Кіріспе

Александр Поуптың поэтикалық формадағы сатирасы – «Доктор Арбутнотқа хат». Бұл Александр Поуптың поэтикалық формадағы сатирасы, ол дәрігер және досы Джон Арбутнотқа арналған. Алғаш рет 1735 жылы жарық көрген, ал 1734 жылы Арбутноттың өліп бара жатқанын білген кезде жазылған. Поуп оны олардың достығының естелігі деп сипаттады. Бұл Поуптың «ең тікелей автобиографиялық туындысы» деп есептеледі, онда ол сатира жанрындағы өнер шеберлігін қорғайды және өмірі бойы қарсылас болған адамдарға шабуыл жасайды. Өлеңнің жазылу және жариялану тарихы қиын болды. Канондық нұсқасында 419 тармақтан тұратын жұп өлеңдерден құралған. «Доктор Арбутнотқа хат» – «әлсіз мақтаумен қарғыс айту» фразасының бастауы болып табылады, ол кейіннен кеңінен қолданылып, клишеге айналды. Оның тағы бір әйгілі жолы: «Дөңгелекке көбелекті қиратушы кім?»

Адресат

Джон Арбутнот – әзілкес адам ретінде танымал дәрігер болған. Ол Поуп, Джонатан Свифт және Джон Геймен бірге Мартинус Скриблер клубының мүшесі еді. Бұрын Анн патшайымының жеке дәрігері қызметін атқарған. 17 шілдеде 1734 жылы Арбутнот Попқа өлімі жақын екенін хабарлады. 2 тамыздағы жауабында Поп тағы сатира жазуды жоспарлап отырғанын, ал 25 тамызда Арбутнотқа өзінің бір поэмасын оған арнамақшы екенін айтты, кейіннен оны олардың достығына арналған естелік ретінде сипаттады. Арбутнот 1735 жылдың 27 ақпанында, поэма жарық көргеннен кейін сегіз апта өткен соң қайтыс болды.

Құрамы

Поптың сөзіне қарағанда, доктор Арбутнотқа жазылған хат – "көп жылдар бойы бөліп-бөліп жазылған, ал енді оны аяқтап шығуға асығып жатырмын" деген сатиралық туынды. Өлең 3 қыркүйекке дейін аяқталды, сол кезде Поп Арбутнотқа поэманы "Менің сізге деген достығымның және менің өзімнің бейнесінің ең жақсы естелігі, сіз осы достықтан ұялмауыңыз керек" деп сипаттап хат жазды.

Баспа тарихы

Доктор Арбутнотқа арналған хаттың жариялану тарихы "қиын" болған. Өлең алғаш рет 1735 жылдың 2 қаңтарында 24 беттен тұратын "Мистер Поуптан доктор Арбутнотқа хат" деген атпен, 1734 жылғы күні көрсетіліп басылды. Ол сол жылы Pope's Works жинағында фолио, кварто және октаво форматтарында, сондай-ақ Дублин басылымымен және Эдинбургтегі заңсыз көшірмелермен жарық көрді. Поптың өмірінде ол "Әдептік эсселер" жинағына енгізілді. 1751 жылы, Поп қайтыс болғаннан кейін, ол Горацийдің еліктеулері жинағының басында жарияланды және "Доктор Арбутнотқа арналған хат" деп қайта аталды, Горацийге тән емес және пролог ретіндегі сипаттамалары болмаса да, Сатираға кіріспе ретінде қарастырылды.

Талдау

Поэма "Атикус" (Джозеф Аддисон) және "Спор" (Джон Херви) сипаттамаларын қамтиды. Аддисон зор талант иесі ретінде бейнеленген, бірақ оны қорқыныш пен қызғаныш кемсітеді; ал Герви – жыныстық бұрмалаушы, қаскөй, сонымен қатар абсурдты және қауіпті. Поп "Спорға" жасалған шабуылдың қауіптілігін көрсету үшін Арбутнотты "Кім дөңгелекке көбелекті жазады?" деп айқайлатқан. Бұл – "азаптау дөңгелегі" деп аталатын пытқындау түрі. Достыққа мән беру арқылы Поп өзінің "көршіл және зұлым монстр" бейнесіне қарсы тұрады, оның "сатирасы барлық табиғи сезімдерден жұрдай және жүрексіз жаратқаннан туындайды". Бұл – "тиімді және беделді кек": осы поэмада және 1730-шы жылдардағы басқа туындыларында Поп өзін эго немесе адамға деген жеккөрушіліктен емес, бейтарап ізгілікке қызмет ету үшін сатира жазған автор ретінде көрсетеді. Поппен бір замандас болған сыншы бұл туындыны "жалған өлең" деп есептегенімен, доктор Арбутнотқа арналған хат Поптың "ең көрнекті жетістіктерінің бірі, қуатты, трагикалық және комикалық, сондай-ақ үлкен формальды шеберлікпен жасалған туынды, оның пайда болуына қарамастан" деп сипатталған.