Дулси Грей: Актыр, жазушы және көбелектерді зерттеуші өмірі

Кіріспе

Британдық актриса, әнші, жазушы Дулси Уинифред Кэтрин Савидж Денисон, (туғанда Бейли; 20 қараша 1915 – 15 қараша 2011), кәсіби тұрғыда Дулси Грей ретінде танымал, британдық актриса, детектив жазушы және лепидоптеролог болған. 1930 жылдардың соңында драма мектебінде Майкл Денисон атты студентпен танысты. Олар 1939 жылы үйленді және ол 1998 жылы қайтыс болғанға дейін 59 жыл бірге өмір сүрді. Бұл жұбайдың кәсіби жолдары тығыз байланысты болды; олар мансаптарының алғашқы жылдары бірнеше фильмде бірге түсті және одан әрі сахнада жиі бірге ойнады. Грей 1940-шы жылдардың соңы мен 1950-шы жылдардың басында фильмдердегі басты рөлдерімен кеңінен танымал болғанымен, оның мансабының көп бөлігі театр сахнасында өтті. Оның репертуары өте кең болды, ол Шекспирдің пьесаларында, фарста, триллерлерде, Шеридан, Уайльд, Чехов, Шоу және Ковардтың классикалық туындыларында, абсурдтық драмаларда және көптеген жаңа пьесаларда ойнады. 1980 жылдары ол британдық теледидар көрермендеріне "Ховардс жолы" атты ұзаққа созылған телесериалдағы рөлімен танылды. Актерлік мансабынан бөлек, Грей өнімді жазушы болды, жиырмадан астам кітап жазды, олардың көп бөлігі қылмыстық оқиғалар, сондай-ақ қылмыстық емес романдар, естеліктер, Дж. Б. Пристлидің өмірбаяны және оның өмір бойы қызығушылығы болған көбелектер туралы жүлделі кітаптардан тұрды.

Алғашқы жылдар

Грей 1915 жылы Британ Малайясының Куала-Лумпур қаласында (қазіргі Малайзия) дүниеге келді. Ол Арнольд Савидж Бейлидің (1881–1935) үш баласының ең кіші қызы және жалғыз ұлы, заңгер және Біріккен Малай штаттарының Федералдық кеңесінің мүшесі. Үш жас үш айлық шағында ол Уоллингфорд, Уокингем және Свандж қалаларындағы пансиондық мектептерде білім алды. Он бес жасында Малайяға оралып, мұғалім және журналист болып жұмыс істеді. Әкесінің апатта қаза болғаннан кейін ол Ұлыбританияға қайта оралды. Ол өнер мектебіне стипендиямен қабылданды, бірақ 1937 жылы болашақ күйеуі Майкл Денисонмен танысқан Вебер-Дуглас драмалық өнер академиясына ауысты. Олар бірге Ковардтың «Сайқызу» және «Жас идея», Шоудың «Қару және адам», Пристлидің «Қауіпті бұрыш» және Джеральд Саворидің «Джордж және Маргарет» пьесаларында ойнады. 1940 жылдың наурыз айында Денисон мен Грей Эдинбург пен Глазгодағы репертуарлық театрларда өнер көрсеткен H. M. Tennent Players тобына қосылды. 1941 жылы ол BBC үшін хабар таратуды бастады, радио драмасында 395 хабарлама жариялады. Оның алғашқы лондондық өнер көрсетуі 1942 жылы Регент паркінің ашық аспан астындағы театрында өтті, онда ол «Он екінші түнде» Мария, «Құрғынға үйретуде» Бьянка және «Жазғы түнгі арманда» Гермия рөлін ойнады. Сонымен қатар, сол жылы Пикадилли театрында Фэй Комптон мен Ричард Аттенбороумен бірге «Кішкентай түлкілерде» Александра рөлінде ойнады. 1942 жылы ол «Банан Ридж» фильмінде эпизодтық рөлде алғаш рет киноға түсті. «Punch» журналының рецензенты оның «шебер және әсерлі ойыны» туындыны бірге ұстап тұрғанын атап өтті. Осы рөлдегі табысы оған 1945 жылы соғыс аяқталғанға дейін бес фильм түсірген «Гейнсборо Пикчерс» компаниясымен келісімшарт жасауға мүмкіндік берді. Оның танымал болған фильмдерінің қатарында «Жеті айдың Мадоннасы» (1945), «Қиянат үшін іздеу» (1946) және «Үй шаруасы» (1947) бар. 1946 жылы Денисон демобилизацияланғаннан кейін Грей киностудиядағы беделін пайдаланып, оның актерлік мансабын қайта жандандыруға көмектесті, және олар 1947 жылы «Менің ағам Джонатан» фильмінде бірге ойнады. 1948 жылы «Шыны тау» фильмінде олар қайтадан бірге түсті. «Брайтон Рок» пьесасының сахналық нұсқасы 1948 жылы фильмге бейімделгенде, Грейдің 32 жасында экранда 15 жасар Роза рөлін ойнауға тым ереуілдігі анықталды, сондықтан рөл жас актрисаға берілді. Роза рөліне Кэрол Марш таңдалды. Олардың келесі Вест-Энд қойылымы, «Елизавета патшайым осы жерде ұйықтады» комедиясы сыншыларды көп қуантпады, бірақ көрермендерге ұнады және 349 қойылым көрсетілді.

