Кіріспе
Жаңа Зеландия Парламентіне сайлау округтері
Сайлау округі – Жаңа Зеландия Парламентіне депутат (парламент мүшесі) сайлау үшін қолданылатын географиялық аумақ. Округтардың мөлшері осы округтардың халқы шамамен бірдей болуын қамтамасыз етеді. 1996 жылға дейін барлық депутаттар сайлау округінің сайлаушыларымен тікелей сайланды. Жаңа Зеландияның сайлау жүйесінде Парламенттегі әдеттегі 120 орынның 72-сі округтан сайланған депутаттармен, ал қалғандары партиялар арасында пропорционалды өкілдікті қамтамасыз ету үшін партиялық тізімдер бойынша толтырылады. 72 округтың 65-і жалпы округ, ал жетісі – маори округі. Округтардың саны ұлттық халық санының өсуімен байланысты кезең-кезеңмен өседі; 2020 жылғы жалпы сайлаудан бастап олардың саны 71-ден 72-ге дейін артты.
Терминология
1993 жылғы Сайлау заңы сайлау округтерін "сайлау аймақтары" деп қарастырады.
Тарату
2018 жылдан бастап сайлау округтерінің шекараларын Өкілдік комиссиясы анықтайды. Комиссия құрамына: Төрт мемлекеттік қызметкер – Мемлекеттік статистика басқармасының басшысы, Бас геодезист, Бас сайлау комиссары және Жергілікті басқару комиссиясының төрағасы кіреді. Үкіметтегі партияның немесе коалицияның өкілі, сондай-ақ оппозициялық блоктың өкілі. Басқа мүшелер тағайындайтын төраға (әдетте судья), бірақ Жергілікті басқару комиссиясының төрағасы осы тағайындауға қатыспайды. Сайлау округтерінің халқы орташа халық санынан 5% аспауы тиіс. Жаңа Зеландия Парламенті 120 депутаттан тұруға тиіс болғанымен, кейбір шақырылымдарда бұл сан асып кеткен. Партия сайлау округтерінен партиялық тізім бойынша алған үлесінен артық орын жеңіп алған жағдайда қосымша орындар пайда болады. Басқа партиялар өздеріне тиісті орындарды сақтайды, нәтижесінде парламентте 120-дан астам депутат болады. 2005 және 2011 жылдары 121 депутат сайланды, ал 2008 жылы – 122 депутат сайланды.
Four government officials—the Government Statistician, the Surveyor General, the Chief Electoral Officer, and the Chairperson of the Local Government Commission. A representative of the governing party or coalition, and a representative of the opposition bloc. A chairperson (often a judge) nominated by the other members (with the exception of Chairperson of the Local Government Commission). Electorates may vary by no more than 5% of the average population size. Although the New Zealand Parliament is intended to have 120 members, some terms have exceeded this quantity. Overhang seats arise when a party win more seats via electorates than their proportion of the party vote entitles them to; other parties are still awarded the same number of seats that they are entitled to, which results in more than 120 seats in total. In 2005 and 2011, 121 members were elected; 122 members were elected in 2008.
Тарих
Бастапқыда сайлау округтері саяси және әлеуметтік байланыстар негізінде, халық санының айырмашылығына ешқандай назар бермей, Өкілдік комиссиясымен құрастырылды. 1850 жылдары Жаңа Зеландия Ұлттық Парламентіне өту сайлаулары британдық Өкілдер палатасында қолданылатын сайлау тәртібін үлгі етті, онда бір мандатты округтер (бір депутат сайлайтын округтер) және көп мандатты округтер (бірнеше депутат сайлайтын округтер) болды. Халық санының айырмашылығын теңестіру үшін әр округке әртүрлі сандағы депутаттар (көптегені үшке дейін) бекітілді. Барлық округтерде көпшілік дауыс беру жүйесі қолданылды. 1881 жылдан бастап, ерекше ауылдық квота ауылдық округтерде қалалық округтерге қарағанда адамдар аз болуына мүмкіндік берді, бұл шамадан тыс өкілдік арқылы фермерлердің үстемдігін сақтады. 1905 жылғы сайлауда көп мандатты округтер таратылды. Квота жүйесі 1945 жылға дейін сақталды. 2014 жылғы жалпы сайлауда тағы бір жаңа Солтүстік аралдық мандат қосылды, сондай-ақ 2020 жылғы жалпы сайлауда (Оклендте бір жаңа округпен). Әр жолы қосымша мандаттың қажеттілігі соңғы Жаңа Зеландия халық санауының нәтижелері бойынша анықталды, ал мандат тізімдік мандаттардың жалпы санынан алынды. 1996 жылғы жалпы сайлауда аралас пропорционалды дауыс беру жүйесі енгізілгеннен бері тізімдік мандаттардың жалпы саны 55-тен 48-ге дейін азайды.
Атау беру ережесі
Өкілдік комиссиясы соңғы санақ бойынша әрбір сайлау округінің атауын анықтайды. Бұрын 50%-дан жоғары маори тегі бар барлық адамдар маори тізіміне енгізілген, ал 50%-дан аз маори тегі бар адамдар сол кездегі еуропалық тізімге тіркелуге міндетті болған. Маори және еуропалық тегі тең деп есептелетін адамдарға ғана (сонымен аталған аралас тектілерге) тізімді таңдау мүмкіндігі берілген. Аралас сайлау жүйесі енгізілгеннен бері, маори тізіміне емес, жалпы тізімге дауыс беруді таңдаған маори сайлаушыларының санына байланысты орын саны өзгеріп отыруы мүмкін.
54-ші Парламент сайлаушылары
Бұл кесте 54-ші Жаңа Зеландия Парламенті сайлауларында сайлау округтерінің құрамын көрсетеді.
Жалпы сайлаушылар
Жаңа Зеландиядағы сайлау округтері 1853 жылдан бері үлкен өзгерістерге ұшырады, көбінесе халық санының таралуының өзгеруіне байланысты. Шекаралар соңғы рет 2019 және 2020 жылдары 2020 жылғы сайлауға қарай өзгертілді, сонда Клута-Саутленд, Дюнедин Норт, Дюнедин Саут, Хеленсвилл, Хунуа, Манукау Ист, Порт Хиллз және Родни сайлау округтері таратылып, олардың орнына жаңа округтер немесе жақын маңайдағы сайлау округтері құрылды.