Кіріспе

Монсоро (mɔ̃sɔʁo) – Францияның батысындағы Луара өзенінің бойында, Атлантика жағалауынан және Парижден орналасқан Луара алқабындағы коммуна. Бұл ауыл Францияның ең әдемі ауылдары тізіміне енген және ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұрасының бір бөлігі болып табылады. Монсоро классикалық антикалық дәуірдің соңында Луара және Вьенн өзендерінің қосылған жеріндегі порт ретінде «Рестис» (жіп немесе балық тор) деген атпен белгіленген. Ол өзінің атын «Мон Соро» (Соро тауы) деп аталатын, Луара өзенінің ортасында орналасқан және сумен қоршалған тасты төбеден алған, оның үстінде 990 жылы бекініс салынған. Бұл төбеде үш маңызды құрылыс бой көтерген: галло-рим ғибадатханасы немесе әкімшілік ғимарат, бекінілген қамал және Ренессанс сарайы. Монсоро XVII ғасырға дейін сот билігінің орталығы болды, ал Монсороның иелігі Луара өзенінен бастап оңтүстіктегі Сейли-л-Аббай және Кудрей қамалына дейін созылды. Француз революциясынан кейін, құрылыс тасы – туффеу тасын пайдалану, халық санын 600-дан 1000-нан астамға дейін арттырды, бұл көрсеткіш XIX ғасырдың бірінші жартысында сақталды. Бұл тас өңдеуге оңай болғандықтан, біртіндеп тозып, халық саны 600-ге жуық адамға дейін азайды. Монсоро одан әрі өз қызметін ауыл шаруашылығына, шарап өндірісіне және өзен саудасына шоғырландырды, бұл XIX ғасырдың соңына дейін жалғасты. XX ғасырда Монсоро өзен саудасының құрлықтағы саудамен алмастырылуын және туризм экономикасының дамуын көрді.

Тарихқа дейінгі және ежелгі кезең

Монсородағы алғашқы қоныстардың іздері мен ең көне қалдықтар Лоар өзенінен шалқап, биік жатқан платода орналасқан. Осы тұрудың басты куәсі – Пьеррели дольмені, ол шамамен біздің заманымыздан бұрынғы III мыңжылдыққа жатады және көршілес кен орындарынан алынған алты ірі, қатты құмтас тақтадан тұрады. Монсоро галл тайпалары – пиктондар, турондар және андекавтердің ежелгі аумақтарының шекарасында орналасқан. Монсорода, әсіресе қаланың үстіндегі плато шетінен монеталар, сынықтар және галло-рим плиткаларының фрагменттері табылды. Фульк Нерра салған қамалдың қазбалары кезінде табылған жолақты бағананың бөлігі Монсоро тауының үстінде маңызды қоғамдық ғимарат болғанын көрсетеді.

Орта ғасырлар

Рестис иелігін атап өтетін алғашқы мәтіндер VI ғасырға дейін жетеді. Шарль Бальдтың құжаты 850 жылы Ресте үйлер, балық аулау шаруашылығы және порт болғандығын көрсетеді. Х ғасырдың ортасында, агиографиялық әңгімелерде Турнудан келген монах Абсалонның, Луараның төменгі ағысына жеткізіп, Саумерге орналастыру алдында, Сент-Флоренттің қабірлерін сақтау үшін алғашқыда қарастырған үңгірлер туралы айтылады. 990 жылы Блуа графы Одо I Монсоро тауында бекініс салып, ауылды бекініске айналдырды. Анжу графы Фульк Нерра 1001 жылы бекіністі басып алып, Анжу құрамына қосты. Орта ғасырлық қамалдарды салудағы алғашқы ұлы шеберлердің бірі Фульк оны қайта жаңартып, бекініс 150 жылдан астам уақыт бойы Анжудың бақылауында болды. 1101 жылы Фонтевро қауымы құрылғанда, Фонтевро аббаттығы Анжу графының тікелей вассалы Готье I де Монсороға тәуелді болды. Готьедің анасы, әпке, Роберт д'Арбрисселдің өмірінде алғашқы бас приорес болды. 1156 жылы Гийом IV де Монсоро Джеффри Плантагенеттің жағына шығып, ағасы Генрих II Плантагенетке, болашақ Англия королі және Аквитанияның Элеонорасының күйеуіне қарсы тұрды. Генрих II қаланы қоршап алды (castrum) және 1152 жылдың тамыз айының соңында, бекініске жасалған күтімге қарамастан, оны басып алды. Бұл Фульк пен Жан II де Шамб арасындағы 1450 жылы Монсороның орта ғасырлық бекінісіне жасалған жалғыз шабуыл болды.

