Америка революциясындағы құлдардың еркі үшін күресі

Кіріспе

Бостандық үшін лоялистер жағына өткен құлдар.

Қара лоялистер – Америка революциялық соғысы кезінде лоялистер жағына өткен африка текті адамдар. Бұл термин ең алдымен, патриоттардың қожайындарынан құлдықтан қашып, Корольдіктің бостандыққа кепілдігіне байланысты лоялистер жағында қызмет еткен ерлерге қатысты. 3000-ға жуық қара лоялист Нью-Йорк қаласынан Нова-Шотландияға эвакуацияланды; олардың барлығы «Қара кітапта» жеке тізілді, себебі британдықтар оларға бостандық куәліктерін беріп, көлік құралдарын ұйымдастырды. Корольдік оларға жер берді және Нова-Шотландияда жаңа өмір бастауларына көмектесетін жабдықтармен қамтамасыз етті. Нова-Шотландияға көшіп келген кейбір еуропалық лоялистер өздерімен бірге құл қызметшілерін алып келді, бұл қоғамда алалаушылық тудырды. Бір тарихшы олардың тағдырына ешқандай таңдау құқығы болмағандықтан, бұл құлдарды лоялистер деп санамау керек деп мәлімдеді. Басқа қара лоялистер Лондонға немесе Кариб теңізіндегі колонияларға эвакуацияланды. Мыңдаған құлдар плантациялардан қашып, британдықтардың қатарына қосылды, әсіресе британдықтар Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласын басып алғаннан кейін. Британдықтар эвакуацияланғанда, көптеген бұрынғы құлдарды өздерімен бірге алып кетті. Көптегендері Лондонның қара кедейлерінің қатарына қосылды, ал 1787 жылы Сьерра-Леоне компаниясы 4000-ын Африкадағы Фритаунға қоныстандырды. Бес жыл өткен соң, Нова-Шотландиядан тағы 1192 қара лоялист Сьерра-Леонеге көшіп баруды жөн көрді, олар жаңа британдық колониясы Сьерра-Леонедегі Нова-Шотландиялық қоныстандырушылар ретінде танылды. Осы қоныстандырушылардың екі толқыны да Сьерра-Леоне креолдарының құрамына кіріп, Сьерра-Леоне мемлекетінің негізін қалады. Томас Джефферсон қара лоялистерді «осы штаттардан қашқан адамдар» деп атады.

Өмірбаян

Англияда құлдыққа заңмен ешқашан рұқсат берілмеген. Виллинаж, жартылай жекебасшылық нысаны, заңды түрде мойындалған, бірақ ұзақ уақыттан бері қолданылмайды. 1772 жылы Англиядан алып кету және Кариб теңізіне қайтарумен қорқытылған құл, Сомерсетке қарсы Стюарт ісінде өзінің қожайынының билігіне наразылық білдірді. Бас судья лорд Мэнсфилд, құлдықтың ортақ құқық бойынша заңдық күші жоқ екенін және құл иелерінің құлдарды Англия мен Уэльстен тысқары жерге олардың еркіне қарсы тасымалдауына рұқсат етілмейтінін шешті. Көптеген сарапшылар мұны Англияда құлдықтың тоқтатылғаны деп түсіндірді. Төменгі соттар бұл шешімді Англия мен Уэльсте құлдық статусының жоқ екендігін анықтау ретінде түсіндірді, бірақ Мэнсфилд бұдан тар шешім шығарды. Бұл шешім Солтүстік Америка мен Кариб колонияларына қатысты емес, себебі жергілікті заң шығарушы органдар құлдықты институционализациялау үшін заңдар қабылдаған. Англияда тұратын құлдарды азат ету үшін ағылшын соттарына бірнеше іс ұсынылды, ал көптеген американдық қашқындар Англияға жетуге үміттенді, онда олар бостандыққа ие болатындарын күтті. Американдық құлдар, Джордж III патшаның олардың жағында екеніне және олардың қожайындарына қарсы екеніне сенді, американдық революция алдындағы шиеленіс күшейген кезде. Колониялық құл иелері британдықтардың құл көтерілісінен қорқып, 1775 жылдың басында лорд Дэнмор лорд Дартмутқа жағдайды пайдалану ниеті туралы хат жазды.

