Заңды апологетиканы сынға қалай алуға болмайды: скептиктердің интернеттегі қарсылықтарынан алынған сабақ», Global Journal of Classical Theology, 3-том, № 1 (наурыз 2002 ж.).