Қайта өрлеу дәуірі

Жүз жылдық соғыс аяқталғаннан бастап француз діни соғыстары аяқталғанға дейін Монсоро тарихы Еуропадағы Ренессанс тарихымен, әсіресе Франциядағы Ренессанс тарихымен тығыз байланысты. Жүз жылдық соғыс аяқталғаннан кейін Карл VII және Людовик XI Чинонда патшалық билікті орнатты және өздерінің феодалдарына жаңа ғимараттар салуға немесе ескі бекіністерді қайта жаңартуға ұсыныс жасады немесе бұйырды. Осылайша Францияда жаңа архитектуралық стильдегі ғимараттар салына бастады, соның нәтижесінде Францияда Ренессанс архитектурасы пайда болды. Бұл шатолар кейіннен Луара аңғарының шатолары деп аталды. 1450 жылы Карл VII-нің бірінші кеңесшісі және Венециядағы елшісі Жан II де Шамбс Фульк III-нің бекінісін күйеуінен сатып алып, Монсоро тауының үстінде тұрғын сарай салу үшін оны бұзды. Ол бұрын-соңды болмаған қадам жасап, сол кездегі итальян архитектурасын үлгі етіп, Монсоро шатосын тұрғын үй стилінде салды, осылайша Франциядағы алғашқы Ренессанс ғимаратын құрды. Монсоро шатосы тікелей Луара өзенінің жағасына салынған және Луара өзенінің арнасында салынған Луара аңғарының жалғыз шатосы болып қала береді.

Сент-Бартоломей күні болған қырғын

1560 жылы ол Монтсоро шатосын мұраға алды және оның жерлері 1560 жылы барония дәрежесіне көтерілді. 1568 жылы Монтсоро протестанттар тарапынан тоналып, Сент-Круа коллегиясы мен қаланың бекіністері қиратылды. Төрт жылдан кейін, 1572 жылдың 26 тамызында Пюгайяр Жан IV де Шамбеге Саумрден гугеноттарды жою жөнінде бұйрық берді, содан кейін Анжеде де осылай істеуді тапсырды. Сент-Бартоломей күні қырғынынан (1572 жылдың 24 тамызы) кейін төрт күн өткен соң Жан де Шамбес Саумрға келді және қаланың генерал-лейтенанты Франсуа Бурноны өлтірді. Жан де Шамбес қатыгез және аяусыз болды, Лузиньянды қоршау және Фонтен-ле-Контты басып алу кезінде шайқасты, аймақта үрей тудырды. Саумрдің реформаланған шіркеуі жойылуға айналды. Одан кейін ол Анжеге барып, бекіністердің қақпаларын жапты және гугеноттардың көрнекті тұлғаларын жинауға кірісті, олардың барлығын өз қолымен өлтірді. Губернаторының зорлықтары мен қиянаты туралы хабардар болған Карл IX 1572 жылдың 14 қыркүйегінде оны тәртіпке шақырды. 1573 жылы оның барониясы графтық дәрежеге көтерілді.

Француз революциясы мен индустрияландыру

1789 жылы 14 шілдеде Бастилияны шабуылдау кезінде Ив Мари дю Буше де Сурш Монсоро графы және Монсоро қамалының иесі болды. 1789 жылы 11 қарашада Ұлттық құрылтай жиналысы "әрбір қала, кент, ауылдық округ немесе елді мекенде бір муниципалитет болады" деп шешім қабылдады. Француз революциясы Монсоро графы ретінде оған маңызды әсер еткенімен, бұл әсер оның Монсоро қамалына тигізген әсеріне қарағанда шектеулі болды, ол 1804 жылы сатылғанға дейін оның меншігінде қалды. Тас карьерлерін индустрияландыру – бұрын-соңды көрілмеген үлкен қалалық өсімнің тікелей салдары болды. Бұл өзен арқылы мүмкін болды, сонымен қатар сауданы және өзен көлігін дамытуға көмектесті. Туффе тасы аймақтық тұрғыда, өзендердің жағалауларындағы Анжер, Ренн, Нант және Ле-Ман қалаларына, тіпті таңқаларлықтай Кариб теңізіне дейін экспортталды. Кішкентай қаланың халқы шамамен екі есеге өскендіктен, кеме тірмендерінің орнына жел тірмендері пайда болды. Біріншіден, 1830 жылы Чиноннан Саумрға дейінгі жолдың салынуы ауылға Луарда жер алуға мүмкіндік берді, ал екіншіден, 1896 жылы Саумр-Монсоро-Фонтеврод трамвай желісі салынды.

