Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа әлем маймылының түрлері
Species of New World monkey
Қара сақалды саки (Chiropotes satanas) – Оңтүстік Американың Амазонка тропикалық орманында, әсіресе Бразилияның солтүстік-шығысында таралған Жаңа әлем маймылының бір түрі. Бұл сакилердің бес түрінің бірі. Сақалды сакилер орташа денелі (50 см), көбінесе жеміспен қоректенетін, тұқымдарды жеуге бейімделген приматтар. "Chiropotes" атауы "қолмен су ішетін" деген мағынаны білдіреді, себебі олар суды аузына жеткізу үшін қолдарын қасықтай пайдаланады. Бұл мінез-құлықтың сақалдарын сақтау және қорғау тәсілі деп саналады. Қара сақалды сакинің қоныс ету ортасы күрт фрагментацияланып, түрдің болашақтағы сақталу статусын белгісіз етеді.
The black bearded saki (Chiropotes satanas) is a species of New World monkey, native to the Amazon rainforest of South America, specifically to an area of north eastern Brazil. It is one of five species of bearded saki. Bearded sakis are medium sized (50 cm), mostly frugivorous primates, specialised in seed predation. The genus name Chiropotes means "hand drinker" as they have been observed using their hands as ladles for scooping water into their mouths. This behavior is thought to be a way of maintaining and protecting their characteristic beards. The black bearded saki's habitat has undergone heavy habitat fragmentation, making the future conservation status of the species uncertain.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Қара сакалды сакилер Бразилияның алыс шығыс Амазонкасына ендемик, таралу аймағы салыстырмалы түрде шағын – Пара штатындағы Токантинс өзенінен басталып, Мараньян штатындағы Гражау өзеніне дейін созылады (бұл таралу аймағы, сол сияқты қорғауға алынған қаппори капучинінің таралу аймағына ұқсас). Бородақты сакилердің табиғи қоныстану аймағы 200-ден 250 гектарға дейін өзгереді. Олар Токантинс өзенінің шығысында кездесетін жалғыз амазониялық питецидтер. Зерттеулер көрсеткендей, бородақты сакилер өздерінің мекендеу ортасының қысқаруына бейімделе алады.
Black bearded sakis are endemic to the far eastern Amazon in Brazil, in a range restricted to a relatively small region from the Tocantins River in Pará east to around the Grajaú River in Maranhão (similar to the range of the equally threatened Kaapori capuchin). The natural home range of bearded sakis can vary from 200 to 250 hectares. It is the only Amazonian pitheciid found east of the Tocantins River. Studies show that bearded sakis can adapt to a reduction in their habitat.
Анатомиясы мен морфологиясы
Қара сақалды сакилерді олардың қалың қара шаштары, бет пішінін қалыптастыратын ерекше сақалы және түлкіге ұқсас, қалың құйрығымен тануға болады. Құйрығы қолға ұстамайтын типтес, ал олар қозғалыс үшін төрт аяқты жүріс тәсілін пайдаланады. Қара сақалды сакилердің арқасы мен иықтарында сарғыш қоңыр реңдер кездеседі және олардың салмағы 2 кг-дан 4 кг-ға дейін жетеді. Қара сақалды саки – қара мұрынды сакилердің жалғыз қара түсті түрі, бірақ кейбір аналықтары мен жас сакилердің арқасы ақшыл қоңыр түсті болуы мүмкін. Тістері тұқымдарды жеуге бейімделген: осы тіс өзгерістері оларға өте қатты қабықшалардағы тұқымдарды жарып, оларға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Олар тістерімен арнайы және тиімді тәсілмен қатты қабықталған жемістерді ашады. Олардың рационына ет тәрізді жемістер мен кішкентай жәндіктер де қосылады. Қара сақалды сакилер жемістер мен жаңғақтардың қатты қабықтарын күшті тістерімен жарып, жемістердің ішіндегі піспеген тұқымдарға қол жеткізеді.
Black bearded sakis can be identified by their thick black hair, distinctive beard that shapes the face, and a bushy fox like tail. The tail is non prehensible and they use quadrupedal movement for locomotion. Black bearded sakis have some yellowish brown highlights around the back and shoulders and can weight from 2 kg to 4 kg The black bearded saki is the only dark nosed species of bearded saki with a blackish back, though some females and juveniles have a paler, brownish back. The teeth have evolved for seed predation: these dental adaptations allow then to crack and access seeds in extremely hard pods. They open hard shelled fruits in a specialized, efficient process using their teeth. They complement their diets with fleshy fruits and small insects. Black bearded sakis use their strong canine teeth to crack open hard shells of fruits and nuts, enabling them to access the unripe seeds inside the fruits.
Әлеуметтік мінез-құлық
Олар әлеуметтік жануарлар, көбінесе бір-бірін тазалап, ойнайды, тіпті басқа примат түрлерімен де. Қара сақалды сакилер 20-30 жеке басқа топтарда кездеседі. Топтың мүшелері күні бойы бөлініп, қайта бірігеді, кең аумақтарда қоныстанады және күн сайын ұзақ қашықтықтарды жүріп өтеді.
