Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Яков Игнатович (8 желтоқсан 1822 – 5 шілде 1889) – романшы және проза жазушы, негізінен серб тілінде, бірақ сонымен қатар венгр тілінде де жазған. Ол «Матица сербска» қоғамының белсенді мүшесі болды.
Jakov Ignjatović (; 8 December 1822 – 5 July 1889) was a novelist and prose writer, who primarily wrote in Serbian but also in Hungarian. He was also an active member of Matica Srpska.
Өмірбаян
Яков Игнатович 1822 жылдың 8 желтоқсанында Сентендре қаласында дүниеге келген. Ол Сентендре бастауыш мектебін бітіріп, Vác, Esztergom және Pest гимназияларында оқыды. Пест қаласындағы құқық факультетіне түсті, бірақ университетті тастап, гусарлар қатарына қосылды. Кейін Кецскеметте құқық білімін аяқтап, 1847 жылы қысқа мерзімге заңгерлік тәжірибесін бастады. Алайда, 1848 жылғы венгр революциясы кезінде романтикалық ынтамен австриялықтарға қарсы күреске венгр күштеріне қосылды, бұл сол кездегі Австриядағы көптеген сербтер мен хорваттардың таңдауынан өзгеше болды, олар империя тарапында болған. Революция басылғанда ол қысқа уақытқа тұтқынға алынды. Венгрия жеңілгеннен кейін Игнатович Белградқа қашып кетті. Онде ол 1850 жылға дейін журналист болып жұмыс істеді, сосын әлемді аралап саяхаттады. 1853 жылы Венгрияға оралып, Воеводинадағы сербтердің мәдени және саяси өміріне белсенді қатысты. Австрия билігіндегі славян және румын ұлттарына тең білім беру мүмкіндіктерін қамтамасыз етуге жасаған тырыстары оны неміс топтарының наразылығына ұшыратты. 1854 және 1856 жылдар аралығында "Letopis Matice srpske" (Серб жылнамалары), "Srpske novine" (Серб жаңалықтары) және "Nedeljni list" (Апталық журнал) басылымдарының редакторы қызметін атқарды, сондай-ақ Сремски Карловци мен Нови-Сад қалаларында кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. Ол Светозар Милетичтің Халық партиясына қосылып, Австрияға қарсы саяси күреске қатысты және екі рет Венгрия диетасына мүше болып сайланды. Халық партиясы Венгриядан бөлінгеннен кейін, Янош Дамьянич және Себо Вукович сияқты, ол Венгрия билігіне адал болды, ал Воеводинада тұратын көптеген сербтерден ерекшеленді. Осы себепті Игнатович отандастары тарапынан сатқын деп есептелді және өмірінің соңына дейін оқшау өмір сүрді. Бұл оның жазушылық жолына кері әсер етті, бірақ ол осыған қарамастан, әдеби мұрасын қалдыра алды (мажарлар мен сербтердің екеуі үшін де). Игнатович роман жазуға өмірінің соңғы кезеңінде көшті, мүмкін, он тоғызыншы ғасырдың екінші жартысының ғылым үстемдігіне тап болғандықтан. Сол кездегі көптеген жазушылар сияқты, ол ғылымның фактілері мен теорияларын барынша пайдалануға тырысты және романды немесе драманы ғылыми байқау мен талқылау құралына айналдыруға ұмтылды. Реалистер "қолданбалы әдебиет" мектебін құруға ниеттенді. Мектептің басты мақсаты – біріншіден, қазіргі өмірдің кездейсоқ жағдайларын дәл және фотосуретке жақын бейнелеу, екіншіден, әдетте жасырылатын өмірдің маңызды ерекшеліктері мен функцияларын басу емес. Яков Игнатович, Дьордже Райкович (1885 және 1886 жылдары Игнатовичпен бірге "Бршлян" журналында жұмыс істеген) және Светозар Маркович осы бағыттың өкілдері болды. Игнатович 1888 жылы Сербия Корольдік академиясының мүшесі болып сайланды. Өмірінің соңында, денсаулығының нашарлауы салдарынан, ол байлығының көп бөлігін жоғалтып, 1899 жылы Нови-Садта қаңғыбас күйде қайтыс болды.
Jakov Ignjatović was born in Szentendre on 8 December 1822. He finished elementary school in Szentendre and studied at the Gymnasium in Vác, Esztergom and Pest. He enrolled in Law School at Pest, but left the university and joined the hussars. Later, he graduated law in Kecskemét, where he started his law practice in 1847 for a short time, but during the Hungarian revolution of 1848 in a Romantic fervor, he joined Hungarian forces in fighting against the Austrians, in contradiction to what most Serbs and Croats in Austria of the time did, siding with the empire. He was briefly arrested when the revolution was suppressed. After the Hungarian defeat, Ignjatović fled to Belgrade. There he worked as a journalist till 1850, and later, he traveled the world. He returned to Hungary in 1853 and took an active part in the cultural and political life of Serbs in Vojvodina. His efforts to secure equal educational privileges for the Slav and Romanian nationalities in the Austrian dominions brought him into disfavor with the German element. He was successively editor of "Letopis Matice srpske" (Serbian Annals), the "Srpske novine" (Serbian News), and the "Nedeljni list" (Weekend Magazine), between 1854 and 1856, and worked as a clerk in Sremski Karlovci and Novi Sad. He joined Svetozar Miletić's People's Party in its political fight against Austria and was a member of the Hungarian diet twice. After the People's Party split with Hungary, he remained loyal to the Hungarian authorities, like Janos Damjanich and Sebo Vukovics, and unlike the majority of the Serbs living in Vojvodina. And because of that, Ignjatović was seen as a traitor by his compatriots, and lived in isolation until death. This had a bad influence on his writing career, but he still managed to leave a literary legacy behind him just the same (among the Hungarians and Serbs alike). Ignjatović turned to novel writing rather late in life, perhaps influenced by the second half of the nineteenth century, then under the domination of science. Like most writers of the day, he sought to utilize as much as possible the facts and theories of science and to make the novel or drama an instrument of scientific observation and discussion. The Realists purported to create a school of "applied literature". The ultimate goal of the school was, first, exact and almost photographic delineation of the accidents of modern life, and secondly, non suppression of the essential features and functions of that life which are usually suppressed. Jakov Ignjatović, Djordje Rajković (who collaborated with Ignjatović in 1885 and 1886 on a magazine called Bršljan) and Svetozar Marković belonged to this movement. Ignjatović was elected a member of the Serbian Royal Academy in 1888. At the end of life, possibly as a result of deteriorating health, he lost most of his fortune and died as a vagrant in Novi Sad in 1899.