Екінші дүниежүзілік соғыс: Саумур кадеттері

Монсоро, Самур және Генн қалаларында 1940 жылдың маусым айында кавалерия мектебінің жасөспірім студенттері, әлі де оқуда болған және қарапайым қаруларымен (соның ішінде мектеп мұражайынан алынған артиллериялық зеңбірек) қаһармандықпен үш күнге жуық уақыт бойы толыққанды неміс танк дивизиясына қарсы күресті. Осылайша Францияда олар аңызға айналды. – «Тек қана ар-намыс үшін», Рой Макнаб, 1989 жылғы қаңтар. Самур шайқасы Францияда Екінші дүниежүзілік соғыстың қарсыласудың алғашқы әрекеті деп есептеледі, бұл 1940 жылдың 17 маусымындағы Марешал Петеннің соғысты тоқтату бұйрығынан кейінгі күндерде болды. 1940 жылдың мамырындағы неміс шабуылынан кейін, жау Сенаға қарай жылжып, генерал Вейган оңтүстікке қарайғы шабуыл жолын тоқтатуға болатын барлық өзендерді қорғауға бұйрық берді. Осылайша Луар өзенін қорғау қағидасы қабылданды. Полковник Мишон басқаратын Ұлттық кавалерия мектебіне Монсородағы Виенна және Луар өзендерінің қосылған жерінен Геннеге дейін, 40 шақырымдық фронт берілді. Маршал Петен 17 маусымда соғысты тоқтатуға бұйрық берді. Полковник Мишон Ұлттық кавалерия мектебінің беделі мен ар-намысы оны осы бұйрыққа қарамастан, Самурде шайқасуға және немістерді Луар өзенінен (шектеулі мүмкіндіктерге қарамастан) өтуден тоқтатуға міндеттейді деп ойлады. 1940 жылдың мамырынан бері Самурде оқытылып жатқан кавалерия резервінің 790 бос үміткері әртүрлі стратегиялық нүктелерде 27 бригадаға орналастырылды. Осы тәжірибесіз жас жауынгерлерді олар өздері «Кадеттер» (Kadetten) деп атады, неміс атты әскерлері, дәстүрлі сарбаздар, оларды тұтқынға алмады және олардың батылдығына құрмет көрсетіп босатты. Бұл ат одан әрі сақталды.

Орналасқан жері

Монтсоро Францияның солтүстік-батысында, Луара алқабының ортасында, Атлант мұхитынан және шамамен Самур, Шинон және Бургиль қалаларынан орналасқан. Ол Мэн-э-Луар департаментінің оңтүстік-шығысында, Париж мен Бордо қалаларының арасында шамамен ортасында жатыр. Ауыл үш маңызды әкімшілік аймақ – Pays de la Loire, Centre Val de Loire және Nouvelle Aquitaine, сондай-ақ Мэн-э-Луар, Индр-э-Луар және Виенн департаменттерінің тоғысқан жерінде орналасқан. Монтсоро Самур Вал-де-Луар қалалық аймағының құрамына кіреді және Мэн-э-Луар мен Индр-э-Луар департаменттеріндегі муниципалитеттермен шекаралас. Олар: Кандес-Сен-Мартен, Шозе-сюр-Луар, Фонтеврод-л’Аббай және Туркан.

Гидрология

Еуропадағы соңғы жабайы өзен деп аталған Луара өзені – Франциядағы ең ұзын өзен. Монтсоро қаласының негізгі туристік орталықтарының бірі болып табылады, және Вьенна мен Луара өзендерінің қосылған жерінде толық еніне жетеді. Ағыс бойында ол Индре және Шер өзендерінің суларымен толығады. Өзен арнасы ғасырлар бойы үлкен өзгерістерге ұшырады, 1496 жылғы қаңтардағы үлкен су тасқынына дейін Луара және Вьенна өзендерінің қосылған жері Саумрда орналасқан еді.

Климат

Монтсороның климаты Луара аңғарының көп күн сәулесімен сипатталады, бұл шарап жасау және жеміс өсіруге өте қолайлы аймақ. Маңызды мұхиттық әсерлер мен Луара өзеніне жақын орналасуы Монтсороға "Анжудың тәттілігі" деп аталатын климаттың пайдасын тигізеді. Бұл климатты Жоахим дю Беллей 16 ғасырда "Өкініштер" (31-шы өлең) атты шығармасында сипаттаған. Жазы ыстық және құрғақ, ал қысы жұмсақ және ылғалды болады. Көктем мен күз мезгілдеріндегі жауын-шашын мөлшері аз немесе орташа деңгейде болады. Жел Луара дәлізіне тән, орташа күшті және салыстырмалы түрде тұрақты.

Қорғалатын аумақтар

Монтсоро тарихи, қалалық, табиғи және сәулеттік ерекшеліктері бар құнды мұраға ие. Бұл шағын қала Луара аймағының ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне енген және Францияның ең әдемі ауылдары (Les Plus Beaux Villages de France) тізімінде. Монтсорода ұзақ жылдар бойында әртүрлі стильде салынған сәулеттік ескерткіштер көптеп сақталған. Жер астындағы тұрғын үйлерден бастап, Луара аймағындағы ең танымал сарайлардың бірі – Монтсоро сарайы, және ол халықаралық заманауи өнерге толыққанды арналған жалғыз сарай. 20-ғасырдың басында салынған Монтсоро көпірі ауылдың өзенмен байланысын толығымен өзгерткенімен, ол сонымен қатар техникалық қиындықтарды шешкен және Монтсороны жаңғыртқан маңызды сәулеттік жоба болып табылады. Бүгінгі күні ол Францияның ең ұзын көпірлерінің тізіміне кіреді.

Лоара алқабының табиғи аумағы

ENS Лоара аңғары Лоара өзенін және оның оң жағалауын, сондай-ақ Монсоро ауылының бір бөлігін және сол жағалаудағы жүзімдіктерді қамтиды. Бұл ENS ұлттық немесе аймақтық деңгейде қызығушылық тудыратын және/немесе қорғалатын көптеген түрлер мен олардың мекен ету орындарының болуымен ерекшеленеді. Оны Лоара өзенінің жағалаулары, аралдары, аллювиалды ормандары және өзен арнасы құрайды. Поптар плантациялары мен егістік алқаптарының кеңеюі, өзен арнасының төмендеуі, су шаруашылығы құрылыстарының тоқырауы және жаттық түрлер қауіп төндіреді.