Gray was born in Kuala Lumpur, British Malaya (now Malaysia) in 1915, the younger daughter and youngest of three children of Arnold Savage Bailey (1881–1935), lawyer and member of the federal council of the Federated Malay States, and his wife, Kate Edith née Clulow Gray (1887–1942). From the age of three years and three months she attended boarding schools in Wallingford, Wokingham and Swanage. At the age of fifteen she returned to Malaya, becoming a teacher and journalist. After her father's death in an accident she moved back to Britain. She won a scholarship to an art school, but transferred to the Webber Douglas Academy of Dramatic Art, where, in 1937, she met her future husband Michael Denison. The couple appeared there together in plays including Coward's Hay Fever and The Young Idea, Shaw's Arms and the Man, Priestley's Dangerous Corner and Gerald Savory's George and Margaret. In March 1940 Denison and Gray joined the H. M. Tennent Players, appearing in repertory in Edinburgh and Glasgow. She began broadcasting for the BBC in 1941, making 395 broadcasts in the radio soap opera Front Line Family. Her first London appearances were at the Regent's Park Open Air Theatre in 1942, playing Maria in Twelfth Night, Bianca in The Taming of the Shrew and Hermia in A Midsummer Night's Dream. At the Piccadilly Theatre later in the year she appeared as Alexandra in The Little Foxes alongside Fay Compton and Richard Attenborough. Also in 1942 she made her first film appearance in an uncredited bit part in Banana Ridge. The reviewer in Punch considered that it was her "skilful and moving performance" that held the piece together. Her success in the role led to a contract with Gainsborough Pictures, for whom she made five films before the end of the war in 1945 and with them, and later other studios, she became established as a star. Among the films in which she made her name were Madonna of the Seven Moons (1945), Wanted for Murder (1946) and A Man About the House (1947). After Denison was demobilised in 1946 Gray used her influence with the film studios to help him relaunch his acting career, and they co starred in the 1947 film My Brother Jonathan. They co starred again in The Glass Mountain in 1948. When the stage version of Brighton Rock was adapted for a 1948 film, Gray was considered too old, at 32, to play the 15 year old Rose on screen, and the part went to a younger actress. refn|Carol Marsh was cast as Rose. Their next West End production together, the farce Queen Elizabeth Slept Here, pleased the critics less but the public more and it ran for 349 performances.

