Рихард Штраустың D минорындағы скрипкалық концерті

Кіріспе

Ре минорындағы скрипкалық концерт, Op. 8, – неміс композиторы Рихард Штраустың 1881-1882 жылдары жазған концерттік шығармасы. Бұл скрипкалық концерт композитордың жасөспірім кезінде, мектептің соңғы екі жылында жазылған және оның кейінгі оркестрлік туындыларына қарағанда аз ерекшеленеді. Осыған қарамастан, онда батыл және шебер орындаушылық партиялар, сондай-ақ композитордың жетілген гармониялық стиліне сілтеме жасайтын эпизодтар бар. Романтикалық дәстүрде жазылған болса да, ол жас композитордың алдыңғы классикалық кезеңнің шеберлеріне, әсіресе Моцарт пен Бетховенге деген құрметін көрсетеді. 1880 жылы композицияға өмірін арнауға шешім қабылдағаннан кейін, ол ірі масштабты туындыларға көшкен. Келесі жылы ол ре минорындағы скрипкалық концерттің эскизін жасады, одан бөлек бірнеше туындылармен айналысты. Бүгінде бұл концерт сирек орындалса да, ол жағымды пікірлер алды, соның ішінде 1882 жылдың мамырында Карл Клиндуорт премьераға дейін былай деп жазған: «Шығарманың формасы жағынан айтқанда, сөкпеуге болады, бірақ жас композитор қоғамдық мансабына кіріспес бұрын мазмұнының маңыздырақ болуын тілеймін. Дегенмен, маған скрипкалық концерт көбірек ұнайды және егер ол Брухтың соль минорын концерт залдарымыздан ығыстыруға жеткілікті тиімді және мүмкіншілігі болса, қуанышқа бөленер едім». Бұл концерт Мюнхен сарай оркестрінің концертмейстері, сонымен қатар Штраустың скрипка мұғалімі және туысы Бенно Вальтерге арналған. (Бенно Вальтер – (Йохан) Георг Вальтердің ұлы, Рихард Штраустың әкесі Франц Штраустың туысы, сондықтан Рихардтың туысы бір буын алыс; Рихард оны Венадағы Херренгасседегі Бёзендорфер залында «туған» деп атаған). Орындаушы – арналған Бенно Вальтер болды. Штраус өзі алғаш рет 1896 жылдың 17 ақпанында Лейпцигтегі Лист клубында концертті дирижерлік етті. Ол концертті фортепианомен сүйемелдеуші ретінде орындады (Дрезден, 27 қараша 1902 жыл; Бирмингем (Ұлыбритания), 10 желтоқсан 1903 жыл (Макс Моссель, скрипка); Мюнхен, 24 маусым 1910 жыл (Альфред Розе, скрипка)), немесе оркестрмен дирижерлік етті (Мюнхен, 13 қаңтар 1897 жыл (Альфред Крассельт); Бирмингем, Ұлыбритания, 2 желтоқсан 1904 жыл (Макс Моссель); Бонн, 7 қараша 1907 жыл). Концерт Лондонның «Промс» фестивалінде бір рет ғана орындалды: 1912 жылдың 18 қыркүйегінде Квинс-холлда, сэр Генри Вуд дирижерлік еткен «Жаңа королевалар залы» оркестрінің және скрипкашы Артур Каттераллдың қатысуымен.

The Violin Concerto in D minor, Op. 8, is a concertante work written from 1881 to 1882 by the German composer Richard Strauss. This violin concerto was written during the composer's teenage years while he was still attending his last two years of school, and is less distinctive than many of his later orchestral works. Despite this it contains some bold and inventive solo writing as well as occasional passages that hint at the composer's mature harmonic style. Though written in the romantic tradition of its time, it hints at the young composer's reverence of masters of the preceding classical period, especially Mozart and Beethoven. In 1880 he had first begun to turn to large scale compositions during a tempestuous compositional interval after having decided to devote his life to composition, including a symphony in D minor (TrV 94), which was well received. The following year he began to sketch the Violin Concerto in D minor, among several other compositions. Although it is today rarely performed, it received encouraging reviews, including the following by Karl Klindworth from May 1882, before its premiere:

So far as the form of the pieces is concerned there is little to find fault with, but I could wish for content of greater significance before the young composer embarks on a public career. Even so, I like the violin concerto best, and I should be delighted if it turned out to be effective and viable enough to banish Bruch's G minor from our concert halls. The work was dedicated to Benno Walter, the concertmaster of the Munich Court Orchestra, and also Strauss's violin teacher and relative. (Benno Walter was the son of (Johann) Georg Walter, and the first cousin of Richard Strauss's father Franz Strauss, and hence Richard's cousin once removed; Richard called him "cousin", in the Bösendorfersaal of the Herrengasse in Vienna. The soloist was the dedicatee Benno Walter. The first time Strauss himself conducted the concerto was on 17 February 1896, in the Liszt Verein in Leipzig. Strauss went on to perform the concerto either as piano accompanist (Dresden 27 November 1902, Birmingham (UK) 10 December 1903 (Max Mossel on violin), Munich 24 June 1910 (Alfred Rose on violin)), or conducting with orchestra (Munich 13 January 1897 (Alfred Krasselt), Birmingham UK 2 December 1904 (Max Mossel), Bonn 7 November 1907). The concerto has been performed only once at the London Proms: on 18 September 1912 at the Queens Hall, with Sir Henry Wood conducting The New Queen's Hall Orchestra with violinist Arthur Catterall.

Жазбалар

Алғашқы жазба 1976 жылы Рудольф Кемпе және Staatskapelle Dresden тобының Ульф Хоелшердің скрипкасымен бірге шығарған HMV болды, ол Warner Classics 2013 CD-де қайта өңделіп, қайта шығарылды. CD атауы (шығарылған күні) Скрипкашы Дирижер және оркестр. Сілтеме R. Штраус: Толық оркестрлік туындылар (2013) Ульф Хольшер Рудольф Кемпе, Штаткапель Дрезден Warner Classics 4317802 Брух, Бусони және Штраус: Скрипкалық концерттер (1999) Ингольф Турбан Лиор Шамбадал, Бамберг симфониялық оркестрі Claves 509318 Корнгольд және Штраус: Скрипкалық концерттер (2009) Павел Шпоркл Жири Коут, Прага симфониялық оркестрі Supraphon SU39622 R. Штраус: Скрипкалық концерт және Скрипкалық соната (2013) Томас Альбертус Ирнбергер Мартин Сигхарт, Израиль камералық оркестрі Gramola GRAM98992 Штраус және Хеддингтон: Скрипкалық концерттер (1991) Сью Вей Джейн Гловер, Лондон филармониялық оркестрі ASV: CDDCA780 Штраус: Концерттер (1999). Борис Белкин Владимир Ашкенази, Берлин радиосының симфониялық оркестрі Decca Double Decca E4602962 Штраус және Барток: Скрипкалық концерттер (2014) Валентин Жук Александр Лазарев, Мәскеу мемлекеттік симфониялық оркестрі Audiophile APL101519 R. Штраус: Толық камералық музыка (2014) Эрно Себестьен Волфганг Саваллиш (фортепиано) Brilliant Classics 9231 R. Штраус: Скрипкалық концерт, Ми-бемоль мажордағы соната (2006) Сара Чанг Волфганг Саваллиш, Бавария радиосының симфониялық оркестрі EMI Classics BOOOO3W81N Рихард Штраус: Скрипкалық концерт / Дон Кихот (2019) Джеймс Энес Сэр Эндрю Дэвис, Мельбурн симфониялық оркестрі ABC Classics: ABC4817471