Лоара-Анжу-Турайн аймақтық табиғи паркі

Лоар-Анжу-Турайн аймақтық табиғи паркі (Parc naturel régional Loire Anjou Touraine) Монсоро қаласында орналасқан. Ол 1996 жылы құрылған және Орталық аймақ пен Луара аймағындағы 141 муниципалитетті біріктіреді. Парктің міндеттері – табиғи және мәдени мұраны қорғау және басқару, аумақты дамыту, экономикалық және әлеуметтік даму, туристерді қабылдау, білім беру және оқыту, сондай-ақ тәжірибелік жұмыс жүргізу және зерттеулер жасау.

ЮНЕСКО

Монсоро және Монсоро сарайы Лоара аңғарының ЮНЕСКО тізіміндегі дүниежүзілік мұралық нысандарының бір бөлігі болып табылады, ол Сулли-сюр-Луар мен Шалоннес арасында орналасқан. Ол үш критерий бойынша тізімделген:
Критерий (i): Лоара аңғары Блуа, Шинон, Орлеан, Сомюр және Тур сияқты тарихи қалаларындағы архитектуралық мұрасының сапасымен ерекшеленеді, бірақ әсіресе Шамбор сарайы сияқты әлемге әйгілі қамалдарында. Критерий (ii): Лоара аңғары – екі мың жылдықтан бері адам құндылықтарының алмасуына және адам мен оның қоршаған ортасы арасындағы өзара әрекеттесудің үйлесімді дамуына куә болатын, ірі өзен бойындағы көрнекті мәдени ландшафт. Критерий (iv): Лоара аңғарының ландшафты, әсіресе оның көптеген мәдени ескерткіштері, Ренессанс және Ағарту дәуірінің Батыс Еуропалық ой-пікірлері мен дизайнына қатысты идеалдарын ерекше дәрежеде бейнелейді. – ЮНЕСКО.

Кішкентай қалалар

Монтсоро Petites Cités de Caractère тізіміне енгізілген, бұл 6000 тұрғынынан аз ауылдар мен қалаларға берілетін мәртебе. Олардың агломерациясы Bâtiments de France қорғауында болуы керек, қалалық сипаттамаға ие болу үшін тығыз құрылысқа ие болуы тиіс, сапалы және біртекті сәулеттік мұраны сақтауы керек, сондай-ақ орталықтандырылған қалалық функцияларды атқаруы немесе бұрын атқарған болуы керек, немесе күшті ерекшелігі бар қазіргі немесе өткен қызмет нәтижесінде пайда болған ғимараттардың шоғырлануы болуы керек. Әкімшілік мұраны қалпына келтіру және дамыту бойынша көп жылдық бағдарламаға ие болуы тиіс.

Франциядағы ең әдемі ауылдар

Монтсоро Франциядағы ең әдемі ауылдар (Les Plus Beaux Villages de France) қатарына кіреді. Les Plus Beaux Villages de France – Франциядағы 32 000 ауылдың ішіндегі ең әдемі деп есептелетін 172 ауылды (2022 жылғы мәлімет бойынша) біріктіретін қауымдастық. Талапкерлерді іріктеу комиссиясы тиісті муниципалитеттер әкімдері ұсынған мүшелікке қатысу өтінімдерін қарастырады. Ауылдың халқы 2000 адамнан кем болуы керек, кем дегенде екі тарихи ескерткіші болуы тиіс, сондай-ақ қала құрылысы құжаттарында бекітілген ландшафты сақтау саясаты болуы керек. 2012 жылдың шілде айынан бастап қауымдастық "Әлемнің ең әдемі ауылдары" қауымдастығының құрамына кірді.

Халық саны

2017 жылғы мәлімет бойынша, INSEE деректеріне сәйкес, Монтсоро қаласының ресми халқы 446 адамды құрайды. Қала 1990 жылдан бері халықтың 20 пайызын жоғалтқан. Монтсороның демографиясы қаланың өзіндегі экономикалық белсенділікке, сондай-ақ екінші үйлерге және зейнеткерлерге тікелей байланысты. Монтсоро экономикасы туризм мен ауыл шаруашылығына негізделген. Қала тұрғындарының саны географиялық шектеулермен, құрылыс тығыздығымен және қала жерінің бір бөлігінің жүзім шаруашылығына және шарапшылардың инфрақұрылымына (қоймалар, шарап зауыттары, шарап погребтері) бөлінуімен шектеледі. Дегенмен, Монтсорода жылжымайтын мүлікке деген қысым өте жоғары, ол ЮНЕСКО, Ұлттық, Өңірлік және Департаменттік сияқты аумақтық классификацияларға байланысты қала құрылысы ережелерінің күшті қорғалуынан туындайды және жылжымайтын мүлік бағасының өсуіне әкеледі.