Данмордың жарлығы

1775 жылдың қарашасында лорд Данмор даулы жарлық шығарды. Вирджинияның корольдік губернаторы ретінде ол денесі сау барлық еркектерді колонияны қорғауға көмектесуге шақырды, оның ішінде патриоттарға тиесілі құлдар да болды. Ол мұндай құлдарға британ армиясында қызмет еткені үшін бостандық беруге уәде берді: Бір ай ішінде шамамен 800 құл немесе бұрынғы құл Норфолкқа (Вирджиния) қашып, тіркелді. Вирджиниядағы құл иелері ашуланып, қашқан құлдарды өлімге кесуге бұйырды, сондай-ақ лорд Данмордың уәделеріне қарсы, лорд Данморға қашқан құлдар Кариб теңізіндегі қант плантацияларына сатылады деп мәлімдеді. Бірақ көптеген құлдар бостандыққа қол жеткізу үшін өмірін қауға салуға дайын болды. Лорд Данмордың жарлығы – Америкадағы құлдарды жаппай босатудың алғашқы жағдайы болды. Декларацияның алдыңғы нұсқасы анығырақ болды, онда король Георг III туралы келесідей айтылған, бірақ осы даулы мәліметтер Конгрестегі құжаттың соңғы даму кезеңінде алынып тасталды: Ямайка губернаторы Джон Даллинг 1779 жылы мулаттардан полк және еркін негрлерден басқа полк құру туралы ұсыныс жасады.

Филипсбург жарияланымы

Гессеннің 30 мың жалдама әскері келген соң, британдықтарға бұрынғы құлдардың қажеттілігі азайды. Сэр Уильям Хау жаңа қара түсті полктер құруға тыйым салды және өзінің полктерін таратып жіберді. Бірақ көтерілісшілердің құлдарын босату американдық, деп аталатын патриоттарға қарсы экономикалық соғыс құралы ретінде маңызды болып қала берді. 1779 жылы сэр Генри Клинтон Филипсбург жарлығын шығарды, ол Данмор жарлығын кеңейтіп, патриоттың құлынан қашқан кез келген құлға бостандық уәделеді. Алайда, Клинтон қашқан құлдарды жиі лоялисттерге қайтаруға бұйырды, бірақ иесінен жазалаудан аулақ болуын сұрады. 1778 жылы патриоттар лоялисттердің құлдарынан қашқандарға бостандық беруге уәде берді. Бірақ Бостон Кинг өзінің естеліктерінде айтқандай, қашқан құлдарды ұстаған патриоттар мен лоялисттер оларды жиі құлдыққа қайта сататын.

Қара лоялистердің әскери бөлімдері

Лорд Данмордың жарлығы және басқалары британдық армияда бірнеше қара түсті әскер бөлімдерінің құрылуына себеп болды. Ең белгілілері – Данмордың Эфиопия полкі және Клинтонның Пионерлердің қара компаниясы. Басқа әскер бөлімдеріне Джерси жағалауы еріктілері, Ямайка рейнджерлері, Москито жағалауы еріктілері және Оңтүстік Каролина патшалықшылдарының қара драгун тобы кірді. Қара лоялистердің әскери қызметте, мысалы, Пионерлердің қара компаниясындағыдай, жауынгерлік емес лауазымдарда қызмет етуі де жиі кездесетін.

Қара пионерлер тобы

Ең ірі қара лоялист полкі – "Қара пионерлер" деп кеңінен танылған "Пионерлердің қара ротасы" болды, кейіннен "Гидтер мен пионерлер" құрамына біріктірілді. Сол кездегі әскери терминологияда "пионер" – жолдар салуға, окоп қазуға және басқа да қолмен жұмыс істеуге дайындалған әскер болған. Мұндай сарбаздар көбінесе кішігірім бөлімдерге бөлініп, ірі әскерлерге қосылатын. "Қара пионерлер" бекіністер және басқа да қажетті нысандарды салумен айналысты, сондай-ақ олар отқа түскен кезде жұмыс істеуге шақырылуы мүмкін еді.