They are social animals, commonly grooming and playing with one another, even with those of other primate species. Black bearded sakis can be found in troops of 20 to 30 individuals. Individuals of a troop will separate and rejoin throughout the day, have large home ranges, and travel long distances daily.''''''
Қозғалыс
Қара сақалды сакилер уақытының көп бөлігін демалуға, саяхаттауға және тамақтануға жұмсайды. Қара сақалды сакилер ағаш қапталында жылжу үшін көбінесе төрт аяқпен қозғалады. Бала кезінде маймылдар құйрықтарын нәрселерді ұстау үшін пайдаланады, бірақ есейген сайын бұл қабілетін жоғалтады.
Black bearded sakis spend most of their time resting, traveling and eating. Black bearded sakis use mostly quadrupedal movement to move in the canopy of trees. As infants the monkeys can be seen using their tail to grasp things, but lose the ability as they mature.
Көбею
Бойлы шағылыстың жүктілік кезеңі 5 айды құрайды және олар бір ретте бір төл туады. Олар 4 жасқа келгенде жыныстық жағынан жетіледі және күтілетін өмір сүру ұзақтығы 18 жылды шамамен құрайды. Қара сақалды сакилер 2 жыл сайын төл туады. Соңғы онжылдықтарда Бразилиялық Амазониядағы қала құрылысымен бірге тас жолдар, егіншілік және су тоғандары пайда болды, бұл ортаның фрагментациялануына, жойылуына және браконьерлік қысымның күшеюіне әкелді. Орман фрагментациясы түрлерге бейімделуге мүмкіндік беретін мінез-құлық өзгерістеріне соқтырды, бірақ бұл ұзақ мерзімді перспективада оның сақталу статусына зиян келтіруі мүмкін. Тұқымдар мен піспеген жемістерді қоса алғанда, икемді диетаға ие болу, осы түрдің кішігірім орман фрагменттерінде тірі қалуына көмектеседі, бірақ орман фрагменттері мен ландшафттағы тұтас орман арасындағы байланыс артпаса, бұл жағдайлардың тұрақты еместігі байқалады. Қара сақалды сакидің болашақтағы тірі қалуы тиісті метапопуляция және ортаны басқаруға байланысты болады. Осы түрдің өте тар ареалы болғандықтан, оның ортасын сақтау ең басты міндет болып табылады. Қара сақалды саки Амазониядағы ең қауіпті примат ретінде қарастырылады және оның бастапқы ареалының үлкен бөлігінде жергілікті түр ретінде жойылған.
Bearded sakis have a gestation period of 5 months and produce one young at a time. They become sexually mature at 4 years old and have an expected lifespan of 18 years. Black bearded sakis give birth to offspring every 2 years. Just over the last few decades urbanization in the Brazilian Amazon has brought with it highways, agriculture, and dams, creating an influx of habitat fragmentation, habitat destruction and poaching pressure. Forest fragmentation has resulted in behavioral changes that allow the species to adapt but could be detrimental for its conservation status in the long run. The ability to have a flexible diet and include seeds and unripe fruit helps this species survive in smaller forest fragments, but it appears that these conditions are unviable unless connectivity increases among the forest fragments and continuous forest in the landscape. The future survival of the black bearded saki will depend on adequate meta population and habitat management. Habitat conservation is of top priority as this species has a particularly small range. The black bearded saki is considered the most endangered primate in the Amazon and is already locally extinct in a large portion of its original range.
Болашақтағы өмір сүру
Орман фрагменттерінің биологиялық динамикасы жобасының зерттеу аймағында жүргізілген зерттеулер, ормандардың бөлінуінің қара сақалды сакилердің мінез-құлқына қандай өзгерістер әкелгенін анықтады. 10 гектарлық оқшауланған тропикалық орман фрагменттерінде өмір сүретін қара сақалды сакилердің топтары 3,5 жыл ішінде көбеймейтінін көрсетті. Бұл, осы кіші, оқшауланған мекендердегі ресурстардың жетіспеуінен болуы мүмкін. Орман фрагменттерінің кішірек болуы халық тығыздығының артуына да себеп болады. Кіші фрагменттердегі сақалды сакилердің тығыздығының жоғарылауы олардың денсаулығына кері әсер тигізуі мүмкін. Орман фрагменттерінде тығыз қоныстанған топтар, бұзылмаған жерлердегі топтарға қарағанда паразиттерге және ауруларға көбірек ұшырайды. Бұл түрдің өздері тұруға мәжбүр болған кішірек орман фрагменттерінде көбейе алатыны және сау популяция құра алатыны әзірге белгісіз.
Studies performed at the Biological Dynamics of Forest Fragments Project study area have recorded the changes in behavior caused in black bearded sakis by habitat fragmentation. Groups of black bearded saki living in 10 hectare fragments of isolated rainforest showed a lack of reproduction in a period of 3.5 years. This might be due to a lack of resources in these small isolated fragments of habitat. Smaller fragments of forest also result in higher population densities. The increased density of bearded saki monkeys in the small fragments may affect their health. Higher density groups living in forest fragments are more prone to parasites and disease than those others living in undisturbed areas. It is unknown if the species will be able to reproduce and achieve healthy populations in the smaller patches of fragmented forest they are forced to inhabit.