Экономика

Монтсоро экономикасы туризм, ауыл шаруашылығы және саудаға негіделген. Монтсоро қаласында мемлекеттік басқарудың штаб-пәтері, Лоир Анжу Туран аймақтық табиғи паркі орналасқан, ол Монтсороның ең ірі жұмыс берушісі болып табылады. 2019 жылы заманауи өнер мұражайы, 17 мейрамхана, кемпинг және екі қонақ үйімен туризм муниципалитеттің ең ірі жұмыс берушісі болып есептеледі және саудадағы жұмыс орындарының өркендеуіне ықпал етеді.

Тез мәліметтер

Монсоро, Нант, Анже, Лион, Марсель және Париж Францияның 2015 жылғы санағымен салыстырғандаМонсороНантАнжеЛионМарсельПарижФранцияЖалпы халық саны 2015 439 303,382 151,520 513,275 861,635 2,206,488 66,190,280 Халық санының өзгеруі, 2010-2015 жылдар аралығында −1.8% +1.3% +0.5% +1.2% +0.3% −0.3% +0.5%Халық тығыздығы (адам/км²) 219.1 12,053.3 9,188.3 10,722.3 9,274.5 20,934.4 270.9 Орташа үй шаруасының табысы (2015) €19,846 €21,263 €19,194 €22,501 €18,131 €26,431 €20,566 Жұмыссыздық деңгейі 12.7% 17.0% 20.7% 13.9% 18.5% 12.2% 14.2%Негізгі тұрғын үйлердің үлесі 60.5% 90.2% 90.2% 87.8% 89.5% 83.6% 82.5%Екінші үйлердің үлесі 22.7% 3.5% 2.2% 3.8% 2.9% 8.2% 9.5%Кәсіпорындар (бірлік) 71 33,943 13,064 73,767 88,059 546,320 6,561,692 Кәсіпорын тығыздығы (1000 адамға шаққанда) 161.7 111.9 86.2 143.7 102.2 247.6 99.1

Кәсіпкерлік тығыздығы

Монтсоро экономикасы туризммен байланысты және географиялық жағынан дамуы шектеулі болғандықтан, шағын кәсіпорындардың көптеп ашылуы осы компаниялардың өркендеуіне өте қолайлы ортаны құрайды. Кәсіптік тығыздық – экономикалық ортаны өлшейтін көрсеткіш, ол әсіресе Францияда, белгілі бір аумақтағы шағын бизнестердің санымен тікелей байланысты. Бұл көрсеткіш неғұрлым жоғары болса, бизнес үшін орта соғұрлым жақсы. Монтсоро Франция бойынша орташа көрсеткіштен едәуір жоғары, оның тығыздығы француздық орташа кәсіптік тығыздықтан шамамен екі есе көп, бұл көрсеткішпен Париж бен бірнеше ірі француз қалалары ғана шаң қана қоймайды.

Туризм

Монсоро ауылының ерекшелігі – оған атын берген Монсоро қамалы. Франциядағы алғашқы Ренессанс сарайында заманауи өнер мұражайын ашу арқасында, "радикалды Ренессанс архитектурасы табиғи ландшафттың әсерлі көрінісімен" үйлеседі. Монсородағы туризм, тамақтандыру және туристерді қабылдау саласындағы көптеген шағын кәсіпорындарға әсер етеді. Қонақүй индустриясы дәстүрлі қонақүйлермен және кемпингтік жайлармен ұсынылған. Дегенмен, соңғы жылдары Монсоро және айналасындағы қалаларда Airbnb сияқты платформалар арқылы жалға берілетін тұрғын үйлердің саны артып, ауылға Монсороның тегіс базары, 14 шілдедегі мерекелік отшашу немесе Монсоро қазіргі заманғы өнер мұражайының іс-шаралары сияқты ірі шараларды ұйымдастыруға мүмкіндік берді.

Шарап және ауыл шаруашылығы

Монтсоро Луара шарап аймағының ортасында орналасқан, ол Нанттан Орлеанға дейін, Сансерден және Пуи-Фумеден бастап Маскадет жүзімдіктеріне дейін созылады. Аймақ көбінесе ақ шарап өндірісіне бағытталған болса да, Монтсоро Coteaux de Saumur аталымына жатады және Чинон, Сомюр-Шампиньи, Сент-Никола-де-Бургейль, Бургейль, Анжу және Турен сияқты бес тектік атаулармен (appellation d'origine contrôlée) қоршалған. Бұл аймақтар негізінен қызыл шараптар мен кремантты көпіршікті шараптар өндіреді.

Энотуризм және Анжу велосырауы фестивалі

Энотуризм немесе шарап туризмі – Монтсорода салыстырмалы түрде жаңа, қарқынды дамып келе жатқан туризм түрі. 2010 жылдардың басынан бастап Монтсоро аймағын қамтитын Франция, жаяу және велосипед серуендерін, сондай-ақ шарапты татып көрумен үйлесетін спорттық туризм ұсыныстарын жасауға кірісті. Ал Монтсоро шарапшысы (Денис Ретиво) шарапты татып көру мен желкендесуді біріктіру үшін Луар өзеніндегі теңізшіге айналды. 2010 жылы Anjou Vélo Vintage – велосипедпен саяхаттаудың винтаждық фестивалі құрылды, ол Сомюр аймағында шарапты татып көрумен ұштастырылды және дереу сәттілікке ие болды. 2018 жылғы шараға 50 мыңнан астам қатысушы келді.