1950 жылдар

Лондонға дейінгі жеті апталық турнеден кейін, 1950 жылдың тамызынан бастап Грей мен Денисон «The Fourposter» атты екі актерлік спектаклінде Майкл мен Агнес рөлінде «Ambassadors» театрында дебют жасады. Бродвейге көшу ұсынылды, бірақ актерлердің Ұлыбританиядағы міндеттемелері оған мүмкіндік бермеді, ал Нью-Йорк қойылымында олардың рөлдерін американдық актерлер орындады. Кинода Грей мен Денисон «Франчайз ісі» (1951) фильмінде ойнады, ал 1951 жылдың желтоқсанында Арнольд Беннетт пен Эдвард Кноблоктың «Милестоунз» пьесасының BBC теледидарлық бейімделуінде басты рөлдерді сомдады. Олардың 1950 жылдары бірге түсірген соңғы фильмі «Angels One Five» (1952) болды. 1952 жылдың желтоқсанында «St James’s» театрында Грей мен Денисон Робина мен Клайв Джевонс рөлінде бірге ойнады. 1954 жылдың ақпанында «Prince’s» театрында «Алиса айнаның арғы жағынан» қойылымында Грей Ақ патшайымды, ал Денисон Ақ атты, Твидлди және Хампти Дампти рөлін сомдады. Олар келесі жылы осы рөлдерді қайталады. Оның авторы драматург емес, романист ретінде табысқа жетті: оның алғашқы романы, «Баспалдақтағы кісі өлтіру» (Murder on the Stairs) қылмыстық детектив жанрында сол жылы жарық көрді. Ол жақсы пікірлер алды және жақсы сатылды. Одан кейін ол «Мелбурндағы кісі өлтіру» (1958) және «Бейби Фэйс» (1959) романдарын жазды. 1956–1957 жылдары Грей Оңтүстік Африка мен Австралияда Ковардтың «Оңтүстік теңіз көпіршігі» спектаклінде Леди Шоттер, ал Роберт Андерсонның «Сай мен жанашырлық» спектаклінде Лора Рейнольдс рөлінде гастрольдік сапарда болды. 1958 жылы Грей мен Денисон Ұлыбританияда «Double Cross» атты екі актерлік триллермен гастрольдеді, бірақ оның теледидардағы жұмысының көптігі («Бойд QC» сериалындағы рөлі) Вест-Эндтегі қойылымда қатысуына кедергі келтірді, сондықтан Грей Теренс Морганмен бірге ойнады. 1950 жылдардың соңғы сахналық рөлі – Герцогиня Гэмпшир, Денисон герцог рөлінде, Фредерик Лонсдейлдің «Let Them Eat Cake» спектаклінің қайта қойылымында, 1959 жылдың мамырында «Cambridge» театрында. Вест-Эндте олар 1963 жылы Э.М. Форстердің «Ангелдер аяқ басқаннан қорқады» романының қойылымында басты рөлдерді сомдады, ол 262 қойылымды өткізді. 1964 жылдың сәуірінен шілдесіне дейін жұп Англия мен Еуропаны Шекспир бағдарламасымен («Жалпы ойыншылар») аралап шықты. Денисонсыз Грей 1964 жылы «Кәпірқосақ» спектаклінде Аркадина рөлінде «Birmingham Repertory Theatre» театрында ойнады. Тәнтірік Дж.К. Тревин: «Зерттеу желісі мен техникасы бойынша дәл. Мұнда Аркадинаның өркөкіректігі мен иелікқорлығы жақсы бейнеленген, бұл – Чеховтың керемет портреті». Лондонда Денисон мен Грей Уайльдтың «Адамның идеалдық күйеуі» (1965 жылдың желтоқсаны) спектаклінде сэр Роберт пен леди Чилтерн рөлінде ойнады. Сахналық қойылымдар арасында Грей: «Жұмыссыз актерге арналған эпитафия» (1960), «Жексенбідегі кісі өлтіру» (1961), «Аңдағы кісі өлтіру» (1962), «Жарға қызыл түсті» (1963), «Жұлдызға жол жоқ» (1964), «Махаббаттың кісі өлтіруі» (1967), «Қызылда қайтыс болды» (1968) және «Ақ айдағы кісі өлтіру» (1969) шығармаларын жазуын жалғастырды. «The Stage» журналы: «Грейдің барлық кітаптары кісі өлтіру туралы. Кейбіреулері – кім өлтірді, ал кейбіреулері – қалай өлтірді деген сұрақтарға жауап іздейді. Кейде оқырман кісі өлтіруді кім жасағанын анықтауға тырысады, ал кейде оған кім жасағаны айтылады және оны қалай табуға болатынын болжауға тура келеді. Грей әр жағдайда сахнаны қоюдан бастайды және жиі жағымсыз ортаны таңдайды, өйткені ол айналамыздағы жағдайдың бізге үлкен әсер ететініне сенімді және жағымсыздық ең терең және ең жаман эмоцияларды туғыза алады». Келесі жылы олар екі классикалық комедияда – «Жасырын неке» және «Скандал мектебі» – сондай-ақ «Жабайы қаз» спектакльдерінде гастрольдік сапарда болды. 1972 жылы Грей Ковардтың «Hay Fever» спектаклінде гастрольдеді. «The Stage» журналында көрермендер «Дулси Грейдің Джудит Блис рөлін керемет орындағанын» жазды. Джон Миллспен бірге 1973 жылы «Savoy» театрында Уильям Дуглас Хоумның «Күннің соңында» комедиясында ойнады. Грей Майлз Уилсонның ойдан шығарылған кейіпкеріне ұқсас Мэри Уилсонды, ал Миллс пен Денисон Гарольд Уилсон мен Эдвард Хиттің ойдан шығарылған нұсқаларын сомдады. Ол 1974 жылға дейін жалғасты, содан кейін Грей мен Денисон 1974 жылы «Сақ жарысы» комедиясында ойнады. 1976 жылы жұп бірге сахнада пайда болған жоқ, бірақ Денисон Пристлидің «Уақыт және Конвейдер» спектаклін қойды, онда Грей миссис Конвей рөлінде ойнады. Турда ол Дерек Ниммомен бірге П.Г. Вудхаус әңгімелерінен алынған «Carry On, Jeeves» және Эвелин Лэйемен бірге «Ladies in Retirement» спектакльдерінде ойнады. Грей бала кезінен көбелектерге қызығушылық танытты, ал 1970 жылдары ол осы тақырыпты зерттеумен айналысты. Оның зерттеулері оны шетелге алып барды және ол осы тақырыпта сарапшы ретінде танылды. Оның «Көбелектер ойымда» (1978) кітабы «Times Educational Supplement» сыйлығын жеңіп алды.

