Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрлері

Қызыл қолды айқайлаушы (Alouatta belzebul) – айқайлаушы маймылдың осал түрі, Жаңа әлем маймылының бір түрі. Ол Бразилияға тән, оңтүстік-шығыс Амазонияда және Рио-Гранде-ду-Норте мен Сергипе арасындағы Атлантика орманында кездеседі. Бұл айырмашылық бұрыннан-ақ белгілі болғанмен, қызыл қолды айқайлаушы экологиясы, түсі мен түс үлгісі, бас сүйегінің және суйқас сүйегінің пішіні (айқайлаушы маймылдардың дауысы үшін маңызды, түрлер арасындағы оқшаулау механизмі болуы мүмкін) бойынша әртүрлілік көрсетті. Бірақ географиялық үлгі анық болмағандықтан, ол монотиптік түр ретінде қарастырылды. Олар өмірінің кейінгі кезеңдерінде ғана жетіледі. Олардың жүктілік мерзімі ұзақ, және басқа түрлердің ұқсас дене мөлшері бар сүтқоректілеріне қарағанда көбейеді де бірте-бірте. Жазылған деректер бойынша, қызыл қолды айқайлаушылар күндіз, әдетте белсенді болатын уақытта, жылдам және тыныш бала туады. Анасы тәжірибелі болса, баласын үш апта бойы құрсағында көтеріп, содан кейін, бала сәл дамығаннан кейін арқасына ауыстырады.

Әдеп-тәрбие және тамақтану

Азық іздемегенде, қызыл қолды ұсатындар ересек ағаштардың қанатында, орман еденінен бастап демалады.

Қауіптер

Бұл түрге қауіптер көп. Біріншіден, олар – тамақ үшін аң аулатын ірі денелі сүтқоректілер. Балалы аналар аң аушылар үшін ең қолайлы нысана, себебі балаларын үй жануарлары ретінде сатуға болады, ал аналарын ет үшін пайдалануға болады. Бұл сүтқоректілердің өнімділігінің төмендігі олардың осы қысымға жауап ретінде популяциясын қалпына келтіруіне кедергі келтіреді. Қызыл қолды айқай маймылы өз туысының ең шағын ареалына ие, бұл оларды қауіптерге одан да осал етеді. Екіншіден, Транс-Амазония және Белем-Бразилия тас жолдары олардың мекен ету орталарын кесіп өтеді, бұл автокөліктермен соқтығысуына себеп болады. Үшіншіден, ауыл шаруашылығынан туындаған қауіп артып келеді. Халық санының өсуі фермерлерді егістік үшін көбірек жерді тазалауға мәжбүр етіп отыр, ал мұндай толық тазалау қызыл қолды айқай маймылы үшін тым көп бұзылыс тудырады. Жапырақтармен қоректенетін түрлер кейбір бұзылыстарды төзе алады, бірақ А. belzebul негізінен жеміс жейтін болғандықтан, өзгерістерге бейімделуі қиын. Орманды кесу де маңызды мәселе, себебі ол мекен ету ортасын күрт бұзады, сонымен қатар аңшыларға қолжетімді жолдар арқылы олардың мекендеріне оңай қол жеткізуге мүмкіндік береді. Төртіншіден, осы бұзылыстардың барлығына ортаның фрагментациясы (бөлшектелуі) ілесіп жүреді. Егер орман жаңартса да, жаңа айқай маймылдары бұл аймаққа орала алмайды, сонымен қатар гендер ағыны тоқтатылады және генетикалық әртүрлілік азаяды.