Өнер

Монтсоро Франциядағы Ренассанс дәуірін 1450 жылдан бастап сәулет арқылы, алдымен шатосын, содан кейін азаматтық ғимараттарды салу арқылы бастан өткен сирек қалалардың бірі. Бұл ғимараттар қалада бүгінге дейін сақталған. Он бесінші ғасырдың ортасында Франция патшалары Чинон, содан кейін Ланже және Тур қалаларында билігін орнатып жатқан кезде, Пьер де Ронсар, Франсуа Рабле және Жан Фуке сияқты көптеген суретшілер осы аймақтың орталығында өздерінің резиденцияларын құрды, бұл аймақ кейіннен Луара аңғары және Луара шатолары деп белгілі болды. Балалық шағын Чинон мен Монтсороның жанындағы Ла-Девиниерде өткізген Франсуа Рабле Монтсоро шатосын қазіргі күйінде білген және Гаргантуа мен Пантагрюэль өмірін баяндайтын шедеврінде Монтсороның маңыздылығын бірнеше рет атап көрсеткен. Бірақ Монтсоро халықаралық деңгейде танымал болуы романтикалық суретшілердің арқасында болды. 1826 жылы Ж.М.У. Тернер Луара аңғарындағы саяхаты барысында Виенна және Луара өзендерінің қосылған жерін, сондай-ақ шато мен ауылды (Самур маңындағы Риц, қағазға сурет, Оксфордтағы Эшмолеан мұражайы, 1832 жылы Р. Брандард салған гравюра) бейнеледі. Одан кейін Огюст Роден мен Александр Дюма да осы аймақтың танымал суретшілері болды. Александр Дюманың "Монсоро әйелi" романы трилогияның бір бөлігі болып табылады және оның ең танымал туындыларының бірі. Ол 1846 жылы жарық көрді (бөлім-бөлім жарияланды), алтыдан астам тілге аударылды және бүкіл әлемге тарады. Бұл роман үш рет киноға (1909 жылы Марио Казерини түсірген фильм), үш рет телесериалға және комикстер сериясына бейімделді. Сондай-ақ бір опера мен пьеса жазылып, қойылды. 2000 жылы Кристофер Х. Уорнер "Монсоро әйелi" атымен розаның жаңа түрін шығарды. Соңғы кезде 1966 жылдың шілде айында Монтсорода ұзақ минут бойы далада НЛО байқалды және бес күннен кейін осы құрылғының іздері табылды. Бұл Францияның барлық аймақтарынан журналистердің назарын аударды. Бұл жайт ұлттық және халықаралық сарапшылардың, мысалы Жак Валледің назарын тартып, оның "Магонияға паспорт" романында 783-ші жағдай ретінде қамтылды. Жак Валле мен американдық режиссер Стивен Спилберг 1977 жылы "Үшінші дәрежедегі кездесулер" сценарийін жазып жатқанда танысты. Олар Монтсоро жағдайына құрмет көрсетіп, фильмнің алғашқы көрінісінде Лакомбты (Франсуа Труфо ойнаған Жак Валле кейіпкері) енгізді, ол Монтсоро конференциясындағы басты спикерлердің бірі болған халықаралық француз сарапшысы еді.

