Кіріспе
Grand Aire Express – АҚШ-тың Огайо штатындағы Суантон қаласында орналасқан американдық әуе компаниясы. Ол бүкіл әлем бойынша жолаушылар және жүк тасымалын чартерлік негізде, сондай-ақ чартерлік басқару қызметтерін ұсынды. Басты базасы Мичиган штатының Монро қаласында ашылды, кейін Огайо штатының Толедо қаласындағы Толедо экспресс әуежайына көшірілді. Қосымша базалары Кентукки штатының Луисвилл және Техас штатының Эль-Пасо қалаларында болды. Grand Aire Express 2003 жылдың маусым айында жұмысын тоқтатты; алайда, Grand Aire Inc. компаниясы әлі де жұмыс істеп келеді, Огайо штатының Суантон қаласындағы Толедо экспресс әуежайындағы бас кеңсесінен сұраныс бойынша әуе чартері және FBO қызметтерін ұсынады.
Қауіпсіздік мәселелері және FAA қадағалауы
1987 жылдан 1999 жылдың басына дейін Детройт FAA ұшу стандарттары аудандық кеңсесі (FSDO) GAE компаниясының бақылауын жүзеге асырды, ал операция Мичиган штатының Монро қаласында орналасқан. Алайда, 1999 жылдың басында GAE штаб-пәтерін Огайо штатының Толедо қаласына (оңтүстікке қарай шамамен 32 шақырым қашықтықта) көшіргеннен кейін Кливленд ұшу стандарттары аудандық кеңсесі компанияны қадағалауды өз мойнына алды. Компания Толедоға көшер алдында, FAA Детройт FSDO компанияның бақылауын сақтайтыны туралы GAE-ге сендірді. Кливленд FSDO наразылық білдіргеннен кейін бақылау Детройттен Кливлендке ауыстырылды. 1999 жылдың басында Кливленд FSDO Детройт FSDO-мен салыстырғанда әлдеқайда күшті бақылау бағдарламасын бастады. 1999 жылдың ортасына қарай компанияның ереже бұзушылықтары үшін салынған айыппұл 750 000 доллардан асты. Бұзушылықтардың көп бөлігі компания ұшақтарының механикалық жарамдылығына қатысты. N183GA апатынан кейін NTSB-ге берген куәлігінде Чима "FAA оған сертификат DTW-де қалатынын айтты" деді, бірақ компания көшіп кеткеннен кейін FAA сертификатты Кливлендке көшірді. "Ол Кливлендтегі FAA Детройт кеңсесінен мүлдем өзгеше екенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, FAA-мен байланыс болған жоқ, бірақ олар FAA-дан тергеу хаттарын ала берді. Компания жағдайды шешу үшін FAA-мен кездесулер өткізді. Ол FSDO менеджерімен сөйлескенін, бірақ одан жауап алмайтынын айтты". Эфрайн Арройо Детройт FSDO бөлімшесінің жетекшісі болды және NTSB алдындағы куәлігінде GAE-нің Кливлендтен Детройтке көшіп келгені туралы сұрақ қойылды. Арройо "оған бұл қадамды түсіндіретін құжат көрсетілгенін және ақпарат берілгенін, бірақ құжатты NTSB кеңесіне беру үшін өңірлік менеджердің келісімі қажет екенін" айтты. Бұл ұшақ екінші рет мұрындық дөңгелегінің құлауына ұшырады, содан кейін үшінші оқиғада құлады (төменде қараңыз). 1993 жылдың 11 тамызында Piper Aerostar ұшағы N161GA, оң дөңгелегі құлағаннан кейін жолдан шығып кетті. 1994 жылдың 6 қаңтарында Fairchild Swearingen Metroliner ұшағы N167GA қону кезінде ұшу-қону жолағынан шығып кетті. Ұшақ оңға бұрылып қарға соқты. Ұшақта зақым болған жоқ, тек бір қанаттың ұшы аздап бүгілген. Ұшу-қону жолағы мұздақ болған, бірақ бұл туралы ұшқышқа хабарланбаған. 1994 жылдың 14 сәуірінде Dassault Falcon 20 ұшағы N174GA қону кезінде тежегіш жүйесі бұзылып, ұшу-қону жолағынан шығып кетті. Оқиғадан кейінгі тексеруде оқ жапқышы толық орнатылмағаны анықталды. 1995 жылдың 20 наурызында Piper Aerostar ұшағы N163GA қону кезінде ұшу-қону жолағынан шығып, қирады. Ұшқыш жеңіл жарақат алды. ҰҚКБ-ның қорытындысы бойынша: "Пилоттың ұшақтың дұрыс қону нүктесіне жеткізбеуі ұшақтың ұшу-қону жолағынан шығуына әкелді. Бұрқасынды ауа райы мен мұздақ ұшу-қону жолағы да себепші факторлар болды". 1995 жылдың 4 сәуірінде Piper Aerostar ұшағы N162GA оң қозғалтқышының сақтандыру мақсатында тоқтатылғаннан кейін қону кезінде мұрындық дөңгелегі құлады. Гидравликалық сорғы оң қозғалтқышта орналасқан, ал ұшақта қосымша сорғы жоқ. Ұшқышқа зақым келмеді, ұшақтың төменгі жағы мен винт қанаттары зақымдалды. 1995 жылдың 19 қыркүйегінде Fairchild Swearingen Metroliner ұшағы N169GA ұшып шыққаннан кейін жаттығу кезінде қозғалтқыштың істен шығуын имитациялағанда ағаш бастарынан өтті. Зардап шеккендер жоқ, ұшақ қатты зақымдалды. Ұшқыштар ұшақты ұшу әуежайына қайтаруға үлкерді. ҰҚКБ анықтады: "Ұшқыш-командирдің ұшуды жеткіліксіз қадағалауы және әуе жылдамдығының, көтерілу жылдамдығының және ағаштардан қашықтықтың дұрыс екеніне көз жеткізбеуі". 