Кіріспе

Яков Игнатович (8 желтоқсан 1822 – 5 шілде 1889) – романшы және проза жазушы, негізінен серб тілінде, бірақ сонымен қатар венгр тілінде де жазған. Ол «Матица сербска» қоғамының белсенді мүшесі болды.

Өмірбаян

Яков Игнатович 1822 жылдың 8 желтоқсанында Сентендре қаласында дүниеге келген. Ол Сентендре бастауыш мектебін бітіріп, Vác, Esztergom және Pest гимназияларында оқыды. Пест қаласындағы құқық факультетіне түсті, бірақ университетті тастап, гусарлар қатарына қосылды. Кейін Кецскеметте құқық білімін аяқтап, 1847 жылы қысқа мерзімге заңгерлік тәжірибесін бастады. Алайда, 1848 жылғы венгр революциясы кезінде романтикалық ынтамен австриялықтарға қарсы күреске венгр күштеріне қосылды, бұл сол кездегі Австриядағы көптеген сербтер мен хорваттардың таңдауынан өзгеше болды, олар империя тарапында болған. Революция басылғанда ол қысқа уақытқа тұтқынға алынды. Венгрия жеңілгеннен кейін Игнатович Белградқа қашып кетті. Онде ол 1850 жылға дейін журналист болып жұмыс істеді, сосын әлемді аралап саяхаттады. 1853 жылы Венгрияға оралып, Воеводинадағы сербтердің мәдени және саяси өміріне белсенді қатысты. Австрия билігіндегі славян және румын ұлттарына тең білім беру мүмкіндіктерін қамтамасыз етуге жасаған тырыстары оны неміс топтарының наразылығына ұшыратты. 1854 және 1856 жылдар аралығында "Letopis Matice srpske" (Серб жылнамалары), "Srpske novine" (Серб жаңалықтары) және "Nedeljni list" (Апталық журнал) басылымдарының редакторы қызметін атқарды, сондай-ақ Сремски Карловци мен Нови-Сад қалаларында кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. Ол Светозар Милетичтің Халық партиясына қосылып, Австрияға қарсы саяси күреске қатысты және екі рет Венгрия диетасына мүше болып сайланды. Халық партиясы Венгриядан бөлінгеннен кейін, Янош Дамьянич және Себо Вукович сияқты, ол Венгрия билігіне адал болды, ал Воеводинада тұратын көптеген сербтерден ерекшеленді. Осы себепті Игнатович отандастары тарапынан сатқын деп есептелді және өмірінің соңына дейін оқшау өмір сүрді. Бұл оның жазушылық жолына кері әсер етті, бірақ ол осыған қарамастан, әдеби мұрасын қалдыра алды (мажарлар мен сербтердің екеуі үшін де). Игнатович роман жазуға өмірінің соңғы кезеңінде көшті, мүмкін, он тоғызыншы ғасырдың екінші жартысының ғылым үстемдігіне тап болғандықтан. Сол кездегі көптеген жазушылар сияқты, ол ғылымның фактілері мен теорияларын барынша пайдалануға тырысты және романды немесе драманы ғылыми байқау мен талқылау құралына айналдыруға ұмтылды. Реалистер "қолданбалы әдебиет" мектебін құруға ниеттенді. Мектептің басты мақсаты – біріншіден, қазіргі өмірдің кездейсоқ жағдайларын дәл және фотосуретке жақын бейнелеу, екіншіден, әдетте жасырылатын өмірдің маңызды ерекшеліктері мен функцияларын басу емес. Яков Игнатович, Дьордже Райкович (1885 және 1886 жылдары Игнатовичпен бірге "Бршлян" журналында жұмыс істеген) және Светозар Маркович осы бағыттың өкілдері болды. Игнатович 1888 жылы Сербия Корольдік академиясының мүшесі болып сайланды. Өмірінің соңында, денсаулығының нашарлауы салдарынан, ол байлығының көп бөлігін жоғалтып, 1899 жылы Нови-Садта қаңғыбас күйде қайтыс болды.

Шығармалары

Игнатович жеке басының оқиғаларына еркін сүйеніп, адам өмірін ертегідей емес, "жанның күшін сынап бағатын нәрсе" ретінде бейнелеуге тырысқанын жасырмады. Яков Игнятовичтің ең танымал романдарының қатарында «Васа Респект» (Базиль Құрметті), «Вечити Младожења» (Мәңгілік күйеу жігіт), «Патница» (Салмақты әйел), «Трпен Спашен» (Құтқарылған азапты) және «Милан Неранджич» тұрады. Бұл романдардың бәрі серб прозасының дамуындағы маңызды кезеңді білдіреді. Игнатовичтің романдарының сюжеттері тапқыр ойластырылған және шеберлікпен орындалған. Ол Гогольдің (оған көбінесе теңеу жасайды) биіктігіне таласпайды, бірақ оның әдемі әңгімелері жағдайдан табиғи түрде туындайды, ал оның өткірлігі ешқашан күштеп жасалған емес. «Васа Респект» (1875) романы Сентандре қаласын мақтаумен басталады, осы оқиғаның негізгі ортасы осы қала. Ішкі оқиғаның батыры Васа Огнян қаладан ерте кетіп, өмірінің көп бөлігін кедейлікте өткізеді және билікпен қақтығысады, бірақ шайқаста батырлығымен көзге түседі. 1848 жылы ол саяси нанымынан емес, венгр жағында соғысады және өз халқы – сербтермен соғысуға келгенде ауысуды сұрайды. Егер «Васа Респект» жеке басын табуға тырысатын романтикалық оқиға болса, «Вечити Младожења» (1878) – Сентандре сербтерінің екі буыны туралы күлкілі әңгіме. Бірінші бөлім 1812 жылы Краков жәрмеңкесіне сапарға дайындалып, кеткен бай саудагердің жолы мен дайындықтарын егжей-тегжейлі сипаттайды; екінші бөлімі мұра үшін таласып, оны ысырапқа жіберген жақсы ұлдарына арналған. Оның кейіпкерлері ерекше, ал олардың бастарынан өткен күтпеген оқиғалар мен жағдайлар театр өнерін жақсы білетін автордың көзімен комикалық түрде бейнеленген. Оның оқиғалы кейіпкерлерін сомдаудағы спонтандылық пен құлшыныс оның сүйікті типтерінде өзін және өзіне жақын адамдарын суреттегенін көрсетеді. Бұл кейіпкерлердің ұстанатын моральдық кодексі сынға ұшырауы мүмкін, бірақ олар адал және жақсылыққа толы, ал олардың қиындықтары заманауи романдардағы циник кейіпкерлерден кем емес.