Каспар Георг Карл Рейнвардт: Голланд ботанының өмірбаяны мен ғылыми еңбектері

Кіріспе

Голландиялық ботаник Каспар Георг Карл Рейнвардт (5 маусым 1773 жылы Лютрингхаузенде дүниеге келген, 6 наурыз 1854 жылы Лейденде қайтыс болған) – Пруссияда туған голландиялық ботаник. Ол Индонезиядағы Богор ботаникалық бағының негізін қалаушысы деп есептеледі.

Өмірбаян

1787 жылы ол ағасы жұмыс істейтін Амстердам дәріханасына шәкірт болып орналасты. Ол бірнеше ғалымдармен, соның ішінде ботаник Герард Вроликпен (Вилем Вроликтің әкесі) байланысқа түсті. Білімін Афинаеум Иллюстрате алды, онда химия және ботаниканы зерттеумен айналысты. Батавия Республикасы мен Голландия Корольдігі кезінде ол 1800 жылдан 1808 жылға дейін Хардервик университетінде табиғат тарихы профессоры болып қызмет етті. Кейіннен ол химия және фармацевтика кафедрасының доценті болды. 1808 жылы ол патша Луи Бонапартқа жүгінді және оған “салынатын” ботаникалық және зоологиялық бақтар мен мұражайлардың директоры ретінде жұмыс ұсынылды. 1808 жылы ол Нидерланд Корольдік институтының мүшесі болды. Ал 1810 жылы Голландия Корольдігін Француз империясы басып алғанға дейін Амстердамда табиғат тарихы профессоры болды. 1813 жылы тәуелсіздікті және 1816 жылы отарлық империяны қалпына келтіргеннен кейін Нидерланды өзінің отарларымен байланысты қайта орнатуға мүкіндік алды. 1816 жылы оған колонияның ауыл шаруашылығы, өнер және ғылым бөлімінің басшысы лауазымы ұсынылды. Ол Голландияның Шығыс Үндістанға сапар шегіп, архипелаг бойында түрлі ботаникалық зерттеулер жүргізді. Рейнвардт Жавадағы Богор ботаникалық бағын (1817) негіздеді және оның алғашқы директоры болды. Ол жерде Молукка, Тимор және Сулавеси сияқты аралдардан түрлі өсімдіктерді жинап, өсірді. Рейнвардт сонымен қатар Лейдендегі ботаникалық баққа жіберілген өсімдіктерді жинау үшін бірнеше экспедициялар ұйымдастырды. Алайда, олардың көп бөлігі Жавадан Нидерландыға сапар барысында жойылды. Оларды тасымалдаған кеме – Zr. Ms. Admiraal Evertsen, капитан-лейтенант Вер Хуэлл басқаруымен, Диего Гарсия аралынан жағаға отырып, құнды жүгін жоғалтты. Ол 1821 жылға дейін Ботаникалық бақтың директоры қызметін атқарып, уақытының көп бөлігін тропикалық өсімдіктерді жинаумен өткізді. 1822 жылы Нидерландыға оралып, 1823 жылы Лейден университетінде табиғат тарихы профессоры болды, онда өмірін химия, ботаника және минералогияны зерттеуге арнады. Рейнвардт сонымен қатар қосмекенділер мен жорғалаушыларды зерттеді, жыландардың екі жаңа түрін сипаттады: Laticauda semifasciata және Xenopeltis unicolor. 1831 жылы Рейнвардт Лейден ботаникалық бағында өсетін өсімдіктердің каталогын жариялады. Ол 1822 жылдан бері 5600-ге жуық түр мен сорттың өскенін атап өтті. Әсіресе, Австралия, Қытай және Жапония өсімдіктерінің саны артқан. Бұл түрлер санының өсуіне Лейден ботаникалық бағына көптеген өсімдіктерді жіберген Филипп Франц фон Зибольд үлкен үлес қосты. Рейнвардт 1845 жылы профессорлық қызметтен зейнетке шығып, тоғыз жылдан кейін қайтыс болды. Оның орнын Виллем Хендрик де Вризе иеленді.

In 1787 he was apprenticed to an Amsterdam pharmacy where his brother worked. He came in contact with several scientists, including the botanist Gerardus Vrolik (father of Willem Vrolik). He had his education at the Athenaeum Illustre where he successfully engaged in the study chemistry and botany. Under the Batavian Republic and the Kingdom of Holland he served as a professor of natural history at the University of Harderwijk from 1800 to 1808. After a while he became associate professor of chemistry and pharmacy. In 1808 he appealed to king Louis Bonaparte and was offered work as director of the "to be built" botanical and zoological gardens and museums. In 1808 he became a member of the Royal Institute of the Netherlands. And in 1810 just before the annexation of the Kingdom of Holland by the French Empire, he became professor of natural history in Amsterdam. After the restoration of independence in 1813 and of its colonial empire in 1816, the Netherlands was eager to re establish contact with its colonies. In 1816 he was offered a position as head of agriculture, arts and science of the colony, and journeyed to the Dutch East Indies where he conducted various botanical investigations throughout the archipelago. Reinwardt was the founder (1817) and first director of the botanical gardens at Bogor (then called Buitenzorg) in Java. There he gathered and cultivated various flora from the surrounding islands such as the Moluccas, Timor and Sulawesi. Reinwardt also undertook several expeditions to collect plants that were sent to the Hortus Botanicus Leiden. However, not many of these plants survived the journey from Java to the Netherlands. The ship on which they were transported, the Zr. Ms, Admiraal Evertsen under command of Captain Lieutenant Ver Huell, was shipwrecked on Diego Garcia with the loss of its precious cargo. He remained as director of the Botanical Gardens until 1821 and spent most of his time gathering tropical plants. He returned to the Netherlands in 1822 and became a professor of natural history at the University of Leiden in 1823, where he devoted his life to chemistry, botany and mineralogy. Reinwardt also studied amphibians and reptiles, describing two new species of snakes, Laticauda semifasciata and Xenopeltis unicolor. In 1831 Reinwardt published a catalog of the plants growing in the Leiden Hortus. He counted exactly 5,600 species and varieties, an increase of nearly 600 since 1822. In particular, the numbers of Australian, Chinese and Japanese plants had increased. This increase in number of varieties was largely contributed by Philipp Franz von Siebold who sent many plants to the Hortus Botanicus in Leiden. Reinwardt finally retired as a professor in 1845 and died nine years later. He was succeeded by Willem Hendrik de Vriese.

Мұра

Индонезияның Богор ботаникалық бағында шығарылатын Reinwardtia (ISSN 0034 365X) ботаникалық журналы оның құрметіне аталған. Амстердам өнер университетінің музейтану және мәдени мұра факультеті – Рейнвардт академиясы да Рейнвардттың есімімен аталады. Рейнвардт кейбір ғылыми атауларда еске алынады. Бартелемі Шарль Жозеф Дюмортье оған Reinwardtia туысын, ал Фридрих Антон Вильгельм Микель Nepenthes reinwardtiana түрін атады. Индонезияның Явадағы Herbarium Bogoriense мекемесі шығаратын Reinwardtia өсімдіктер таксономиясы журналы да оның құрметіне аталған.

Ескерткіш

2006 жылғы 16 мамырда Индонезия ғылым институты (LIPI) өзінің 189 жылдығын тойлауға орай Богор ботаникалық бағында Рейнвардтқа ескерткіш орнатылды. Ескерткішті неміс ботанігі Гервиг Захорканың бастамасымен салған.