1996 жылдың 27 қаңтарында Piper Aerostar ұшағы N162GA қозғалтқышының істен шығуынан кейін құлады. Ұшақ қозғалтқышы бұзылғаннан кейін мұздық жағдайға түсіп, мұз жиналуынан биіктікті сақтай алмады. Ұшақ қирады, ал ұшқыш ауыр жарақат алды. ҰҚКБ анықтады: "Белгісіз себептермен оң қозғалтқыштың қуатын жоғалтуы және ұшақтағы конструкциялық мұздың жиналуы, бұл төмендеу жылдамдығының артуына және баламалы әуежайға жетпес бұрын мәжбүрлі қонуға әкелді. Апатқа байланысты факторлар: қолайсыз ауа райы (мұздық), қараңғылық, тұман және апаттық қону аймағында қолайлы жердің болмауы". 1997 жылдың 5 тамызында Piper Aerostar ұшағы N160QS қону кезінде мұрындық дөңгелегі құлады. Ұшу кезінде оң қозғалтқыш істен шыққаннан кейін, қону кезінде алдыңғы дөңгелек құлады. Ұшаққа аз ғана зақым келді, зардап шеккендер жоқ. Оқиғадан кейінгі тексеруде оң магнит ұсталған екені анықталды, бұл қозғалтқышты тоқтатуға себеп болды. Мұрындық дөңгелегі құлыпталмаған, себебі оң қозғалтқыш жалғыз гидравликалық сорғыны басқарады. 1998 жылдың 12 мамырында Dassault Falcon 20 ұшағы N617GA ұшудан бас тартқан кезде ұшу-қону жолағынан шығып, қатты зақым алды. ҰҚКБ анықтады: "Бұл апаттың ықтимал себептері: ұшқыш-командирдің ұшу кезінде лифт басқаруының шектелуіне байланысты айналуға қабілетсіздігі". 1999 жылдың 25 тамызында Dassault Falcon 20 ұшағы N618GA ұшу кезінде есік ашылып, бірінші қозғалтқышқа сыртқы заттың тиюіне себеп болды. Ұшып шыққаннан кейін жүк есігі ашылып, бірінші қозғалтқыш жүк астарларымен "зақымдалды". Оқиғадан кейінгі тергеуде есік ескерту/құлыптау жүйесі дұрыс жұмыс істегені анықталды. 1999 жылдың 12 қарашасында Fairchild Swearingen Metroliner ұшағы N615GA қону кезінде сол тежегіш құлыпталғаннан кейін ұшу-қону жолағынан шығып, 50 метрге шөпке түсті. Оқиғадан кейінгі тексеруде сол тежегіш жинағында су болғаны анықталды. 2000 жылдың 4 сәуірінде Dassault Falcon 20 ұшағы N175GA төтенше қону шассин кеңейтуге тырысқаннан кейін қону шассисі құлады. ҰҚКБ анықтады: "Пилоттың қону шассисін төтенше кеңейту процедурасын толық орындамауы және сол басты қону шассисі толық құлыпталмаған күйде қонуы, нәтижесінде ұшу-қону жолағынан шығып, ұшу-қону жолағының тірегіне соқтығу. Оқиғаға байланысты фактор: 1984 жылғы зауыттың қызмет көрсету нұсқауына сәйкес үлкен бұрандалармен ауыстыру талабына сәйкес келмеуге байланысты сол басты қону шассисі есігінің гидравликалық төтенше сырғанауының бұзылуы". 2000 жылдың 13 маусымында Dassault Falcon 20 ұшағы N184GA Питерборо, Канада әуежайына үшінші рет қонуға тырысқанда қирады. Канаданың Көлік қауіпсіздігі басқармасы мәлімдемесіне сәйкес, мақсатына жақындағанда, ұшу экипажы Питерборо әуежайындағы 09 нөмірлі бағыттық радиомаякқа қонуға рұқсат алды. Ұшу экипажы бұл әдіс кезінде ұшу-қону жолағын анықтамады және бас тарту процедурасын орындады. Екінші әдіс кезінде ұшу экипажы ұшу-қону жолағын анықтады; алайда, ұшақ ұшу-қону жолағының ортасына жақын жерге қонды және капитан қонуды тоқтатуға шешім қабылдады. Капитан содан кейін тағы бір қонуға тырысу үшін сол жаққа бұрылды. Ұшақ соңғы аяққа бұрылғанда, әдіс тұрақтанбады және жерге соқтығысты. Экипаж жеңіл жарақат алды. 2001 жылдың 28 тамызында Dassault Falcon 20 ұшағы N617GA ұшу-қону жолағының соңына соқтығысып, жерге түскеннен кейін қатты зақым алды. Ұшқыштар ешқандай жарақат алмады. ҰҚКБ ықтимал себептерін анықтады. Ұшу экипажының төтенше жағдайда дөңгелексіз қонуы және ұшқыш-командирдің ұшақтың дұрыс тексеруі. Факторлар: құлыпталмаған жүк есігі, зират қоршауы және ұшу кезінде экипаж арасындағы үйлесімсіздік. 2002 жылдың 18 шілдесінде Piper Aerostar ұшағы N158GA бас тарту кезінде құлады, нәтижесінде ұшқыш қаза тапты. Ұшақ соқтығыс күшінен және өрттен қирады. ҰҚКБ анықтады: "Қозғалтқыштың себепсіз жоғалуы және ұшақтағы құрылымдық мұздың жиналуы, бұл төмендеу жылдамдығының артуына және баламалы әуежайға жетпес бұрын мәжбүрлі қонуға әкелді".