Қазіргі заманғы өнер

2014 жылдың қараша айында «Шато-де-Монсоро» заманауи өнер мұражайы жобасы басталады. 2015 жылдың маусым айында Филипп Меаль мен Кристиан Жиле Францияда сенсация тудырып, Монсоро сарайының мүлкі бойынша (Мэн және Луара департаменті мен Филипп Меаль арасында) эмфитевтік жалға алу келісімшартына қол қойғанын бірлесіп жариялады. «Шато-де-Монсоро» заманауи өнер мұражайы – Луара алқабындағы заманауи өнер мұражайына айналған алғашқы сарай. Екі тараптың да халықаралық заманауи өнер мұражайын құруға деген ниетіне, Меальдің оны әлемдегі ең ірі «Өнер және тіл» радикалды концептуалистерінің туындыларымен толықтыру мүмкіндігіне және Луара алқабының халықаралық туристік тартымдылығын арттыруға мүмкіндік болғанына қарамастан, жариялау дау тудырды. Анже қаласының бұрынғы мэрі және социалистік саясаткер Фредерик Беатсе департаменттің «жемсаңын» жеке шетелдік инвесторға сату деп атап, наразылық білдірді. Екі муниципалды сайланған өкіл, Жерар Персин мен Кристиан Жиле баспасөз мәслихатында осы наразылыққа жылдам жауап берді. Жерар Персин: «Халықаралық деңгейдегі қазіргі заманғы өнер орталығын қабылдауға таңдалғанымызға қуаныштымыз», – деді. Кристиан Жиле жобаның халықаралық амбициялары мен аумақты дамыту әлеуетіне тоқталып: «Осы жерді жақсы білетін және сүйетін Филипп Меальдің идеясы – әлемге танымал және беделді жинағы бар қазіргі заманғы өнер орталығын құру. Біз бұл қиындыққа батыл қадам деп есептейміз», – деді. Меаль өз ниеттерін нақтылап: «Бұл мемлекеттік-жекешелік серіктестік Самур аймағының толыққанды бөлігіне – Самур қаласына және оның агломерациясына, сондай-ақ жақын орналасқан Фонтеврод аббаттығына интеграцияланатын инновациялық шешім болып көрінді», – деді. Луара сарайының дамуы мен қала құрылысы, Луара алқабының тарихы және заманауи өнер жинағы 2015–2016 оқу жылында Камонд мектебінің 58 студенті үшін зерттеу нысаны болды. Бұл жұмыс кезеңі тарихи мұраны қазіргі заманғы өнерге толыққанды арналған мәдени орынға айналдыру арқылы жаңа имиджді құрумен бірге жүрді. Бұл жаңа визуалды имидж жартылай логотиптің жасалуы арқылы құрылды. Бұл кезең «Шато-де-Монсоро» заманауи өнер мұражайының командасы мен TALM өнер және дизайн мектебінің студенттерін бірлесіп «мәдени орынды әлеуметтік өзара әрекетке арналған кеңістік ретінде қайта қарастыруға» шақыратын бірлесіп жасау процесі арқылы жүзеге асырылды. Сарайдың имиджін өзгерту қалалық тұжырымдамамен қатар жүрді және «Шато-де-Монсоро» заманауи өнер мұражайының Монтсоро қаласындағы беделіне күшті әсер етті. Біріншіден, Луара алқабы биенналесі кезінде сарай бақтарына кіру қайта жоспарланды, Мириам Ротшильд құрметіне жабайы бақ құрылды. Ол тегін және қалалық маршрутқа енгізілді. Содан кейін «Шато-де-Монсоро» заманауи өнер мұражайы тарихи портын қайта ашты және Самур мен Монтсоро арасындағы круиздік саяхаттарды ұйымдастырды, Луара өзенін Самур агломерациясының қалалары арасындағы айқын туристік байланыс ретінде көрсету үшін. Бұл порт сонымен қатар «Шато-де-Монсоро» заманауи өнер мұражайының басқа мекемелерге туындыларын беру кезінде промо-роликтер жасау үшін байланыс құралы болып табылады. Мысалы, «Миссия: Мүмкін емес» стиліндегі қысқа экшн-фильм Туры қаласындағы заманауи өнер орталығымен ынтымақтастықта жасалды. Монтсоро 2017 жылдың қазан айында Каталония тәуелсіздігін жариялағаннан кейін халықаралық БАҚ назарына ілікті. Филипп Меаль коллекциясының бір бөлігі 2010 жылдан бері MACBA (Барселона заманауи өнер мұражайы) -нда ұзақ мерзімді қарыз келісімі бойынша сақталып келді. Карлес Пучдемонт тәуелсіздік жариялағаннан кейін екі күн өткен соң, Меаль «Шато-де-Монсоро» заманауи өнер мұражайы атынан каталондық мекемеге берген қарызын жаңартпау туралы мәлімдеме жасады. Оның бұл әрекеті саяси ұстанымды білдірмейтіні туралы мәлімдемесіне қарамастан, дау туды.

Сахналық өнер және іс-шаралар

Көркем өнер шаралары Монтсорода негізінен үш орынға – ежелгі портқа, Сент-Петр шіркеуіне және Монтсоро заманауи өнер мұражайына шоғырланған. Бұл шаралар маусымдық сипатқа ие және күнтізбелік мерекелермен байланысты. Монтсороның музыкалық маусымын 1996 жылы әйгілі клавесинші Марио Раскин құрған. Ол шілде айының соңынан тамыз айының ортасына дейін өтеді және Ренессанс дәуірінен бастап қазіргі күнге дейінгі Еуропа классикалық музыкасы фестивалі болып табылады. 15 тамыз – Монтсоро заманауи өнер мұражайындағы дәстүрлі пикник күні, барлық тұрғындар шақырылады, одан кейін концерт өтеді және түнгі аспанға ұшырылатын шамдар 2000-нан астам қатысушыны біріктіреді. Монтсородағы ең табысты шара – сөзсіз, ең жақсы базарлардың қатарында саналатын, бірнеше жыл ішінде Луара аймағындағы ең ірі базарға айналған Монтсоро базарлары. Ол әр айдың екінші жексенбісінде өткізіледі және әр шараға 10 000-нан астам келуші келеді.

Шарап және асхана

Тарихи тұрғыдан алғанда, жүзім және шарап мәдениеті 1-ші ғасырда римдіктермен Нант қаласына әкелінді. Монтсоро Луара алқабының «Раблези» деп аталатын бөлігінің орталығында орналасқан, яғни Самур мен Шинон арасындағы Луара өзенінің бойында. Жергілікті жерде ең басты бейне – Рабле және оның алып Гаргантуасы. Бұл бейне Гаргантуаның шексіз тамақтанып, көп мөлшерде шарап ішуіне, тіпті Рабленің тамақ ішу кезінде диктантпен негізгі кітаптарын жазғаны туралы әңгімелерге сілтеме жасайды. Бірақ Пьер Бодридің сөзіне сүйенсек, «Раблезиандық» болу дегеніміз – қазір бұл шараптар өте сапалы болғандықтан танымал, өйткені 90-шы жылдардың соңынан бері шарапшылар өз жүзімдіктері мен шараптарында химиялық заттарды қолдануды азайту үшін үлкен күш жұмсады, соның нәтижесінде Мен және Луара бүгінде «табиғи шараптар» деп аталатын шараптардың Франциядағы астанасы атанды.

