Кіріспе

1136 жылғы Уэльстегі шайқас, 1136 жылғы Сердигон шайқасы Кардиганның солтүстік-шығысында, Пэнпарк тұсында, қазір Банк и Уоррен деп аталатын төбеде өтті. Нәтижесінде норман әскерлері жеңіліске ұшырап, олардың Батыс Уэльстегі кеңеюі бірнеше жылға тоқтап қалды.

Өмірбаян

Уэльстердің Норман билігіне қарсы көтерілісі Оңтүстік Уэльсте басталды, онда 1136 жылдың 1 қаңтарында уэльстер Лоугор мен Суонси арасындағы Ллюхр шайқасында жергілікті Норман әскерлерін жеңіп, шамамен 500 қарсыласын қаза қылды. Середигионның нормандық иесі Ричард Фиц Гилберт де Клэр жыл басында өз иелігінен алыс кеткен еді. Сәуірде Уэльс шекарасына оралған ол қауіп туралы ескертулерді назарға алмады және шағын күшпен Середигионға қарай жол тартты. Бірақ ол көп ұзамай Гвент князі Карадог ап Груффидтің немересі Иорверт ап Оуэйннің адамдары жасаған тұзаққа түсіп, қаза тапты. Ричардтың қазасы туралы жаңалық Гвинедд патшасы Гриффудд ап Киннанның ұлдары Оуэйн Гвинедд пен Кадуаладр ап Гриффид басқаратын Гвинедд әскерлерінің шабуылына әкелді. Олар үйлеріне қайтқанға дейін Солтүстік Середигиондағы бірнеше қамалдарды басып алды. Майклмас маңында (сол кездегі Юлиан күнтізбесі бойынша 11 қазан) олар тағы да Середигионға шабуыл жасап, Дехьюбарттың Груффид ап Риспен одақтасты. Біріккен уэльс әскерлері Кардиган қаласына бет алды. Нормандықтардың зор күшке ие екені айтылады.

Орналасқан жері

Ұрыс болған нақты орын белгісіз. Уэльстің ежелгі және тарихи ескерткіштер жөніндегі корольдік комиссиясы шайқастың орнын Банк-и-Уорреннің (немесе Банк-и-Уоррен) оңтүстік-шығыс беткейінде, Кардиганнан солтүстік-шығысқа қарай 2 миль (3 км) жерде орналасқан Пенпарк маңындағы биік конусты төбеде деп көрсетеді. Оңтүстік-шығыс беткейінде Кругмор деген ферма бар. 2014 жылы Кругмор фермасында геофизикалық зерттеулер мен археологиялық бағалау жүргізілді. Зерттеулер қамтыған аумақтарда шайқасқа қатысты ешқандай дерек табылған жоқ. Кейбір мәліметтерде шайқас орны төбенің солтүстік-шығысында деп көрсетіледі, бұл ықтималрақ болуы мүмкін, себебі Кардиганнан келетін жол төбенің солтүстік-шығыс жағынан айналып, кейін солтүстікке бұрылады. Төбенің оңтүстік-шығыс жағында жол жоқ. Бұл төбе кем дегенде 9 ғасырда Краг Маур деп аталған. Уэльс Геральды 1191 жылы жазған «Itinerarium Cambriae» еңбегінде (шайқастан 56 жыл өткен соң) былай дейді: «Біз Сильгарраннан Понт-Стефанға қарай жол тарттық, сол жақтағы Абертевиге жақын орналасқан үлкен төбе, яғни Крук-Маурды қалдырып кеттік. Осы жерде Генрих I қайтыс болғаннан кейін Рис ап Теодордың ұлы Грюффид ашумен ағылшын әскеріне қарсы маңызды жеңіске жетті». Эдвард Лоуз Флоренция Вурчестердің сөздерін келтіреді (III том, 97-бет): «Қырғын соншалықты ауыр болды, ер адамдардан басқа, күйеулері шайқаста қаза тапқан, қалада өртенген немесе Тевиде суға батып кеткен 10 000 жесір әйел тұтқынға алынды. Әдетте, барлық шетелдік халық қауіпсіздік үшін Кардиганға жиналған. Шындығында, көпiр қиратылған, бірақ өзен адамдар мен жылқылардың денелерімен тығырылып, адамдар құрғақ аяқпен өте алды». Флоренция 1118 жылы қайтыс болғандықтан, бұл жазбаны оның ізбасары Джон Вурчестерлік (шамамен 1140 жылы қайтыс болған) жазған болуы мүмкін.

Ұзын садақтарды қолдану гипотезасы

Қазіргі заманғы жазушылардың көптегені жеңіс ұзын садақтардың арқасында болды деп болжайды. Бұл шайқас туралы замандас деректерде садақтар туралы ештеңе айтылмаған, бірақ Круг-Мавр шайқасы оңтүстік-шығыс Уэльстің соғыста ұзын садақтарды қару ретінде қолданған кезіне сәйкес келді. 1188 жылы Гиральдус Камбренсис Гвенттің садақшылары ұзын, қуатты садақтарды қолданғанын айтты және 1136 жылы Ричард Фитц Жильбер де Клердің жеңілісі мен өліміне уэльстік садақшыларды кінәлады. Нормандардың басым күштері мен жоғары орналасқандарына қарамастан, олар уэльстік садақшылардың ұзақ мерзімді ату қабілетіне тосып, тактикаларын немесе позицияларын өзгерте алмады деген пікір бар. 2018 жылы Plaid Cymru партиясының басшысы Адам Прайс бұл шайқастың ерекшелігі ұзын садақ болды деп мәлімдеді, нормандық қауіп уэльстіктерді жаңа шешімдерге итермеледі деп санайды.

Салдары

Бұл шайқас Уэльстегі нормандардың кеңеюіне елеулі соққы болды. Нормандар басып алғанға дейін Дехьюбарттың бір бөлігі болған Цередигон, коалицияның күшті мүшесі Гвинедпен қосылды. Оуэйн Гвинед әкесінің келесі жылы қайтыс болуынан кейін Гвинед патшасы болды және өзінің патшалығының шекарасын одан әрі кеңейтті. Дехьюбартта Груффид ап Рис 1137 жылы түсініксіз жағдайда қайтыс болды, ал осыдан туған дау-дамай нормандарға оңтүстіктегі беделін ішінара қайтаруға мүмкіндік берді. Дехьюбарттан Рис ап Груффид 1165-1170 жылдардағы соғыста оны өз патшалығына қайтарып алды.