Эфиопиялық полк

Лорд Данмор 800 қара лоялист еріктілерін Эфиопия полкіне біріктірді. Олар алғашқы шайқасқа түсуге дейін қадам жасау және оқ атудың негізгілерін үйренді. Кемп-Лэндинг шайқасындағы патриоттық жасақтар шабуылға дайын болмады және шегінді. Содан кейін Данмор Корольдік эфиопиялықтарды Ұлы Көпір шайқасына жетекшілік етті; алайда, Данмор патриоттардың санына қатысты артық сенімділікпен және қате ақпаратпен болды, нәтижесінде патриоттар британдық әскерлерді жеңіп алды. Шайқас аяқталғаннан кейін Данмор қара әскерлерін британдық флоттың кемелеріне тиеп, оларды жақсырақ оқытуға мүмкіндік болсын деп үміттенеді. Тығыз жағдай шешек ауруының таралуына әкелді. Данмор Нью-Йорк провинциясына қайтқан кезде бастапқы 800 сарбаздың тек 300-і ғана тірі қалды.

Соғыстан кейінгі емдеу

Йорктаун қамалынан кейін бейбіт келіссөздер басталғанда, ең басты мәселе – қара британдық сарбаздардың тағдыры болды. АҚШ-та қалған лоялистер қара сарбаздардың қайтарылуын қалап, осылайша бұзылған мүліктері үшін өтемақы алу мүмкіндіктерін арттыруды көздеді. Бірақ британдық әскери басшылар американдықтардың наразылығына қарамастан, қара сарбаздарға берілген бостандық уәдесін орындауға бейілді болды. Британдықтар лоялисттік беженшілерді, әсіресе Нью-Йорк пен Чарльстоннан эвакуациялағанда, көптеген американдық құл иелері бұрынғы құлдарын қайта ұстауға тырысты. Кейбіреулері соғыстан бұрын еркін туғандарды қоса, кез келген қара нәсілді ұстап алып, құлдыққа сатты. АҚШ Конгресі Джордж Вашингтонға 1783 жылғы Париж шартында көрсетілгендей, британдықтардан құлдарды қоса, барлық американдық мүлікті қайтарып алуға бұйрық берді. Генерал-лейтенант Гай Карлтон бостандық уәдесін орындауға ниеттенгендіктен, британдықтар құл иелеріне өтемақы төлеуді, бостандық куәлігін беруді және қызметін немесе мәртебесін дәлелдей алатын қара адамдарға британдық колониялардың біріне көшіп кету құқығын ұсынды. Британдықтар 3000-нан астам қара лоялистерді Новая Шотландияға тасымалдады, бұл сол жерге бір уақытта келген африкалықтардың ең көп саны еді. Олардың бірінші қонысы, Ново-Шотландиядағы Бирчтаун, алғашқы жылдары Солтүстік Америкадағы ең ірі еркін африкалық қауымдастығы болды. Қара лоялистер Новая Шотландияның суық климаты мен шекаралық жағдайларын қиындыққа тапты және көптеген құл иелері болған басқа лоялист қоныс салушылар тарапынан кемсітуге ұшырады. 1784 жылдың шілдесінде Шелбурндегі қара лоялистер Шелбурн бүлігінде мақсатты болды, бұл Канада тарихындағы алғашқы тіркелген нәсілдік бүлік болды. Корольдің шенеуніктері қара лоялистерге ақ лоялистерге берілгенге қарағанда нашар сапалы, тасты және аз құнарлы жерлер берді. 1792 жылы британ үкіметі қара лоялистерге Сьерра-Леонедегі жаңа колонияға қоныстану мүмкіндігін ұсынды. Оның дамуын басқару үшін Сьерра-Леоне компаниясы құрылды. Новая Шотландиядағы қара лоялистердің жартысы, шамамен 1200 адам, елден кетіп, Сьерра-Леонеге тұрақты қоныстанды. Олар "Фритаун" қауымдастығын құрды. 1793 жылы британдықтар тағы 3000 қара адамды Флоридаға, Новая Шотландияға және Англияға еркін ерлер мен әйелдер ретінде тасымалдады. Олардың есімдері сэр Карлтонның "Қаралар кітабына" жазылды. Саваннадағы 300-ге жуық еркін қара адамдар соғыс аяқталғанда Вест-Индияға эвакуацияланса, құлдыққа қайта түседі деп қорқып, эвакуациядан бас тартты. Олар Саванна өзенінің жанындағы батпақтарда тәуелсіз колония құрды, бірақ 1786 жылға қарай олардың көпшілігі табылғаннан кейін құлдыққа қайтарылды, өйткені оңтүстік плантаторлары британдықтар оларды соғыс кезінде босатқанын ескермеді. Британдықтар Париж шартының шарттарына сәйкес Шығыс Флорида мен Батыс Флорида колонияларын Испанияға қайтарғанда, оңтүстіктен осы жерге жеткізілген жүздеген еркін қара адамдар британдық күштер аймақтан шығып кеткенде қалып қойды.