Ас мәзірі

Монтсоро – құрамы дамыған қала. 19-ғасырдың соңында туризмге есік ашу арқылы, алғаш рет ұлттық ас мәдениетімен үйлесім тапты. Анжевин дәстүрінен бастап, оның асханасы біртіндеп француз асханасына айналды, мұны Самур Валь-де-Луар аймағындағы үш Мишлен жұлдызды мейрамханалардың және гастрономиялық мейрамханалардың көптігі дәлелдейді. Валь-де-Луар Францияның бағы ретінде белгілі, сондықтан ас дайындауда көптеген жергілікті өнімдер – жеміс-жидектер мен көкөністер пайдаланылады. Монтсоро саңырауқұлақтарынан (сопалар, фарсиленген саңырауқұлақтар), құрғақ аспаржадан және Сент-Джон кешінде дайындалатын дәстүрлі Монтсоро сиыр етінен жасалған тағамдар аса танымал. Монтсоро қаласында, қамал маңында және Луар өзенінің жағасында 15 мейрамхана мен жылжымалы тағам сату орны орналасқан. Олардың тағамдарына Бретань, Үндістан, Италия, АҚШ, Франция және Анжу ас мәдениеттерінің ықпалы сезіледі.

Спорт

Монтсорода кәсіби спорттың дәстүрі жоқ, бірақ бұл ауыл жұмсақ спорт түрлерімен немесе спорттық туризммен кеңінен танымал. Жұмсақ спорт спорт пен демалыстың қарама-қайшы екі жағдайын біріктіруге мүмкіндік береді, және Монтсоро да Луара бойында велосипедпен, каноэмен, каякпен немесе жаяу саяхаттауды ұнататындар үшін ең қолайлы маршрутқа айналды. Осы идеяны тамаша бейнелейтін тағы бір спорт түрі немесе ойын – Франция Мәдениет министрлігінің материалдық емес мәдени мұра тізіміне енген "Большая чаша" (Boule de fort).

Лоара - велосипедпен

Лоара велосипедпен (Loire à Vélo) – ЮНЕСКО тізіміне енген Лоара өзенінің жағалауымен созылатын велосипед жолы. Монтсоро – «Луара а Вело» велосипед жолының маңызды аялдамасы, ол Вена және Лоара өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Шер және Индре өзендері Лоараға құйғаннан кейін, Лоара өзені толық еніне Монтсородан бастап жетеді. Туристер Монтсородан Лоараның жағалауымен, жүзімдік шарап жасау жолымен немесе тас қазбалар (троглодиттер) жолымен саяхаттауға мүмкіндік алады.

Буль де Форт

Үлкен тостаған (Boule de Fort) – тарихи Анжу өңірінің дәстүрлі спорты немесе ойыны. Алғаш рет XV ғасырда ашық ауада ойналған, ол 60-шы жылдары жаңартылып, қазір синтетикалық шайыр трассаларында жабық үйлерде талқыланады. Ұзақ уақыт жеке клубтар ретінде сақталған "Боул оф Биг" клубтары қазір барлық қатысушыларға ашық. Монсороның Үлкен тостаған алаңы қамалдың қасындағы ескі базардың орнына салынған ғимаратта орналасқан.

Әкімшілік және басқару

Монтсоро – Луара өңіріндегі, Мен және Луара департаментіндегі коммуна. Коммуна Саумур Лоара аңғары агломерациялық қауымдастығының (француз тілінде: communauté d'agglomération Saumur Val de Loire) құрамына кіреді, ол 45 коммунаны және 100 000 тұрғынды біріктіреді. Қаланы әр алты жыл сайын сайланатын мэр және 10 кеңесші басқарады. Монтсороның қазіргі мэрі – 2020 жылдың 25 мамырында сайланған Джеки Маршан. Саумур Лоара аңғарының қазіргі президенті – Жан Мишель Маршан, ол 2017 жылдың 12 қаңтарында агломерация кеңесшілерімен сайланды. Саумур Лоара аңғары қала құрылысын, көлікті, қоғамдық кеңістіктерді, қоқыс тастауды, энергияны, суды, тұрғын үй шаруашылығын, жоғары білімді, экономикалық дамуды, жұмыспен қамтуды және еуропалық мәселелерді басқарады, ал Монтсоро қалалық кеңесі қауіпсіздік, бастауыш және орта білім беру, балалар бақшасы, әлеуметтік көмек, мәдениет, спорт және денсаулық сақтау салаларын басқарады. Бұл өкілеттіктер NOTRE заңымен (Loi portant Nouvelle Organisation Territoriale de la République) белгіленген.