Шығармалары
Игнатович жеке басының оқиғаларына еркін сүйеніп, адам өмірін ертегідей емес, "жанның күшін сынап бағатын нәрсе" ретінде бейнелеуге тырысқанын жасырмады. Яков Игнятовичтің ең танымал романдарының қатарында «Васа Респект» (Базиль Құрметті), «Вечити Младожења» (Мәңгілік күйеу жігіт), «Патница» (Салмақты әйел), «Трпен Спашен» (Құтқарылған азапты) және «Милан Неранджич» тұрады. Бұл романдардың бәрі серб прозасының дамуындағы маңызды кезеңді білдіреді. Игнатовичтің романдарының сюжеттері тапқыр ойластырылған және шеберлікпен орындалған. Ол Гогольдің (оған көбінесе теңеу жасайды) биіктігіне таласпайды, бірақ оның әдемі әңгімелері жағдайдан табиғи түрде туындайды, ал оның өткірлігі ешқашан күштеп жасалған емес. «Васа Респект» (1875) романы Сентандре қаласын мақтаумен басталады, осы оқиғаның негізгі ортасы осы қала. Ішкі оқиғаның батыры Васа Огнян қаладан ерте кетіп, өмірінің көп бөлігін кедейлікте өткізеді және билікпен қақтығысады, бірақ шайқаста батырлығымен көзге түседі. 1848 жылы ол саяси нанымынан емес, венгр жағында соғысады және өз халқы – сербтермен соғысуға келгенде ауысуды сұрайды. Егер «Васа Респект» жеке басын табуға тырысатын романтикалық оқиға болса, «Вечити Младожења» (1878) – Сентандре сербтерінің екі буыны туралы күлкілі әңгіме. Бірінші бөлім 1812 жылы Краков жәрмеңкесіне сапарға дайындалып, кеткен бай саудагердің жолы мен дайындықтарын егжей-тегжейлі сипаттайды; екінші бөлімі мұра үшін таласып, оны ысырапқа жіберген жақсы ұлдарына арналған. Оның кейіпкерлері ерекше, ал олардың бастарынан өткен күтпеген оқиғалар мен жағдайлар театр өнерін жақсы білетін автордың көзімен комикалық түрде бейнеленген. Оның оқиғалы кейіпкерлерін сомдаудағы спонтандылық пен құлшыныс оның сүйікті типтерінде өзін және өзіне жақын адамдарын суреттегенін көрсетеді. Бұл кейіпкерлердің ұстанатын моральдық кодексі сынға ұшырауы мүмкін, бірақ олар адал және жақсылыққа толы, ал олардың қиындықтары заманауи романдардағы циник кейіпкерлерден кем емес.
Ignjatović did not hesitate to draw largely on his own personal adventures and profess to portray human life, not as a fairy tale, but as "stuff on which to try the soul's strength." Among Jakov Ignjatović's best novels are Vasa Rešpekt (Basil the Respectable), Večiti Mladoženja (The Eternal Groom), Patnica (A Burdened Woman), Trpen Spašen (The Suffered Saved), and Milan Nerandžić. All these novels form a prominent landmark in the development of Serbian prose fiction. The plots of Ignjatović's novels are ingenious in conception and skillfully crafted. He has no pretensions to the brilliance of Gogol (with whom he's been often compared), but his amusing dialogue arises naturally out of the situation, and its wit is never strained. Vasa Rešpekt (1875) opens with a praise of the town of Szentandre, the location in which this story is framed. The hero of the embedded story, Vasa Ognjan, leaves the town early, lives most of his life in perpetual poverty, and gets into conflict with the authorities, but distinguishes himself as somewhat of a daredevil in battles. In 1848, he fights on the Hungarian side, though not out of political conviction, and he asks to be transferred when he is supposed to fight his fellow Serbs. If Vasa Rešpekt is a romantic story revolving around an identity crisis, Večiti mladoženja (1878) is a humorous story about two generations of Szendendre Serbs. The first describes in great detail the preparation and departure of a well to do merchant on a trip to Cracow fair of 1812; the second part is focused on his no good sons who fight among themselves for the inheritance and finally waste it. His characters are original, and the unexpected incidents and adventures in which they are mixed up are represented in an irresistibly comic manner by a man who thoroughly understood the resources of the theatre as well. The spontaneity and verve with which his adventurous characters are drawn have suggested that in his favourite type he was describing himself and all those he knew around him, however intimately. The code of morals followed by these characters is open to criticism, but they are human and genial in their roguery, and compare far from unfavourably with the cynical creations of contemporary novels.