After a seven week pre London tour, beginning in August 1950, Gray and Denison opened at the Ambassadors Theatre as Michael and Agnes in The Fourposter, a two hander, charting the married life of a couple. A Broadway transfer was proposed, but the stars' commitments in Britain prevented it, and their roles were filled in the New York production by American performers. For the cinema Gray and Denison starred in The Franchise Affair (1951), and in December 1951 they headed the cast in a BBC television adaptation of Arnold Bennett and Edward Knoblock's play Milestones. Their penultimate film together in the 1950s was Angels One Five (1952). At the St James's Theatre in December 1952 Gray and Denison co starred as Robina and Clive Jevons in Sweet Peril. In Alice Through the Looking Glass at the Prince's Theatre in February 1954 Gray played the White Queen and Denison appeared as the White Knight, Tweedledee and Humpty Dumpty. They reprised these roles the following year. Its author fared better as a novelist than as a playwright: her first novel, a crime mystery, Murder on the Stairs, was published in the same year. It received good notices and sold well. She followed it with Murder in Melbourne (1958) and Baby Face (1959). In 1956–57 Gray toured South Africa and Australia as Lady Shotter in Coward's South Sea Bubble and Laura Reynolds in Robert Anderson's Tea and Sympathy − the latter regarded as daring in its day. In 1958 Gray and Denison toured Britain in a two hander thriller, Double Cross, but his heavy schedule of television work (starring in the series Boyd QC) prevented him from appearing in the piece when it opened in the West End, and Gray played opposite Terence Morgan. Her last stage role of the 1950s was the Duchess of Hampshire, with Denison as the Duke, in a revival of Frederick Lonsdale's Let Them Eat Cake at the Cambridge Theatre in May 1959. In the West End they headed the cast in a 1963 adaptation of E. M. Forster's Where Angels Fear to Tread, which ran for 262 performances. From April to July 1964 the couple toured England and Continental Europe in a Shakespeare programme called Merely Players. Without Denison, Gray guested at the Birmingham Repertory Theatre in 1964 as Arkadina in The Seagull. The critic J. C. Trewin wrote, "The study is precise in line and technique. Here are Arkadina's consuming vanity and possessiveness a fine Chekhovian portrait". In London Denison and Gray appeared in Wilde's An Ideal Husband at the Strand (December 1965) as Sir Robert and Lady Chiltern. Between stage appearances Gray continued to write: Epitaph for a Bad Actor (1960), Murder on a Saturday (1961), Murder in Mind (1962), The Devil Wore Scarlet (1963), No Quarter for a Star (1964), The Murder of Love (1967), Died in the Red (1968) and Murder on Honeymoon (1969). The Stage commented:
blockindent|All Miss Gray's books are murder stories. Some are Whodunnits, others are Howdunnits. Sometimes the reader has to try and discover who did the murder; at other times he is told and has to guess how the murderer will be discovered. In every instance, Miss Gray starts off by setting the scene and she often chooses an ugly environment because she is convinced our surroundings have a tremendous effect upon us and ugliness is capable of inspiring the deepest and vilest emotions. The following year they toured in two classic comedies – The Clandestine Marriage and The School for Scandal – as well as The Wild Duck. In 1972 Gray toured in Coward's Hay Fever. The Stage commented that audiences "were treated to a beautifully timed and polished portrayal of Judith Bliss from Dulcie Gray". Together with John Mills the couple starred in William Douglas Home's Downing Street comedy At the End of the Day at the Savoy Theatre in 1973. Gray played a thinly disguised Mary Wilson to the equally fictitious versions of Harold Wilson and Edward Heath of Mills and Denison. It ran well into 1974; Gray and Denison then appeared in a comedy, The Sack Race, in 1974. Nor did the couple appear on stage together in 1976, although Denison directed a production of Priestley's Time and the Conways in which Gray starred as Mrs Conway. On tour she appeared with Derek Nimmo in Carry On, Jeeves, adapted from stories by P. G. Wodehouse, and in Ladies in Retirement, with Evelyn Laye. Gray had been interested in butterflies since her childhood, and during the 1970s she researched the subject with a view to writing a book about it. Her researches took her overseas, and she became recognised as an expert on the topic. Her book Butterflies on My Mind (1978), won a Times Educational Supplement award.