When peace negotiations began after the siege of Yorktown, a primary issue of debate was the fate of Black British soldiers. Loyalists who remained in the United States wanted Black soldiers returned so their chances of receiving reparations for damaged property would be increased, but British military leaders fully intended to keep the promise of freedom made to Black soldiers despite the anger of the Americans. In the chaos as the British evacuated Loyalist refugees, particularly from New York and Charleston, many American slave owners attempted to recapture their former slaves. Some would capture any Black, including those born free before the war, and sell them into slavery. The U. S. Congress ordered George Washington to retrieve any American property, including slaves, from the British, as stipulated by the Treaty of Paris of 1783. Since Lieutenant General Guy Carleton intended to honor the promise of freedom, the British proposed a compromise that would compensate slave owners and provide certificates of freedom and the right to be evacuated to one of the British colonies to any Black person who could prove his service or status. The British transported more than 3,000 Black Loyalists to Nova Scotia, the greatest number of people of African descent to arrive there at any one time. One of their settlements, Birchtown, Nova Scotia was the largest free African community in North America for the first few years of its existence. Black Loyalists found the northern climate and frontier conditions in Nova Scotia difficult and were subject to discrimination by other Loyalist settlers, many of them slaveholders. In July 1784, Black Loyalists in Shelburne were targeted in the Shelburne Riots, the first recorded race riots in Canadian history. Crown officials granted land to the Black Loyalists of lesser quality and that were more rocky and less fertile than that given to White Loyalists. In 1792, the British government offered Black Loyalists the chance to resettle in a new colony in Sierra Leone. The Sierra Leone Company was established to manage its development. Half of the Black Loyalists in Nova Scotia, nearly 1200, departed the country and moved permanently to Sierra Leone. They set up the community of "Freetown". In 1793, the British transported another 3,000 Blacks to Florida, Nova Scotia and England as free men and women. Their names were recorded in the Book of Negroes by Sir Carleton. Approximately 300 free Black people in Savannah refused to evacuate at the end of the war, fearing they would be re enslaved once they arrived in the West Indies. They established an independent colony in swamps near Savannah River, though by 1786 most of them were discovered and returned to slavery, as Southern planters ignored the fact that they had been freed by the British during the war. When the British ceded the colonies of East Florida and West Florida back to Spain per the terms of the Treaty of Paris, hundreds of free Black people which had been transported there from the South were left behind as British forces pulled out of the region.

Ұрпақтар

Қара адалдардың көптеген ұрпақтары генерал Карлтонның "Негрлер кітабын" пайдаланып, өз шежірелерін анықтай алды. Олардың саны белгісіз.

