Кіріспе

Жаңа әлем маймылының түрлері. Мысқызыл тити маймылы (Plecturocebus cupreus) немесе қызыл тити маймылы – Оңтүстік Америкаға тән тити маймылының бір түрі. Бұл маймылдар белгілі бір жемістер, жәндіктер және өсімдіктермен қоректенеді.

Диета

Мысқызыл титилер жемістермен және жәндіктермен қоректенеді. Олар уақыттың шамамен 75% жеміс жеуге жұмсайды. Қалған 25% бамбук, жапырақтар және кейбір жәндіктерді жеуге кетеді. Ең көп жейтін үш жеміс – Ficus, Brosimum rubecens және түрлі жидектер. Тамақтану әдетте таңғы және түстен кейінгі уақытта болады, ал жапырақтарды жеу ұйықтағанға дейін жүзеге асады. Мысқызыл титилер басқа приматтармен сирек бірге тамақтанады, бірақ бір ағаштағы басқа приматтардан бұрын немесе кейін тамақтана алады. Отбасылық топтар көбінесе бір тамақ көзінен бірге, әдеттегідей тамақтанады, яғни тамақтануда әлеуметтік мән болуы мүмкін. Сүт емізу кезеңінде аналықтар диетасын өзгертіп, екі есе көп жәндік жейді. Бұл организмнің протеинге қажеттілігінің артуымен байланысты. Еркектер негізгі күтімші ретінде уақыт өткізгенде диетасын өзгерте бермейді. Мысқызыл тити маймылдарының Psychotria жапырағын терілеріне сүртіп, өзін-өзі емдегені байқалды. Бұл рәсім сирек кездеседі және жиі орын алмайды. Олар жапырақты шайнап, ішін бес минут бойы сүртіп алады. Бұл мінез-құлықты өзін-өзі емдеу деп түсіндіруге болады, себебі бұл өсімдік дәстүрлі медицинада емдік шөп ретінде қолданылады, сондай-ақ вирусқа және бактерияға қарсы қасиеттері бар. Аналықтар өз жұптастарына және бір жынысты бөгетке өздерінің тығыз байланыстарын көрсету үшін ұқсас мінез-құлық көрсетеді. Егер бұл сәтті болса, бөгет кетеді, нәтижесінде моногамдық жұптың көбеюі табысты болады. Жұпқа бала келгеннен кейін маймылдардың белсенділік бюджеті өзгереді. Анасы көбірек тамақтанып, аз демалады, ал әкесі азырақ тамақтанып, көбірек демалады. Себебі аналықтар балаға тамақ табу үшін көбірек ізденеді, ал әкесі оларды қорғау үшін көбірек ұстайды.

Жәндіктерге қарсы әрекет

Тағы бір байқау – жыртқыштарға қарсы мінез-құлық. Бұл маймылдардың мүмкін жыртқыштарға қатысты "топтық қорғаныш" мінез-құлық танытуы байқалды. Топтық қорғаныш мінез-құлығы бір еркек дабыл естіртуімен басталады, бұл басқаларын қосылуға итермелейді, ал екі-үш минут ішінде жыртқышты қоршап тұратын топтық дабыл естіртеді. Маймылдар жыртқыш маңайында шашырап жүріп, дабыл естіртуді жалғастырады, құйрықтарын сапырып, бас шайқап тұрады. Осы құбылыс кезінде олардың терісі кикіреңдейді. Мұның себебі шабуылдарды азайту және жыртқыштың кету ықтималдығын арттыру деп саналады. Бұл "топтық қорғаныш" мінез-құлығы көбінесе балалы маймылдар қатыспайды. Егер балалы болса, мыс қызыл тити маймылы одан да жасырынып, бірақ дабыл естіруді жалғастырады. Барлық байқаулардың арасында ең ұзақ дабыл шаруасы 40 минуттан асты. Аймақта қауіп болғанда, әдетте еркек дабыл естіртеді, ал балалы болса, оны қорғайды. Иіс сезу – мыс қызыл тити маймылдарының байланыс құралы. Маймылды жақыннан тану үшін олар бір-бірінің беттерін иіскейді. Жыныстық қатынасқа түсер алдында еркек әйелдің жыныс мүшелерін иіскейді. Дегенмен, олардың шалғай, оқшауланған аймақта орналасуына байланысты, Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Қауіпке ұшыраған түрлердің қызыл тізімі мыс қызыл титиді (LC) қауіпсіздік санатына жатқызады.