1980 жылдар

1980 жылдары Грей мен Денисон кеңінен гастрольде болды. Олар Дуглас Хоумның «Кингфишер» (1980–1981) британдық турнесінде ойнап, 1981 жылы Айкборнның «Сәйкес айту» пьессасымен Таяу және Орта Шығысқа гастрольдік сапар жасады. Вест-Эндтен тыс олардың қойған басқа спектакльдері: «Шегіршік бақшасы» (1980) және «Қалтамақшылар мектебі» (1982 және 1984 жылдар аралығында бірнеше тур, Дональд Синденмен бірге бір турде ойнаған), онда Грей бір түндік уақытта Леди Снирвелл рөлінен миссис Кандур рөліне ауысты. Бұл қойылым Ұлыбританияда ғана емес, сонымен қатар Британдық Кеңесі үшін тоғыз елдегі 16 қалада он апталық турде көрсетілді. Грей мен оның күйеуі 1983 жылы CBE орденімен марапатталды. Олар Энид Багнольдтың «Шегіршік бақшасы» (1989) турнесіне қатысты. Денисонсыз Грей Дуглас Хоумның «Ллойд Джордж менің әкемді білді» комедиясында Мариус Горингпен бірге ойнады. The Stage газеті былай деп жазды:

Күйеуімен бірге Грей 1985 жылы Ray Cooney және John Chapman-ның «Келіннің қашқаны» комедиясымен Орта Шығысқа гастрольдік сапар жасады. Англияға оралғаннан кейін Грей телесериалдағы тұрақты алғашқы рөлін түсіре бастады. Ол 1940 жылдардан бастап әр онжылдықта, Денисонмен де, одан бөлек те бір реттік телешоуларда пайда болды, бірақ BBC-нің «Howards' Way» сериалындағы Кейт Харви рөлі оны 1985 жылдан 1990 жылға дейін теле көрермендер назарына жиі түсірді.