Жаңа Шотландия

1776 және 1785 жылдар аралығында АҚШ-тан Новая Шотландияға шамамен 3500 афроамерикандық адам тасымалданды, бұл шамамен 34000 лоялист босқынының үлкен көші-қонының бір бөлігі болды. Адамдардың осы үлкен ағыны халық санын шамамен 60 пайызға арттырды және 1784 жылы Нью-Брансуиктің жеке колония ретінде құрылуына себеп болды. Көптеген азат афроамерикандықтар сол кезде Солтүстік Америкадағы ең ірі афроамерикандық поселенің бірі болған Бёрчтаунға қоныстанды, ол ақ адамдар қоныстанған Шелберн қаласының жанында орналасқан. Сонымен қатар, Ескі Көрім жерінде (Халифакс, Новая Шотландия) белгісіз қабірлерде көптеген афроамерикандық лоялистер жерленген. Афроамерикандық лоялистердің ұрпақтарының ішінде Новая Шотландияда тұрып, полиция қызметкері және кәсіпкер болған Роза Фортуна сияқты танымал тұлғалар бар. Канадалық опера және концерт әншісі Меаша Брюггергосман (туған есімі Госман) Нью-Брансуиктің тумасы және әкесі арқылы афроамерикандық лоялисттің ұрпағы. Революцияның соңғы күндерінде, британдық әскерлермен және басқа афроамерикандық лоялистермен бірге, оның әкесінің бес буын бұрынғы атасы мен әжесі колонияларды тастап кетті. Олар Нью-Йоркте британдықтардың бақылауында еркін дүниеге келген бірінші балаларымен бірге Шелбернге қоныс аударды.

Еске алу

Жаңа Шотландиядағы Бёрчтаун қара лоялистерінің қонысы 1997 жылы Ұлттық тарихи орын деп жарияланды. Сол жылы Қара лоялистерді еске алуға арналған маусымдық мұражай Қара лоялистер мұрасы қоғамы тарапынан ашылды. Қара лоялистердің зиратында ескерткіш орнатылды. Тарихи Бёрчтаун мектебі мен шіркеуінің төңірегінде салынған мұражай 2008 жылы салған өрттен қирап, бірақ қайта жаңартылды. Қоғам Америка, Жаңа Шотландия және Сьерра-Леонедегі қара лоялистердің тарихын баяндау үшін мұражайды кеңейту жоспарларын бастады.

Сиерра-Леоне

Кейбір қара лоялистер Лондонға жеткізілді, онда олар жаңа өмір құру үшін күресті. Британдықтар үшін соғысқан қара нәсілді ардагерлерге деген көңіл жасығандық Қара кедейлерге көмек көрсету комитетінің құрылуына себеп болды. Бұл ұйым Лондоннан Батыс Африкадағы жаңа британдық колониясы – Сьерра-Леонеге қара нәсілді кедейлерді қоныстандыруды қолдады. Сонымен қатар, Нова-Скотиядағы қара лоялистерге көшіп кету мүмкіндігі ұсынылды, және олардың шамамен жартысы жаңа колонияға көшуді жөн көрді. Бүгінде осы пионерлердің ұрпақтары Сьерра-Леоне креолдары немесе крио деп аталады. Олар негізінен Фритаунның Батыс аймағында тұрады. Американың Оңтүстігінен келген қара лоялистер Фритаунға өз тілдерін әкелді, мысалы, Төменгі елден келген гулла және афроамерикандық сөйлеу тілі. Олардың жалпы тілі осы қауымның ұрпақтарына күшті әсер етті, олар крио тілін дамытып шығарды. Көптеген Сьерра-Леоне креолдары немесе криолар өз шежіресін тікелей қара лоялистерге дейін жегізе алады. Мұндай ата-бабалардың бірі – Гарри Вашингтон, шамамен 1740 жылы Гамбияда туған, жас кезінде құл болып Вирджинияға сатылған. Кейін ол Африкадағы Фритаунға көшіп бару мүмкіндігін пайдаланды. 1800 жылға қарай ол отаршылдық билікке қарсы көтерілістің жетекшісі болды және әскери сотқа тартылды. Оның ұрпақтары креол халқының құрамына кіреді, олар жалпы халықтың 5,8% құрайды.

Танымал мәдениетте

Қара лоялистер туралы аңыз Лоренс Хиллдің 2007 жылғы "Көктер кітабы" романына (АҚШ-та "Кімде-кім менің атымды біледі" деген атпен жарияланды) шабыт берді. Ол 2008 жылғы Ұлт Достастығының көркем әдебиет сыйлығын жеңіп алды. 2016 жылғы "Roots" мини-сериалының екінші бөлімінде басты кейіпкер Кунта Кинте – қара лоялист және қысқа мерзімге Лорд Данмордың Эфиопия полкінде қызмет етеді.