Шіркеу маңы жерлер және зираттар тарихы

Кіріспе

Шіркеуге жанасқан немесе оны қоршаған жерлер – әдетте тиісті шіркеудің немесе жергілікті приходтың меншігінде болатын жер учаскесі. Шотланд тілінде, сондай-ақ шотланд және Ульстер шотланд тілдерінде бұл жер "киркьярд" деп те аталады. Шіркеу аумағындағы кез келген жер учаскесі шіркеу қоры болуы мүмкін, бірақ тарихи тұрғыдан алғанда, олар көбінесе зираттар (қорымдар) ретінде қолданылған.

Діни орындарды жерлеу орны ретінде пайдалану

Қауымның христиандық рухани өмірдің орталығы ретінде құрылғаннан кейін, зиратқа ие болу, сондай-ақ крещение алабының болуы, шіркеу мәртебесінің белгісі болды. Орта ғасырларда діни ордендер өз шіркеулерінің төңірегінде зираттар салды. Осылайша, шіркеу аулалары көбінесе қасиетті жерлеу орны ретінде, яғни зират ретінде пайдаланылды. Зираттар әдетте тиісті құлшынып тұратын орынның салынуымен бірге құрылды (ол 6-14 ғасырларға дейін соқтады) және көбінесе осындай орынның ішінде немесе астында жерленуге шамасы келмейтін отбасылар пайдаланды. Дегенмен, Солтүстік-Батыс Францияда және Ұлыбританиядағы көптеген шіркеу аулалары, ондағы христиан шіркеуінің қалыптасуына дейін пайда болған болуы мүмкін. Мысалы, Шотландияның Пертшир округіндегі Фортинголл ауылының шіркеу ауласындағы ежелгі йеу (Taxus baccata) ағашының болуы, бұл жерде христиандықтан бұрынғы қызмет болғанын болжауға мүмкіндік береді, бірақ йеу ағаштарының нақты мерзімін анықтау қиын. Көптеген қабір тастары мен басқа да ескерткіштер ең ерте 17 ғасырға жатады, себебі жер көбінесе қосымша жерлеулер үшін қайта пайдаланылды және тек кейбір отбасылар ғана ескерткіштерге қол жеткізе алатын. 18-19 ғасырлар аралығында жаңа қабір тастарын орнатуға орын жетіспеуіне байланысты, Еуропаның барлық аймақтарында шіркеу аулаларын жерлеу орындары ретінде пайдалану азайды. Көптеген еуропалық мемлекеттерде шіркеу аулаларында жерлеуге патшалық жарлықтармен немесе үкімет заңнамасымен, халық денсаулығын сақтау мақсатында тыйым салынды, ал жолдар салу немесе кеңейту үшін шіркеу аулаларының бөліктері алынды. Ауланың бір бөлігін (немесе барлығын) жоғалту көбінесе ғасырлар бойы сақталған қабірлер мен қабір тастарын алып тастауға және оларды жоғалтуға әкелді. Кейде адам денелері эксгумацияланып, қабір тастары ауыстырылды. Басқа жағдайларда, барлық ескерткіштерді алып тастап, парктік орта құруға немесе маусымдық шөп шабу және арамшөптерді жоюға мүмкіндік берді. АҚШ-тағы бір жағдайда, Питтсбургтегі шіркеу ауласынан алынған қабір тастары шіркеуге қосымша құрылыстың негізін салуға қолданылды (негіздің өзі білмейтін 15 қабірден өтті), ал шіркеу ауласы содан кейін шамамен 40 жылдан кейін тұраққа айналды; шіркеу ауласы туралы көптеген адамдар ұмытып кеткенше, PennDOT Interstate 279 құрылысы үшін шіркеу мүлігін мәжбүрлі түрде сатып алды және одан кейін 727 қабірді қазды. Әлемдегі кейбір шіркеу аулалары бүгінге дейін зират ретінде пайдаланылуда, әсіресе көптеген шағын ауылдар мен қалаларда. Ал қоғамдық зираттар көбінесе ірі қалаларда кездеседі.

After the establishment of the parish as the centre of the Christian spiritual life, the possession of a cemetery, as well as the baptismal font, was a mark of parochial status. During the Middle Ages, religious orders also constructed cemeteries around their churches. Thus, the most common use of churchyards was as a consecrated burial ground known as a graveyard. Graveyards were usually established at the same time as the building of the relevant place of worship (which can date back to the 6th to 14th centuries) and were often used by those families who could not afford to be buried inside or beneath the place of worship itself. However, many churchyards in Northwestern France and in the UK may predate the establishment of the Christian church there today. For example, existence of the Fortingall Yew, an ancient tree (Taxus baccata) in the churchyard of Fortingall, a village in Perthshire, Scotland, has been used to suggest pre Christian activity on the site, although yews are difficult to date exactly. Most headstones and other memorials are of the 17th century at the earliest, as ground would often be reused for further burials and only some families could afford any memorials. The use of churchyards as burial grounds for the deceased was diminished all over Europe in various stages between the 18th to 19th centuries due to lack of space for new headstones. In many European states, burial in churchyards was outlawed altogether either by royal decrees or government legislation for public hygiene reasons and portions of churchyards were taken in order for roads to be built or expanded. The loss of part (or all) of the churchyard, often led also to the removal and permanent loss of centuries old graves and headstones. In some cases the human remains were exhumed and the gravestones transferred. In other cases, all headstones have been removed, to create a park like environment, or simply to facilitate the seasonal cutting and removal of grass or weeds. In at least one case in the United States, the headstones from a churchyard in Pittsburgh were used to help form the foundation for an addition to the church fifty years after the last burial in the churchyard took place (the foundation itself unknowingly went through fifteen graves), with the churchyard itself becoming a parking lot nearly forty years after that; the churchyard was largely forgotten until PennDOT purchased the church property via eminent domain for construction of Interstate 279 and subsequently unearthed 727 graves. Some churchyards across the world are still used as graveyards today, particularly in most hamlets and small towns. Public cemeteries are primarily seen in major towns and cities.

Экология

Шіркеулердегі зираттар ерекше және көне орталарға ұя болуы мүмкін, себебі олар жүздеген жылдар бойы өзгеріске ұшырамауы мүмкін.