Кейінгі жылдары, 1990-2011

1990 және 1991 жылдары Грей мен Денисон Фрэнк Торнтонмен бірге Хью Уайтмордың «Ең жақсы достар» пьесасы бойынша гастрольдік сапарда болды, онда монах Лоренция МакЛаклан (Грей), антиквар Сидней Кокерлл (Денисон) және драматург Бернард Шоу (Торнтон) арасындағы достық көрсетілді. Кейін 1991 жылы Грей Питер Холлдың «Тартуф» қойылымында мадам Пернелл рөлін ойнады. Денисонмен бірге «The Importance of Being Earnest» пьесасы бойынша гастрольдік сапарда болды; ол Мисс Призманы ойнады, ал Денисон Лейн мен доктор Чейзбл рөлдерін орындады. Олар 1992 жылы «Bedroom Farce» пьесасы бойынша тағы да бірге гастрольдік сапарда болды, сондай-ақ сол жылы Грей өзінің «Келешекке үмітпен, өткенге оймен» атты естелік кітабын жариялады. Грейдің күйеуімен бірге сахнадағы соңғы гастрольдік сапары 1995 жылы Эрик Сайкспен бірге Хью Джейнстің «Two of a Kind» комедиясында болды, бұл пьеса зейнеткерлер үйінде өтеді. Олардың сахнадағы соңғы бірлескен өнері 1998 жылдың наурыз және сәуір айларында Джермин-стрит театрында Майкл Денисон мен Дулси Грейге арналған «Кернеуді көтеріп» кешінде болды. Келесі жылы ол Кристофер Хэмптонның «Қаулысқан қарым-қатынастар» пьесасы бойынша Мадам де Роузмонд және 1938 жылғы «Леди жоғалып кетті» фильмінің сахналық бейімделуінде Мисс Фрой рөлін ойнады. Денисон қайтыс болғанға дейін Пристлидің өмірбаянын жаза бастады, оны Грей аяқтады; ол 2000 жылы жарық көрді. Грей 2000 жылы BBC медициналық драмалық сериалы «Дәрігерлер» эпизодында соңғы рет теледидарда пайда болды. Оның сахнадағы соңғы өнері 2002 жылы Чеховтың «Үш қарындас» пьесасы бойынша гастрольдік сапарда болды. Өмірінің соңғы жылдары Грей актерлердің батыс Лондондағы Денвилл Холл атты зейнеткерлер үйінде тұрды, онда ол 2011 жылдың 15 қарашасында 95 жасында бронхиальды пневмониядан қайтыс болды.

Теледидар

Жыл Атауы Рөл Ескертулер1949Росс Денисонмен1949Қылмыстық құмарлық Жессика1951Белес тастар Роза Сибли Денисонмен1953Өнер және мүмкіндік Полин Шеверел1953Лора1954Дуглас Фэрбенкс таныстырады Маргарет Браун, Элис МакБэйнЭпизодтар: "Махаббат сабағы", "Бақытты МакБэйнс"1954Олимпия Денисонмен1955Қыркүйек шоуы1956Күн ажырасуы Денисонмен1956Махаббат сабағы1957Бойд К. С. Денсонның басты рөлде ойнаған ұзақ сериясының бір эпизоды1957Мисс Фрай Телефильм1958, 1965ITV апталық пьесасы Гвендолен Фэрфакс, Миссис БоррадайлЭпизодтар: "Маңызды болудың қадірі", "Мәңгілік сұлулық"1959Театр түні Нэнси (Гэмпшир герцогинясы)Эпизод: "Оларға торт жеуге рұхсат беріңіз"1959Жексенбі кешкі театры Эмили ВернонЭпизод: "Халық нені қалайды"1960Қысқы саяхат1960Сомерсет Моэм сағаты Лесли КросбиЭпизод: "Хаты"1963Перуіштері қорқатын жерде Кэролайн Абботт Телефильм1964Шығыс Линн Барбара Хэр Телефильм1965Саллаван ағайындары Рита ДанфиЭпизод: "Шеттен келген"1970ITV Playhouse Мойра ТейтЭпизод: "Күтпеген бос орын"1973Айып тақтасы Стелла ПикфордЭпизодтар: "Жәй ғана жақсы достар: 1–3 бөлімдер"1979Айлық пьесасы Миссис ВойсиЭпизод: "Войси мұрасы"1983Агата Кристинің қылмыс әріптестері Лора БартонЭпизод: "Қызғылт мұнының ісі"1983Румпол Бейлиде Лорейн ЛиЭпизод: "Румпол және ескі достың желісі"1984Суық соғысшы Сесили БрумЭпизод: "Ілмек, сызық және балық аулау"1985–1990Говардтың жолы Кейт Харви Басты рөл1987, 1989Үш жоғары, екі төмен Нэнни ПаркерЭпизодтар: "Өмір мен өлім", "Челтенхэм"1996Құпиялар жинағы Миссис УайлдерЭпизод: "Соңғы құрмет"2000Дәрігерлер Пэдди ГрейЭпизод: "Бүгінге дайын"